Schijterig

Onze buren zouden naar Sicilië vliegen. Het werd met de auto naar Leipzig. Ook leuk, maar toch. Zo werden vorige week miljoenen mensen getroffen door het stilleggen van het vliegverkeer....

Zijn de autoriteiten niet al te voorzichtig geweest? Had er niet gewoon gevlogen kunnen worden, in elk geval boven een deel van Europa? Het is geen gemakkelijk te beantwoorden vraag. Stel dat er toch een vliegtuig uit de lucht valt.

Toch kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat we onderhand in een constante staat van alarm leven, van de Mexicaanse griep tot de IJslandse aswolk. Bij de eerste de beste rukwind wordt er al een weeralarm uitgevaardigd.

In 1986 schreef de Duitse socioloog Ulrich Beck zijn klassieke boek over de ‘risicosamenleving’. De moderne wereld wordt niet meer gekenmerkt door de klassenstrijd, aldus Beck, maar door een strijd om risico’s. Beck hekelde het ‘bekrompen vooruitgangsgeloof’ van de wetenschap, waardoor burgers nu opgescheept zaten met een vervuilde wereld die elk moment ten onder kon gaan in een nucleair Armageddon, aldus Beck, helemaal in de stijl van de jaren tachtig, met veel zure regen en dode vissen. Jarenlang had de wetenschap ieder bezwaar afgedaan als ‘irrationeel’ of ‘wetenschappelijk niet bewezen’. Nu sloeg de burger terug, aldus Beck, door in actie te komen tegen risico’s van de moderne tijd.

Sindsdien heeft de burger zich verder geëmancipeerd. Experts worden steeds meer gewantrouwd. Van de weeromstuit zijn ze bang geworden. Dat geldt nog sterker voor autoriteiten die op het oordeel van experts moeten afgaan. Als ze ernaast zitten, hoe onwaarschijnlijk dat soms ook is, worden ze genadeloos aangepakt door de media. Daarom proberen zij zich tot vrijwel elke prijs in te dekken.

Volgens de Britse socioloog Frank Furedi wordt het inschatten van risico’s steeds meer vervangen door ‘worst case-denken’ (zie: www.spiked-online.co.uk). Wie een risico inschat, probeert vast te stellen hoe waarschijnlijk het is dat er een ramp zal gebeuren. Honderd procent zekerheid is nooit te verkrijgen. Daarvoor is het nu eenmaal een risico.

De worst case-denker tracht niet meer vast te stellen wat er waarschijnlijk zal gebeuren, aldus Furedi, maar wat er mogelijk zal gebeuren. Dat leidt tot enorme voorzichtigheid, want een ramp valt nooit helemaal uit te sluiten. Zo wordt de worst case de maat van alle dingen, zegt Furedi.

Daardoor ontstaat een klimaat van angst en onzekerheid. Burgers, zelf sterk geneigd tot worst case-denken, laten zich gedwee beschermen. Ze komen pas in opstand als ze gedwongen worden een risico te ondergaan, hoe klein ook, zoals de opslag van CO2 onder hun woonplaats. Furedi is een vooruitgangsdenker die nogal gemakkelijk over de schaduwzijden van de wetenschap heen stapt. Maar een beetje gelijk heeft hij wel. De risicosamenleving is een schijterige samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden