Schijnveiligheid werd Thoenes' dood

Enkele uren nadat ik had vernomen dat Sander Thoenes door een stel Oost-Timorezen was doodgeschoten, hoorde ik de Australische generaal Peter Cosgrove, commandant van de VN-vredesmacht, zeggen: 'Ik verklaar heel nadrukkelijk dat wij op dit moment niet in staat zijn om alle woonwijken of iedereen die van buiten komt te...

Thoenes was zich bewust geweest van de gevaren. Hij kende de situatie in de voormalige Portugese kolonie. Toch koos hij er dinsdag voor om poolshoogte te nemen in Bekora, een wijk van de Timorese hoofdstad Dili waar pro-Indonesische milities de afgelopen maanden zwaar hebben huisgehouden en waar zich het meeste geweld heeft voorgedaan.

Ik was er bij toen in april meer dan duizend militieleden schietend door dezelfde wijk trokken waar Thoenes is gedood. Indonesische militairen stonden langs de kant van de weg en juichten de militieleden toe die een huis binnendrongen met 125 vluchtelingen, van wie zij er zeker dertien in koelen bloede doodden. Vanaf die dag wist ik dat de Indonesische ordetroepen aan de kant van de milities stonden. Die hadden vrij spel, konden overal hun gang gaan.

Maandag landden de eerste VN-troepen. Er was weer hoop. De modern uitgeruste Australische soldaten maakten indruk. De milities vluchtten uit het centrum van Dili. Vuchtelingen keerden terug naar huis. Op straat was bij de mensen een gevoel van bevrijding merkbaar. Hoewel ze nog angstig waren, wilden zij niets liever dan over hun herwonnen vrijheid praten. Zelfs doorgewinterde Timor-kenners lieten zich daar door misleiden. Ook Thoenes.

Dinsdagmiddag troffen we elkaar voor het Hotel Turismo, kort nadat we apart van elkaar vanuit Jakarta in Dili waren aangekomen. Aanvankelijk was Thoenes van plan met mij en een aantal andere journalisten op pad te gaan. Maar hij veranderde van gedachten, hield een motortaxi aan en besloot naar Bekora te rijden.

Onheilspellend stil was het bij aankomst in de wijk geweest. Naar wat de bestuurder van de motortaxi later vertelde, werd hen in een van de straten de weg versperd door zes mannen, op drie motoren. Ze waren bewapend met semi-automatische geweren en gekleed in grijze legeruniformen. De bestuurder van de motortaxi rook onraad, zei tegen zijn passagier dat deze de armen om hem heen moest slaan en scheurde weg.

De mannen op de motoren zetten de achtervolging in en openden het vuur. Thoenes en de bestuurder van de motortaxi werden niet geraakt, maar wel werd hun motor getroffen. Zij sloegen tegen de grond en werden honderd meter meegesleurd over het wegdek. De bestuurder krabbelde overeind en vluchtte het bos in. Thoenes bewoog niet. Hij was bewusteloos. De bestuurder hoorde hoe achter hem de achtervolgers op de journalist afstapten en zeiden: pak hem, schiet hem dood.

Woensdagochtend werd Thoenes' verminkte lichaam ter plekke aangetroffen door andere buitenlandse journalisten.

Hij had gedacht dat het in Bekora relatief veilig was. Maar het bleek een schijnveiligheid.

Zaterdag hadden we op het laatste moment het plan afgeblazen om in het weekeinde naar Dili te vliegen omdat onzeker was geworden of de Australiërs zondag al zouden landen op Oost-Timor. Zonder Australiërs waren we bang dat we zouden fungeren als schietschijf. Dinsdag, na de landing van de eerste vredestroepen, gingen we alsnog. We wisten dat deze reis niet zonder risico's was, maar we vonden die verantwoord.

Volgens Cosgrove zal zijn troepenmacht over twee weken op volle sterkte zijn en kan de stabilisatie volgen. Thoenes zou vast hebben geschreven dat Cosgrove en de VN de situatie nog altijd onderschatten. Hij zou het overwogen hebben gedaan, beargumenteerd, niet vooringenomen.

De Nederlandse journalisten zitten nu in een klooster, onbeschermd. De Australiërs hebben niet genoeg manschappen om een lijfwacht te geven. De stabilisatie van Timor gaat heel langzaam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden