Opinie

'Schippers spuit als vanouds clichés over marktwerking en concurrentie'

Marktgelovigen in Den Haag gaan nog steeds enthousiast door met het verder ontwrichten van de semipublieke sector en dat ook het bonusdenken nog lang niet voorbij is bewijzen de laatste ontwikke­lingen bij Robeco en WoltersKluwer, schrijft cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

Topvrouw Nancy McKinstry van WoltersKluwer verdiende een salaris van vijf miljoen euro Beeld ANP

Vorige week overleed Leo Ploeger, van 1979 tot 1992 president-directeur van de NS: de laatste echte spoorman aan de top. Met afschuw heeft hij gezien hoe na zijn vertrek door de politiek het spoor is verkwanseld, als gevolg van de verzelfstandiging die in de jaren negentig werd ingezet.

Ploeger in een interview in Trouw twaalf jaar geleden, op 26 juni in zijn necrologie in De Volkskrant geciteerd: de verantwoordelijk ministers Maij- Weggen, Jorritsma en Netelenbos - van elke grote partij één - hebben er een zootje van gemaakt. 'Het bedrijf is uit elkaar getrokken. De centrale aansturing is daardoor weggevallen. Dat gepraat over privatisering, markt­werking, concurrentie, dat was de waan van de dag'.

Profetische woorden!

Toen moesten de affaires rond Vestia, Amarantis en noemt U maar op, nog komen. En ook de Fyra moest toen nog komen, of liever: dat moet hij nog steeds. Een ding is bij de Fyra-ellende intussen wel duidelijk: zij die bij de NS tot aanschaf besloten hadden geen verstand van treinen, en naar de ingenieurs die dat wel hadden, werd niet geluisterd.

Leo Ploeger Beeld ANP

Duurkoop
'Marktwerking' en 'concurrentie' stonden voor het management bij de aanschaf centraal, en dat betekende bij gebrek aan inhoudelijk verstand van zaken bij degenen die erover beslisten: we gaan voor de goedkoopste. Goedkoop is intussen intussen duurkoop gebleken, en de belas­tingbetaler betaalt daarvoor nu de prijs.

Desondanks gaan sommige marktgelovigen in Den Haag nog steeds enthousiast door met het verder ontwrichten van de semipublieke sector. Neem minister Schippers en de zorg: ook zij spuit als vanouds gedachteloos de vertrouwde clichés over 'marktwerking' en 'concurrentie'.

Riskante beleggingen
Dezer dagen worden we weer eens geconfronteerd met het fraaie resul­taat daarvan. Donderdag moest Aysel Erbudak, oud-eigenaar van het Sloter­vaartzie­kenhuis in Amsterdam, zich voor de rechter verant­woor­den. Ze zou door riskante beleggingen roekeloos met de financiën zijn omgesprongen en bovendien meerdere malen geld naar privé-rekeningen hebben over laten schrijven. Kortom: hetzelfde verhaal als met Erik Staal en Vestia - slinkse zelfver­rijking en haantjes-achtig casinogedrag. Voor Erbudak stond niet het belang van de pati­ënten, maar de winstgevendheid van haar nieuwe gekoch­te onderneming voorop.

Bij het idee van concurrentie tussen ziekenhuizen hoort inmiddels ook dat het artsen soms door de bedrijfsleiding verboden wordt om op wetenschappelij­ke congressen nieuwe medische inzichten met collegae te delen. Die vallen net al bij Shell of Unilever voortaan onder het bedrijfsge­heim, zodat bij openbaar­making de commerciële voorsprong in gevaar zou kunnen komen. En natuurlijk ook de bonus van de top, waarvoor mevrouw Erbudak dus al bij voorbaat een greep in de ziekenhuiskas had gedaan.

Zelfregulering
De ware gelovigen van de Schippers-soort hopen op zelfregulering. Daar­van merken we weinig. De commissie-Wijffels heeft voor de bankenwereld met dat idee fixe intussen de vloer aangeveegd. Voor de andere ontspoorde sectoren van de samenleving zullen zulke commissierapporten ongetwijfeld de komende jaren volgen.

Dat het bonusdenken nog lang niet voorbij is, bewijzen de laatste ontwikke­lingen bij Robeco en WoltersKluwer. Nog steeds weet men, als puntje bij paaltje komt, wel een reden te verzinnen waarom normale fat­soensregels in het eigen geval niet van toepassing zouden hoeven te zijn. Voor gewone werknemers is er nullijn of ontslag, voor het topmanage­ment gaat het feesten vanzelfsprekend gewoon door.

Schaamte
Neem topvrouw Nancy McKinstry van WoltersKluwer. Terwijl de afgelo­pen tien jaar bij haar bedrijf honderden mensen op straat zijn gezet, is haar salaris intussen opgelopen tot ruim vijf miljoen. Kennen sommige mensen dan helemaal geen schaamte meer? Maar natuurlijk heet het lopende sociaal plan voor het overtollig verklaarde personeel te duur te zijn. FNV-bestuurder Anne Jan de Graaf terecht: 'met 1 miljoen euro van mevrouw McKinstry is dat hele sociaal plan betaald'.

Interne protesten tegen deze gang van zaken worden door mevrouw McKinstry uiteraard niet op prijs gesteld. Toen de inmiddels ontslagen journalist Sjors van Beek van het WoltersKluwerblad Binnenlands Bestuur haar in een open brief, met cc naar alle werknemers vroeg hoe ze haar gegraai moreel kon verant­woorden, werd hij officieel berispt vanwege 'misbruik van het interne e-mail-systeem'.

Intussen laat WoltersKluwer weten - ik citeer De Volkskrant van 1 juli - zich 'helemaal niet te herkennen in het beeld van onrust op de werkvloer'. Nu, daar valt op zich wel wat aan te doen. Als de FNV gewoon wat hardhandiger optreedt, volgt die herkenning vanzelf. In de achttiende eeuw werd daartoe wel eens een regentenwoning geplunderd. Na afloop werd dan ook door de meest eenkennige regent wel 'het beeld van onrust' herkend.

PostNL
Waar men eindelijk ook 'een beeld van onrust' heeft leren herkennen, is in de bestuursetages van PostNL. Met een staking hebben de tot schijn-zzp'ers gedegradeerde pakketbezorgers niet alleen betere voorwaarden afge­dwongen, maar ook heel Nederland laten zien waar het gehamer van VVD-Kamerlid Ton Elias op concurrentie in de postmarkt omwille van vijf cent goedkopere postzegels toe leidt: tot negentiende-eeuwse daglonerstoestanden, waarbij alle risico's eenzijdig op de werknemers worden afge­wenteld.

Voor PostNL vormen de postbezorgers een restpost. Zo wilde PostNL eenzij­dig de tarieven van 1,35 naar 0,87 euro per pakketje verla­gen. Dat is nog andere koek dan die miezerige paar procent extra premie voor tweemaalmodaal waardoor de VVD vorig jaar bijna ontplofte.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van Volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden