'Schittering van Lula straalt af op Rousseff'

SANTA CRUZ Met nog drie weken te gaan tot de presidentsverkiezingen van 3 oktober in Brazilië vraagt niemand zich meer af wie gaat winnen....

Volgens de enquête van afgelopen vrijdag staat Rousseff – dochter van een Bulgaarse immigrant, oud-minister van Energie en voormalig kabinetschef van president Luiz Inácio Lula da Silva – op ruim 50 procent, tegen 27 procent voor José Serra (68), de oppositiekandidaat van de sociaal-democratische partij PSDB. In een uiterste poging een tweede ronde op 31 oktober af te dwingen, heeft Serra zijn strategie radicaal veranderd. Maar de race lijkt gelopen. De vragen en twijfels van waarnemers betreffen vooral de rol die Lula (65) in de toekomst zal spelen. Het staatshoofd verlaat eind december, na acht jaar, zijn ambt als de populairste president uit de geschiedenis van Brazilië.

Vorig jaar wees Lula bij oekaze, zonder inspraak voor de basis van de PT, Rousseff aan als zijn erfgename. Het maakte hem niet uit dat ze weinig charisma had en geen enkele ervaring met verkiezingen. Lula zag in haar talloze kwaliteiten om de continuïteit van zijn project te garanderen. Dankzij een mengsel van marktgericht beleid en een sterke presentie van de staat in sleutelsectoren, wist de president in twee termijnen de Braziliaanse reus (ruim 190 miljoen inwoners) drastisch te hervormen. Via uitgebreide programma’s heeft Lula’s regering 30 miljoen Brazilianen uit de armoede verlost. De middenklasse neemt snel in omvang toe, in een land dat historisch werd geplaagd door een wrede ongelijkheid. Dit jaar wordt een economische recordgroei van 7,3 procent verwacht.

‘De schittering van Lula straalt af op Rousseff en is beslissend in deze campagne’, zegt Rafael Cortez van het enquêtebureau Tendencias in São Paulo. ‘Lula spant zich enorm in om haar te helpen de oppositie te overklassen met een doelpuntenfestijn.’ Niemand verwachtte dat Serra, leider van de PSDB en oud-gouverneur van São Paulo, een serieuze rivaal voor Rousseff zou zijn in het arme noordoosten van het land, het traditionele bastion van de PT. Maar de werkelijke verrassing tekent zich af in de dichtbevolkte zuidoostelijke deelstaten Minas Gerais, Rio Grande do Sul en São Paulo, waar 40 procent van ’s lands bruto binnenlands product wordt verdiend en de oppositie de lokale politiek domineert. ‘Serra dacht zijn verlies in andere zones te kunnen compenseren met steun in die cruciale deelstaten. Maar ook daar staat Rousseff op grote winst. Dankzij Lula weet ze eveneens de kiezers met hogere inkomens te overtuigen’, aldus Cortez.

Volgens Ricardo Ribeiro van het politieke adviesbureau MCM Associates in São Paulo heeft Serra, die tot juni nog aan kop ging in de presidentiële race, ‘onbegrijpelijke fouten voor een doorgewinterde politicus’ gemaakt. ‘In de eerste televisiespots liet Serra beelden van zichzelf zien zij aan zij met Lula’, zegt Ribeiro. ‘Zelfs traditionele sociaal-democratische kiezers dachten: waarom zou ik op hem stemmen als hij zich zo associeert met Lula?’

De oud-gouverneur van São Paulo heeft inmiddels een Amerikaanse goeroe ingeschakeld om zijn verkiezingscampagne een radicale draai te geven. ‘Hij beseft dat 21 dagen en de drie rijkste deelstaten van het land hem scheiden van de politieke afgrond’, aldus Ribeiro. Serra heeft de kritiek op Lula en diens erfgename de laatste dagen flink opgevoerd. Ook wisselde hij zijn slogan ‘Brazilië kan meer’ in voor de agressievere leuze ‘Tijd voor verandering’.

In het openbaar blijft het partijkader van de sociaal-democraten optimistisch over een mogelijke wending in de stemvoorkeuren. Maar buiten de spotlichten geeft iedereen toe dat Serra alleen kans heeft als Rousseff in deze laatste drie weken een politieke catastrofe overkomt. ‘En dat is hoogst onwaarschijnlijk met Lula als haar belangrijkste campagneadviseur’, aldus Cortez van enquêtebureau Tendencias. ‘Een interessantere vraag is die naar de machtsverdeling in een regering onder leiding van Rousseff.’ Het Braziliaanse politieke systeem is sterk gefragmenteerd. Lula heeft aan zijn oogappel een coalitie van maar liefst tien partijen overgedragen. ‘Ze zijn allemaal al op jacht naar baantjes’, zegt Cortez. ‘Op de achtergrond zal de oude leermeester Rousseff helpen het evenwicht te bewaren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden