Schmittmann profiteerde als laatste

Vanaf dit jaar krijgt een ontslagen werknemer minder geld mee. Rechters gaan rekening houden met de arbeidsmarkt. Door Robert Giebels..

Dankzij het record van ABN Amro-baas Jan Peter Schmittmann is het Scrabblewoord kantonrechtersformule terug van weggeweest. Nooit eerder in Nederland kreeg een ontslagen werknemer zo’n gouden handdruk: 8 miljoen euro. Schmittmann rekende de rechter voor dat hij 18.210.045 euro verdiende.

Maar de bankier had ook wel door dat een dergelijk bedrag tot publieke verontwaardiging zou leiden. De tien miljoen waar de man, die 26 jaar bij ABN Amro werkte, van af zag, bestond uit eerder afgesproken bonussen van 3,5 miljoen over 2008 en 2009, een welkomstbonus van 1,8 miljoen en een fijn-dat-je-blijft-zitten bonus van 4,6 miljoen euro.

Bleef over een ontslagvergoeding van 8.346.769 euro. De rechter berekende dat bedrag met de zogenoemde kantonrechtersformule (zie kader). Maar ze liet niet na daarbij op te merken dat de ruim 8 miljoen ‘in absolute zin buitensporig hoog geacht kan worden’. Niettemin, zo staat in een samenvatting van het vonnis, is de ontslagvergoeding ‘gebruikelijk en redelijk’. S., zoals de rechtbank Schmittmann aanduidt, was immers lang in dienst van de bank, is 52 jaar en verdiende ruim 180 duizend euro per maand.

De bankier had al een afspraak met zijn werkgever dat die laatste het ontslag van de topman kon worden aangerekend. In zo’n geval wordt de ontslagvergoeding vermenigvuldigd met een getal boven de 1, hier: 1,4. De rechter stopte al die cijfers in de kantonrechtersformule en de kassa rinkelde 8.346.769 euro bruto.

Die kantonrechter was mevrouw Monetta Ulrici en dat is pikant. Ulrici is voorzitter van de sectie Arbeidsrecht van de beroepsvereniging Kring van Kantonrechters. Laat nou net Ulrici een nieuwe kantonrechtersformule hebben bedacht. Die is op 1 januari ingegaan en komt erop neer dat de ontslagvergoedingen fors naar beneden gaan. Schmittmann kreeg vlak voor de jaarwisseling te horen dat hij recht had op ruim 8 miljoen euro. Zou hij een paar dagen later voor Ulrici zijn verschenen dan had ze haar eigen formule op de bankier kunnen loslaten. Dan was zijn bonus ruim 2 miljoen euro lager uitgevallen.

Rechter Ulrici heeft arbeidsrechtadvocaten verbaasd. Haar nieuwe formule is geen richtlijn, maar een aanbeveling, die kantonrechters, zo is de verwachting, niettemin zonder meer vanaf nu zullen gaan toepassen. De Kring van Kantonrechters wil met de nieuwe formule meer tot uitdrukking brengen dat externe omstandigheden op de arbeidsmarkt ervoor kunnen zorgen dat een hoge vergoeding lang niet altijd nodig is. Vooral jonge ontslagen werknemers kunnen veel makkelijker dan twaalf jaar geleden, toen de oude formule werd opgesteld, een nieuwe baan vinden. Die hoeven financieel niet zo lang beschermd te worden met een stevige gouden handdruk.

In de kantonrechtersformule zitten de vaste elementen leeftijd en maandsalaris, maar de rechter heeft ook een variabele factor tot zijn of haar beschikking: de correctiefactor.

In de nieuwe kantonrechtersformule wordt een grotere aandacht besteed aan die zogenoemde C-factor. Dat die bij Schmittmann 1,4 was, vinden de experts een gemiste kans. Want juist in die correctiefactor had rechter Ulrici tot uitdrukking kunnen brengen dat ze de vertrekpremie in maatschappelijk opzicht buitensporig vond. Of dat ze vond dat Schmittmann zich aan de code-Tabaksblat voor goed ondernemerschap moet houden. Dan had de bankier één jaarsalaris meegekregen, zoals ook ABN Amro’s aandeelhouder de Staat der Nederlanden had gewild.

De nieuwe formule krijgt buiten de kring van kantonrechters nauwelijks de handen op elkaar. De formule is altijd een uitgangspunt geweest bij het opstellen van de ontslagparagrafen in sociale plannen tussen werkgevers en werknemers. Maar de bonden hebben al laten weten daarbij de oude formule te hanteren. Ze deden dat al in onder meer de cao’s voor Fortis en ABN Amro.

Ook arbeidsrechtadvocaat Gerk Oberman ziet niets in de nieuwe formule. ‘Een wassen neus’, oordeelt hij. Overbodig ook, want de rechters hadden al alle ruimte om maatwerk te leveren. ‘De kracht van de oude formule was de eenvoud.’ Door het verlagen van de vergoeding en het invoeren van nieuwe elementen, zo meent Oberman, is er nu ‘meer discussie en meer twijfel’.

Dat neemt niet weg dat de advocaat vindt dat er wel iets moet veranderen. ‘Het huidige ontslagrecht pakt alleen goed uit voor tactisch opererende werknemers en niet bewezen is dat kwetsbare werknemers daadwerkelijk beschermd worden.’

De kantonrechters doorkruisen met hun nieuwe formule volgens Oberman ook nog eens allerlei politieke initiatieven om de ontslagvergoeding op een andere manier te bepalen. Minister Donner van Sociale Zaken kwam met een wetsvoorstel om werkgevers een lagere vergoeding te laten betalen als ze hun werknemers scholen. ‘Dat voorstel sneuvelde, maar de kantonrechters hebben het toch overgenomen’, zegt Oberman.

Opmerkelijk genoeg namen de rechters een ander wetsvoorstel van Donner weer niet over. Dat is de afspraak dat ontslagen werknemers met een jaarsalaris van 75 duizend euro en hoger maximaal een jaar loon meekrijgen. De raad voor de rechtspraak maakte al gehakt van dat voorstel en ook de kantonrechters zien er weinig tot niets in.

Maar zou het parlement er wel mee instemmen, dan hebben de rechters zich erbij neer te leggen. Want dan is de ‘75 duizend grens’ de wet en daar legt een afspraak, zoals de kantonrechtersformule, het tegen af. ‘Merkwaardig’, vindt Oberman, ‘dat kantonrechters afspraken maken over onderwerpen die zo politiek omstreden zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden