Schitteren zonder op te vallen

Het WK begint voor Björn Kuipers zaterdagnacht met Engeland - Italië, in Manaus. 'Je moet niet in fouten blijven hangen.'

Iedere duikelaar van elke WK-deelnemer is bekend bij Björn Kuipers. De sleutelspelers, de vrije trappennemers, de vragers om gele kaarten: hij kent ze van naam én van gezicht. Nee, aan zijn voorbereiding zal het niet liggen in Brazilië.


Als 41-jarige scheidsrechter is hij aanbeland op het toppunt van zijn roem. Kuipers erkent het zonder enige terughoudendheid.


Voor het eerst sinds Jan Wegereef in 2002 heeft Nederland een scheidsrechter op het WK. Dat Wegereef destijds Uruguay - Senegal (3-3) met twaalf gele kaarten liet ontsporen, herinnert Kuipers zich nog goed. Al gebruikt hijzelf andere woorden en neemt hij zijn collega in bescherming: 'Dat was een verschrikkelijk lastige wedstrijd. Dan kom je na afloop in de kleedkamer en geef je elkaar geen high-five of een 'big hug'. Dan moet je echt even dingen van je afzetten.'


Kuipers spreekt de Amerikaanse termen uit met een duidelijk waarneembaar Twents accent. Ja, na de finale van de Champions League heeft hij zijn grensrechters Erwin Zeinstra en Sander van Roekel wél een 'big hug' gegeven. 'Wil je zien hoe dat eruitziet?', vraag hij. Zijn assistenten, die gedurende het hele gesprek vrijwel geen woord zeggen, lachen.


Kuipers spreekt voor zijn vertrek naar Brazilië op het complex van zijn oude club Quick '20 in Oldenzaal. Hij geeft een kijktip mee: de documentaire Kill the referee, opgenomen tijdens het EK van 2008. Die film maakt volgens hem inzichtelijk hoe moeilijk het is om internationale topwedstrijden te leiden. Eén flater en je kunt inpakken.


Kuipers verwijst naar Martin Hansson, de Zweedse scheidsrechter die de handsbal van Thierry Henry miste in de laatste play-offwedstrijd tussen Frankrijk en Ierland voor het WK van 2010. Hierdoor kon William Gallas scoren en miste Ierland het eindtoernooi in Zuid-Afrika. Hansson floot daarna geen topduels meer.


'Ik heb geen angst dat mij zoiets gebeurt', zegt Kuipers. 'Maar ik realiseer me goed dat we na één cruciale fout zo weer op de grond staan. We weten hoe kwetsbaar het vak van scheidsrechter is.'


Wanneer het WK voor hem geslaagd is? 'Als we onbesproken blijven.'


Hij haalt een recent trainingskamp voor scheidsrechters aan, in het Turkse Belek. Daar werd de Italiaan Roberto Rosetti uitgenodigd, die in 2008 de finale van het EK floot en actief was op het WK van 2010. 'Rosetti leerde ons het begrip 'closing doors': iets negatiefs dat je hebt meegemaakt, moet je zo snel mogelijk afsluiten. Dat heb ik ook altijd sterk gehad. Je moet niet in fouten blijven hangen.'


Een voorbeeld als scheidsrechter heeft Kuipers niet. Nooit gehad ook. 'Volgens mij moeten wij uniek blijven. Een kopie is altijd slechter dan het origineel.'


Met voormalig topscheidsrechter Jaap Uilenberg heeft hij de laatste jaren zijn wedstrijden geanalyseerd. En ja, dat gaat er tegenwoordig anders aan toe dan voorheen. 'Nu zetten we de puntjes op de i. De basis moet voor 95 procent goed zijn. Ik ben nu ook een totaal andere scheidsrechter. Dat heeft te maken met vertrouwen. En die headset. Zonder een perfect team om je heen kan je geen wedstrijd meer leiden.'


Op welk gebied hij de belangrijkste ontwikkeling heeft doorgemaakt? Op besliste toon zegt hij: 'Persoonlijkheid.' Dan, toelichtend: 'Als ik vroeger een cruciale wedstrijd floot, was ik bang die ene fout te maken. Nu weet ik: het is part of the job, het kan gebeuren. Je kunt ons ook niet zoveel verwijten, want we hebben er alles gedaan om die wedstrijd voor te bereiden. Soms gebeurt er gewoon iets dat je niet kunt waarnemen. Als het maar niet het gevolg is van gebrekkige concentratie, fitheid of basiskennis.'


Spelers respecteren hem en zijn natuurlijke gezag, dat is belangrijk. 'Toen ik net nieuw was in het betaald voetbal, werd ik getest. Ik kreeg kritiek uit de media. En nu nóg worden we met de grond gelijk gemaakt.'


Hij laat zich door kennissen en vrienden in de rust informeren over zijn beslissingen, of ze juist waren of niet. 'De wereld weet het, dus wil ik het ook weten. En nee, als ik fout heb gezeten, ga ik dat niet compenseren. Als je dat doet, ben je helemaal af.'


Hij noemt als voorbeeld de halve finale van de Champions League in 2013, tussen Borussia Dortmund en Real Madrid. Marco Reus, de spits van de Duitsers, ging theatraal naar de grond. Het stadion schreeuwde om een penalty, maar Kuipers gaf die niet, want hij had geen overtreding waargenomen. Uit de tegenaanval scoorde Ronaldo voor Real.


Kuipers: 'Reus was woest en zei dat ik een 100 procent strafschop had gemist. Coach Jürgen Klopp wachtte ons op: wit- en witheet. Toen kreeg ik ineens het signaal dat het inderdaad geen strafschop was, dat Reus contact had gemaakt met zijn eigen kuitbeen.' Hij liet het Klopp en Reus na afloop weten, zonder een gelijkhebberige toon aan te slaan.


Dat de laatste jaren niet alleen door successen werden gekenmerkt, blijkt wel uit het mislukte EK van 2012. 'Dat is voor ons teleurstellend geweest', erkent hij. 'Na twee wedstrijden mochten we naar huis. Of we dat hebben geëvalueerd en het eens waren met de beslissing van de UEFA?' Hij grijnst. Dat hoeven anderen niet te weten.


Wel wil Kuipers zich uitspreken over herhaaldelijk geuite kritiek van voormalig toparbiter Mario van der Ende. Die vindt dat hij zelf beslissingen moet nemen en niet blind moet varen op zijn assistenten.'Ik vind het bijzonder jammer dat hij alleen maar negativiteit rondstrooit', zegt Kuipers. 'Hij zou zijn kennis moeten delen in positieve zin en niet moeten spugen in de ruif waaruit hij heeft gegeten. Als ik hem moet geloven, heeft hij altijd al die wedstrijden zelf geleid, zonder assistenten. Nou, welkom in 2014: je moet het met je team doen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden