Schippers adviseert Tjeenk Willink (PvdA) als nieuwe informateur

De koning is niet meer beschikbaar voor de formatie, 'onderkoning' Herman Tjeenk Willink (PvdA) wel. De Tweede Kamer is vastgelopen in haar poging zelf een coalitie te formeren. De 75-jarige minister van Staat moet de onderhandelingen uit het slop trekken.

Tjeenk Willink in 2012.Beeld ANP

VVD'er Edith Schippers gooit na 75 dagen de handdoek in de ring. Ze beet zich de afgelopen twee weken stuk op koppige partijleiders die zich met de dag meer ingroeven in hun eigen posities. Meermaals trok de karavaan van fractievoorzitters langs haar Stadhouderskamer. Het hielp niet. Ze laste een 'moment van reflectie' in. De posities bleven onveranderd. Ze ontving twee partijleiders tegelijkertijd. De impasse werd enkel groter.

Nieuwe impuls

Een nieuwe informateur is nodig om het proces een nieuwe impuls te geven, is nu haar overtuiging. Zo ging het in het verleden immers ook bij lastige formaties. Een man met ruime ervaring in het losweken van vastgelopen gesprekken staat klaar om het stokje over te nemen: Tjeenk Willink; nog net niet de koning zelf.

Toenmalig koningin Beatrix deed tijdens de taaie formaties van 1994 (Paars I) en 2010 (Rutte I) opgeteld vier keer een beroep op hem. Als vicepresident van de Raad van State (1997 tot 2012) was hij een van haar belangrijkste adviseurs. Daarna benoemde ze hem tot minister van Staat. Hij is peetoom van kroonprinses Amalia.

Nu moet hij de formatie nieuwe stijl, zonder rugdekking van het paleis, vlottrekken. Ook dit keer krijgt hij een advies mee, zij het niet van het koningshuis, maar van zijn voorganger. Volgens Schippers is de formatie toe aan 'een gerichte tussenstap'. Zij sprak de afgelopen twee weken de partijleiders telkens één voor één (op Pechtold-Segers na). Tjeenk Willink kan het best meerdere partijen tegelijk aan zijn tafel uitnodigen, adviseert Schippers.

Herman Tjeenk Willink, bij zijn benoeming tot Ridder Grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau in 2012.Beeld anp

Blokkades

De verwachting op het Binnenhof is dat hij zal beginnen met combinaties van vier: VVD, CDA en D66 plus GroenLinks, SP, PvdA of ChristenUnie. Ook alle pogingen van Schippers draaiden de afgelopen maanden rond deze partijen, maar alleen met GroenLinks kwam het tot echte formatiegesprekken. Sinds die poging twee weken geleden stukliep op het onderwerp migratie kwam geen enkele andere combinatie meer van de grond.

De blokkades zijn legio. De PvdA werd op 15 maart afgestraft door de kiezer voor deelname aan Rutte II en weigert opnieuw te gaan regeren. De SP beloofde de kiezer niet met de VVD in zee te gaan en weigert die belofte te breken. Al afpellend kwam Schippers uit bij de ChristenUnie. Maar na een gesprek tussen Pechtold en Segers is de relatie tussen beide partijen slechter dan ooit.

Heeft zij er fout aan gedaan die twee zonder VVD en CDA in gesprek te laten gaan? Pechtold en Segers wilden het zelf, was maandag haar verweer. Toch moet het in de volgende ronde anders, dwingender. En als partijleiders blijven volharden in hun bezwaren tegen meerderheidscombinaties, moet Tjeenk Willink van de Kamer de ruimte krijgen ook minderheidscoalities te onderzoeken.

Zover is het nog niet. Deze patstelling is geen eindpunt, benadrukt Schippers in haar verslag aan de Kamer. 'De huidige situatie betreft ieders eerste positie in de uiterst complexe nieuwe politieke verhoudingen van een versnipperde Tweede Kamer.' Haar optimistische conclusie: 'Beweging is mogelijk.'

Informateur Schippers staat de pers te woord op het Binnenhof.Beeld epa

Loslaten

Partijen moeten dan wel bereid zijn voorwaarden vooraf los te laten, stelde ze. Haar laatste verkenningsronde afgelopen vrijdag doet vermoeden dat twee opties nog steeds het meest kansrijk zijn: GroenLinks of ChristenUnie. Klaver was bereid weer om tafel te gaan met VVD, CDA en D66 indien die partijen 'voldoende inhoudelijke ruimte' zouden bieden. Ook Segers wilde nog steeds met deze drie partijen om tafel als zij dat ook zouden willen.

De uitgestoken handen werden terstond afgewezen. Die van Klaver door Rutte en Buma, die van Segers door Pechtold. Maar die uitkomst zou anders kunnen zijn als ze worden gesommeerd per viertal aan te schuiven.

De Tweede Kamer debatteert dinsdag met Schippers over haar eindverslag en over het vervolg van de formatie. Tjeenk Willink kan wellicht dezelfde dag nog zijn gespreksuitnodigingen de deur uit doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden