Schimmige 'Selmayrgate' kan Juncker lelijk opbreken

Wie gaat de machtsstrijd in Brussel winnen?

De benoeming van Martin 'het monster' Selmayr tot hoogste ambtenaar van de Europese Commissie is voer voor een machtsstrijd in Brussel. Wie gaat winnen?

Martin Selmayr. Foto ap

Het rommelt in de Brusselse bubbel. Zelfs in Den Haag bemoeien ze zich ermee, via Kamervragen. Het rumoer betreft de benoeming van een hoge ambtenaar. Normaal is daar weinig spannends aan, maar ditmaal is het anders. Het gaat om een Duitser met een bovengemiddelde machts- en missiedrang die van Brussel een sterkere tegenspeler van de lidstaten wil maken. Met een overvaltechniek zou hij zichzelf omhoog hebben gewerkt. Europarlementariërs eisen een onderzoek. Zij vrezen dat de affaire afbreuk doet aan het toch al niet florissante beeld dat veel burgers hebben van de Europese Unie.

Het begon twee weken geleden met het nieuws dat de 47-jarige Duitser Martin Selmayr benoemd was tot secretaris-generaal van de Europese Commissie. Hoewel het ging om een ambtelijke functie, de hoogste in Brussel, sprak de promotie tot de verbeelding. Selmayr verwierf als kabinets-chef van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker de reputatie van een bullebak met veel vijanden en geen vrienden. 'Het monster' is een bijnaam.

Vrij snel na de bekendmaking kwamen de vragen. Selmayr had eind januari eerst op de post van plaatsvervangend secretaris-generaal gesolliciteerd. Waarom? Was dat omdat hij niet de juiste ambtelijke rang had voor de hoogste post en dus een tussenstap moest maken? En: waren er tegenkandidaten, en hoeveel? Dat bleef lang onduidelijk. Uiteindelijk werd bevestigd dat er één tegenkandidaat was, maar zij zou zich hebben teruggetrokken.

Selmayrs benoeming tot plaatsvervanger werd op 21 februari bekrachtigd, juist op dat moment kondigde de zittende secretaris-generaal, de Nederlander Alexander Italianer, aan dat hij met pensioen wilde. Juncker besloot meteen om Selmayr in de Commissie voor te dragen als opvolger. Waarom die haast? Zelfs de commissarissen waren die dag verrast, zoals commissaris voor werkgelegenheid Marianne Thyssen tegen de nieuwssite Politico zei. Ze wisten van niks. Maar niemand verzette zich tegen de benoeming.

Geheimzinnig

De snelheid en geheimzinnigheid waarmee Selmayrs benoeming gestalte kreeg, hebben zo veel wantrouwen opgeroepen dat het de laatste weken tot soms emotionele botsingen kwam tussen Commissie-woordvoerders en de pers. De Commissie houdt vol dat alle regels met 'religieuze' precisie zijn gevolgd. Het Europees Parlement eist opheldering. Volgende week is er een debat met de Commissie. Bijna alle Nederlandse europarlementariërs die dinsdagavond deelnamen aan een NOS-programma vinden dat Selmayr zich moet terugtrekken.

Duidelijk is dat de Duitser niet alleen vuur verspreidt, maar ook aantrekt. Het is de aard van het beest. Waar hij zit, laat hij zich gelden. Hij heeft de Commissie gestroomlijnd en effectiever gemaakt, maar op een manier die hem weinig populariteit heeft opgeleverd. Toch ontkennen ook zijn vijanden niet dat hij briljant is. Daarom is het niet verwonderlijk dat Juncker erop heeft aangestuurd dat deze zwaargewicht zijn hoogste en machtigste ambtenaar werd. Ook vroegere Commissievoorzitters bepaalden feitelijk zelf wie hun secretaris-generaal werd. Selmayrs aanstelling is overduidelijk een politieke benoeming. Zo gaat dat, niet alleen in de Brusselse bubbel maar ook in de nationale hoofdsteden, zei een Commissiewoordvoerder deze week.

Selmayrgate

Alles is politiek aan wat inmiddels Selmayrgate heet. Iedereen weet van de Duitser dat hij een sterkere politieke rol nastreeft voor de vrij ambtelijke Europese Commissie. Zij moet meer tegenspel bieden aan de nationale lidstaten. Brussel versus de hoofdsteden. Vanuit dat denkraam wisten hij en Juncker gedaan te krijgen dat de Commissie namens de EU de Brexit-onderhandelingen doet met de Britten. Ook trotseerden de twee in 2014 kanselier Merkel door af te dwingen dat het Europees Parlement leidend zou zijn in de keuze van de voorzitter van de Commissie en niet de leiders.

Selmayr is dus een man met een missie, die nu ook nog meer macht krijgt. Als secretaris-generaal van de Commissie zal hij bij Europese toppen mogen aanschuiven aan de tafel waar de regeringsleiders hun besluiten nemen. Niet iedereen kijkt daarnaar uit.

Selmayr en Juncker schudden elkaar de hand. Foto epa

Zo heeft de affaire-Selmayr een paar lagen. De benoeming is een zet in het continue schaakspel tussen de Europese instellingen. Waar moet het zwaartepunt van de macht liggen, in de hoofdsteden of in Brussel bij de Commissie? Tegelijkertijd gaat de benoeming met zo veel schimmigheid gepaard dat de indruk wordt gewekt van een Byzantijns Brussel. Dat dreigt volgens eurogelovigen de eurosceptici in de kaart te spelen, waardoor de benoeming zomaar in Junckers gezicht zou kunnen ontploffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.