Schilderij

Een van de beroemdste schilderijen in het Louvre in Parijs is Le Sacre de Napoléon van Jacques-Louis David en omdat het binnenkort (2 december) tweehonderd jaar geleden is dat Bonaparte zichzelf tot keizer kroonde, heeft het museum er een speciale tentoonstelling aan gewijd....

Le Sacre is zo'n schilderij dat iedereen kent, maar je hoeft het niet gezien te hebben. Het maakt deel uit van het collectieve geheugen. Napoleon, gekleed in een lange, wit-gouden mantel en met een gouden laurierkrans in het korte, zwarte haar, plaatst zijn vrouw, Joséphine, de kroon van keizerin op het hoofd; zij zit devoot geknield voor hem, in een lange jurk met sleep. Achter de keizer zit Paus Pius de zevende die een zegenend gebaar maakt. Tientallen mensen kijken toe; ministers, familieleden (waaronder Napoleons moeder die in werkelijkheid afwezig was), militairen, kardinalen. De scène speelt zich af in de Notre Dame.

Het schilderij is enorm groot, bijna 6 bij 10 meter, en het is zo gemaakt dat je als toeschouwer het gevoel hebt dat je er in stapt. Om dat effect te versterken liet David toen het voor het eerst ten toon werd gesteld grote spiegels in de zaal plaatsen. Dat was in 1808 en niet lang daarna liet Napoleon zich scheiden van Joséphine om te trouwen met de Habsburgse Marie-Louise en verdween het schilderij in de kelders van het Louvre.

Gisteren was voor veel Fransen een ideale dag om een bezoek te brengen aan het Louvre, want het was een vrije dag; Allerheiligen. De zaal van Le Sacre puilde uit van de mensen. Alles wat met Napoleon te maken heeft, kan zich altijd in een enorme belangstelling verheugen. De handel in souvenirs, van T-shirts tot mokken, washandjes, zeepjes en boeken is adembenemend. Alleen de Mona Lisa is in het Louvre populairder.

De tentoonstelling besteedt veel aandacht aan de wordingsgeschiedenis van het schilderij. Heel opmerkelijk is dat David zich niet aan de opdracht heeft gehouden. Hij moest de kroning van Napoleon schilderen, maar schilderde de kroning van Joséphine. Hij maakte wel allerlei voorstudies van Napoleons zelfkroning; eentje zelfs met olieverf op hout die pas in de jaren tachtig van de vorige eeuw werd ontdekt, ónder een portret van Paus Pius en kardinaal Caprara, een schilderij dat in Philadelphia hangt.

Met röntgenfotografie hebben deskundigen ontdekt dat David de twee geestelijken gewoon over Napoleon heen schilderde: heel geestig, maar ook een beetje spookachtig, is het beeld van een stoere Napoleon die met het zwaard in de ene hand en de kroon in de andere hand, op het punt staat zichzelf te kronen. Het hoofd van de keizer schemert door in het voorhoofd van de paus, de kroon in zijn knuist hangt in Pius' borstelige wenkbrauw.

De legende wil dat David van deze robuuste, agressieve voorstelling van zaken afzag op advies van zijn leerling Gérard: die vond het serener, nobeler en vooral mooier om de keizer zijn vrouw te laten kronen. Volgens Napoleon zelf was het Joséphine zelf die David zo gek kreeg haar de hoofdrol in het schilderij te geven; het was háár afscheidscadeau aan de man die haar dumpte omdat ze geen kinderen van hem kon krijgen, én haar afscheidscadeau aan het Franse volk.

Het cadeau is succesvol geweest. Joséphine is in Frankrijk minstens zo populair als keizerin Sisi in Oostenrijk. Zij is nog altijd geliefd, bij kinderen, ouden van dagen en dames die van mode en tuinieren houden. Haar buitenhuis in een voorstad van Parijs (Reuil-Malmaison) trekt duizenden bezoekers per jaar. Haar dood in 1814 wordt ieder jaar met missen herdacht. Zij is een icoon van de geschiedenis geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden