'Schmitz moordenaar', dat slaat midden in het gezicht

Het overkomt alle staatssecretarissen van Justitie. En dus ook Elizabeth Schmitz. Ineens richt zich de agressie op de persoon. 'Schmitz moordenaar', klonk het deze week uit de mond van een troosteloze Iraniër die het land uit moet....

FRANK VAN ZIJL

Van onze verslaggever

Frank van Zijl

DEN HAAG

Waarschijnlijk heeft ze, net als Kosto, Korte-Van Hemel en in een verder verleden de gestaalde staatssecretaris Haars - gehaat in actiekringen ten tijde van het eerste kabinet-van Agt - eerder ervaren hoe hoog frustraties kunnen oplopen in de discussie over afwijzing van asielverzoeken. De een kon daar altijd al beter tegen dan de ander. Alleen: 'Schmitz moordenaar', zoiets calculeer je niet in.

Is Schmitz de Haars van paars? Woensdag werd er door enkele honderden asielzoekers gedemonstreerd op het Plein, aan de poort van de Tweede Kamer in Den Haag. 'Asielzoekers zijn geen economische kostenplaatjes', stond er op de borden. Enkele honderden waren het, tweehonderd misschien, maar zoveel zijn er in geen jaren in Den Haag verschenen.

En dan zijn er die gemeenten die zich plotseling openlijk verzetten tegen de 'inhumane asielpolitiek'. Zij weigeren verder uitvoering te geven aan beleid dat onder Schmitz is uitgestippeld. Ruim je eigen rotzooi op, klonk het van Apeldoorn tot Enschede, en verder. Waarom moeten wij als laatsten de touwen van de guillotine doorsnijden?

In de Kamer is ineens overweldigende belangstelling voor het debat over 'Apeldoorn', en over 'Ter Apel', waar het 'sluitstuk van het asielbeleid' vorm krijgt via een verwijdercentrum voor de uitgeprocedeerden - zij die weg moeten. Dat Ter Apel is in emotionele discussies al vergeleken met interneringskampen uit '40 - '45.

Schmitz, die nadenkt met óf een sigaartje óf een brillepoot in haar mond, ziet tijdens het debat hoe actievoerders hun truien over de hoofden halen. Daaronder de T-shirtjes met: Deportatie, denk aan het verleden. En je ziet haar peinzen: was het allemaal maar voorbij.

Zij zal in een volgend kabinet niet terugkeren. In Vrij Nederland zei ze vorig jaar over haar werk: 'Laat ik het het vagevuur noemen. (. . .) Ik zie sowieso al op tegen de resterende twee en een half jaar. (. . .) De morele kant van dit werk drukt erg op me. Daar loop ik dagelijks mee rond.'

De staatssecretaris ondergaat woensdag geen politiek moeilijke momenten. Bijna alle fracties keren zich tegen Apeldoorn. Lagere overheden dienen de hogere overheid te volgen. Geen anarchie: een succesvolle, eerlijke asielpolitiek staat of valt bij een centrale aanpak. Alleen GroenLinks spreekt van burgerlijke ongehoorzaamheid in haar zuiverste vorm. De RPF corrigeert dat tot bestuurlijke ongehoorzaamheid. Maar het wordt hoe dan ook niet getolereerd.

Ook over Ter Apel wordt eensgezind gedacht. 'Niet leuk, wel noodzakelijk.' Een humaan asielbeleid bestaat bij de gratie dat ergens een grens wordt gesteld. Nederland moet plek houden voor vluchtelingen echt in nood.

Geniet Schmitz van de steun die ze - meer dan in de eerste twee jaar van haar bewind - krijgt voor haar beleid? Het lijkt er niet op. Ze heeft een ambivalente verhouding met de Kamer, verwijt politici regelmatig opportunisme in de discussies over asiel. Niet alleen Bolkestein.

De staatssecretaris is een bestuurder, en in haar bestuur wil ze succes oogsten. Verder is ze bovenal humanistisch geïnspireerd, christelijk in haar geloof, niet rechtlijnig, maar overtuigd van de noodzaak van een streng beleid.

In VN zei ze: 'Ik zet wel eens een paraaf waarvan ik denk: tjonge, tjonge. Je neemt toch een besluit over iemands anders leven. Wat zou het toch heerlijk zijn als je alleen maar hoeft te beslissen over een openbaar-vervoerlijn van Oost- naar West-Limburg. Dat lijkt me prachtig.'

Ze laat niet na te benadrukken, telkens weer, in ieder debat, dat ze met hart en ziel keuzes maakt (ook woensdag), dat die soms 'buitengewoon hard vallen', dat zij het er persoonlijk vaak moeilijk mee heeft. Steeds valt die bijzin over hoe vreselijk het is 'nee' te verkopen.

Schmitz heeft het vaak gedaan. Veel te vaak, volgens sommigen, veel te weinig volgens anderen. Maar niemand die twijfelt aan haar oprechtheid. Over de asielzoeker die weg moet, zei ze gisteren: 'Iedereen zoekt naar oplossingen, tussenoplossingen, om moeilijke feiten te verzachten. Maar daarmee ontloop je de definitieve beslissing niet.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden