Schoevers is nu een school voor ministers

Het blad Opzij noemde ooit de combinatie Schoevers en feminisme onmogelijk. Maar nu steken de secretaresses hun academisch geschoolde bazen naar de kroon. De bekendste particuliere school van Nederland wordt 100 jaar. En een baan is nog altijd verzekerd.

Secretaresses zijn geen kantoorslavinnen meer die na één kik van hun baas wegrennen om koffie te halen. 'We waren onlangs op bezoek bij de Rabobank en daar vertelde de secretaresse dat haar baas geen afspraken heeft op het moment dat zij in de nagelstudio is', vertelt Schoevers-leerling Lara van Langen (21) met een glimlach. Zij volgt bij Schoevers aan de Kromme Nieuwgracht in Utrecht mbo 4, de opleiding tot directiesecretaresse.


Leerlingen van Schoevers steken niet zelden hun academisch geschoolde bazen naar de kroon. Jeanine Hennis-Plasschaert, de nieuwe en eerste vrouwelijke minister van Defensie, werd opgeleid aan Schoevers in Utrecht. Ook ex-minister en nu burgemeester Annemarie Jorritsma volgde daar een opleiding.


Vroeger tikten secretaresses brieven, hielden de agenda bij, maakten de afspraken en haalden de koffie. 'De hiërarchische verhouding is met het werk veranderd', zo zegt Schoeversdirecteur Joyce Steenveld (43) 'Nu zijn ze het klankbord van hun baas. Je kunt spreken van een opleiding tot een functie als co-manager of adjunct-directeur. Als de secretaresse tijdens de vergadering aan de non-verbale reacties merkt dat haar baas ongelukkig bezig is, wijst ze hem daar na afloop op.'


In de populaire dramaserie Moeder, ik wil bij de revue speelt Noortje Herlaar een Schoevers-studente die nog continu achter de typemachine zit. Dat speelde zich af in de jaren vijftig. Typeles wordt niet meer gegeven, omdat de huidige generatie leerlingen die vaardigheid als kind al via een laptop heeft aangeleerd. Ook steno staat sinds het jaar 2000 niet meer op het lesprogramma. Naast talen ('die zijn uitermate belangrijk') staan organisatiekunde, economie, bedrijfskunde en managementvaardigheid op het lesrooster. 'De meeste directeuren doen zelf hun e-mail en zoeken ook zelf een telefoonnummer op Google op. Secretaresses van nu moeten tweets kunnen verzenden voor hun baas en een linkedln-profiel kunnen maken.' Naast mbo 3 (secretaresse) en mbo 4 (directiesecretaresse) biedt Schoevers ook opleidingen tot een associate degree en bachelor.


Jongens

Steenveld zegt dat het beroep van secretaresse niet langzaam evalueert maar revolutionair verandert. 'Het nieuwe werken staat centraal. De baas zit niet meer de hele dag op zijn kantoor. En dat geldt ook voor de secretaresse. Het is geen negen-tot-vijfbaan meer. Een secretaresse moet overal kunnen werken. Als er om 11.00 uur 's avonds een videoconferentie is met iemand in China, dan moet ze er via Skype bij kunnen zijn. Desnoods slaat ze haar laptop open in het fietsenhok van de school als ze daar wacht om haar kinderen af te halen.'


Schoevers heeft nu zes scholen (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Arnhem en Eindhoven) met 500 fulltime-leerlingen en vele duizenden parttime cursisten. Het onderwijssysteem is schoolser dan op andere opleidingen, maar Lara van Langen is daar juist blij mee. 'Je gaat hier niet voor niets naar de klas.' Na het vmbo volgde ze drie andere opleidingen, maar dat werd allemaal niets. Toen hoorde ze van Schoevers. En dat vindt ze de goede keuze. Dat er bijna alleen meisjes op zitten, vond ze aanvankelijk wel vreemd. 'Maar ik heb er nu geen moeite meer mee.'


Inmiddels is Schoevers ook ontdekt door jongens, hoewel nog slechts een handjevol jaarlijks de opleiding durft te volgen. Paul Groeneveld (20) uit Almere hoorde via een radiospotje over Schoevers. 'Vooral dat de school een baan garandeerde na de opleiding sprak mij aan', zegt hij eerlijk. 'Ik ben naar de open dag gegaan. Toen merkte ik eigenlijk pas dat het vooral meisjes zijn die deze school volgen. Nee, mijn vrienden pesten mij niet dat ik op een meisjesschool zit. Die zijn eerder jaloers.'


Hij doet de tweejarige opleiding voor officemanagement en is zeker niet van plan in een zijkamertje naast de chique directieruimte koffie te brengen en de agenda bij te houden. 'Ik zoek eerder een baan in de media en het organiseren van evenementen.'


Schoevers is een particuliere school - met Nyenrode misschien wel de bekendste van Nederland - , hetgeen betekent dat de leerlingen zelf de opleidingskosten moeten financieren - een kleine 10 duizend euro per jaar. 'Wij zijn naast school een commercieel bedrijf met een omzet van 13 miljoen euro per jaar.' Begin jaren negentig kocht Sylvia Tóth, toen de bekendste vrouwelijkse zakenvrouw van Nederland, Schoevers. In 1999 verkocht ze het weer. Inmiddels is het onderdeel van de Haagse participatiemaatschappij Astor.


Schoevers moet concurreren met andere, wel gesubsidieerde mbo- en hbo-opleidingen, waar het collegegeld 2.000 euro bedraagt. De opleiding van Lara van Langen wordt betaald door haar vader - directeur bij de veerdienst Wagenborg - en opa. 'Maar als ik na mbo 4 verder wil gaan, moet ik het misschien wel zelf betalen.'


De vader van Paul Groeneveld brengt pakketten rond en zijn moeder werkt bij de gemeente Amsterdam. 'Ik ben enig kind en ze vinden het belangrijk dat ik een goede opleiding krijg.' De kosten zijn een drempel, maar volgens directeur Joyce Steenveld is Schoevers daardoor geen eliteschool. 'De baangarantie die wij bieden, is natuurlijk een enorm voordeel. Wij hebben van oudsher hele goede contacten met alle grote Nederlandse bedrijven. Daaronder vallen niet alleen Philips, Shell en KLM maar ook het modebedrijf van Mart Visser. Daardoor kunnen we voor alle afgestudeerde leerlingen - zo'n 200 per jaar - na afloop een arbeidscontract van zes maanden bieden. Vaak vinden de afgestudeerden zelf een baan. Liefst 40 procent van de bedrijven geeft voor administratieve functies de voorkeur aan iemand van Schoevers.' Het onderwijsinstituut klopt zich graag op de borst met wat bureau Berenschot de Wet van Schoevers noemde: 'Hoe hoger de functie van een secretaresse, hoe vaker ze Schoevers heeft gedaan.'


Een ander voordeel is dat de opleidingen kleinschalig zijn. Elk van de Schoevers-vestigingen heeft nog geen 100 leerlingen. In tegenstelling tot de leerfabrieken in het onderwijs met soms meer dan 1.000 leerlingen kent iedere leraar de namen en de achtergrond van elke leerling. Voor de baangarantie moeten afgestudeerden wel aan verschillende voorwaarden voldoen. Cursisten moeten een aantal workshops hebben gevolgd en voor verschillende modules, zoals Nederlands, minimaal een 7 halen. Ook moeten ze goede referenties van stagebedrijven kunnen overleggen.


Schoevers bestaat 100 jaar


'Ik ben ordinair, maar wel ordinair in drie talen', zo zei ex-Schoevers-leerling Patty Brard. Op 1 januari 2013 zal Schoevers zijn 100-jarig bestaan vieren. En Brard is niet de enige bekende Nederlandse die hier studeerde. Toneelspeelster Anne Wil Bankers, schrijfster Annie M.G Schmidt, zwemster Inge de Bruijn, schaatster Barbara de Loor en de presentatrices Hanneke Groenteman, Carolien Tensen en Anita Witzier zaten op de opleiding.


Toen Adriaan Schoevers in 1913 zijn school voor handel en kantoor oprichtte aan de Reguliersgracht in Amsterdam was ondersteunend administratief werk nog een mannenvak, dat werd beoefend door karakteristieke kantoorklerken in rok achter een enorme schrijftafel. Zijn eerste klassen voor machineschrijven en stenografie, met een onder leiding van toenmalig premier Willem Drees samengesteld leerboek, bestonden uitsluitend uit mannen.


Pas in 1925 begon de eerste secretaresse-opleiding bij Schoevers. Al gauw bleek dat vrouwen handiger waren in bepaalde werkzaamheden als typen, kaarten sorteren en formulieren invullen. Maar er bleef een andere barrière. In het door Schoevers zelf uitgegeven handboek voor de secretaresse stond: 'Directeuren vroegen zich af waar het heen moest als vrouwelijke lichtzinnigheid en ijdelheid de kantoren zou binnendringen. En hoe zouden de mannelijke klerken in vrouwengezelschap hun hoofd koel kunnen houden.' Toen de opleiding naar de Van Baerlestraat verhuisde, was het al een pure vrouwenopleiding geworden. Met honderden tegelijk leerden ze ritmisch en foutloos blindtypen met tien vingers op de maat van Charleston-muziek. Cissy van Marxveldt beschreef Schoevers als 'een school voor jonge vlotte meiden met kokette hoedjes die niet alleen huisvrouw meer wilden zijn'. Bij het 25-jarig bestaan in 1938, dat werd opgeluisterd met de nationale typwedstrijd, stond Schoevers eigenlijk al synoniem voor de secretaresse.


Schoevers hield na de oorlog lang stand als conservatief bolwerk. Terwijl op het Barleus Gymnasium vlakbij door meisjes in spijkerbroek stickies werden gerookt, moesten de meisjes op Schoevers onder een regime van orde en tucht nog netjes gekapt in plooirokken en met parelkettingen naar school. Adriaan Schoevers overleed zelf in 1965. Tot dan toe was de baan van secretaresse bijna het hoogste wat een vrouw kon bereiken. Daarna veranderde dat en verslechterde het imago van Schoevers. Schoevers werd zelf daardoor minder elitair en begon ook burgermeisjes te werven. In bedrijven werd de secretaresse vaker denigrerend als tiepmiep aangeduid. Langzaam begonnen ze ook zelf te klagen over de eentonigheid van het werk en de geringe carrièrekansen. Bladen als Opzij noemde het vak van secretaresse - van de 300 duizend in Nederland waren er toen nog 99 procent vrouw - een fuik voor jonge ambitieuze vrouwen. Opzij-hoodredactrice Cisca Dresselhuys veroorzaakte in 1994 de nodige deining toen ze in het Secretaresse Magazine de stelling poneerde dat het beroep van secretaresse haaks zou staan op het feministisch gedachtengoed. Schoevers proveerde het imago te verbeteren door met nieuwe benamingen te komen als office manager, assistent to the manager en personal assistent.


Met zijn honderden tegelijk typen


op de maat van Charleston-muziek


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden