reportage

Schiermonnikoog vreest een blijvend litteken van de windstroomleiding

Hier moet de kabel komen die de windmolenstroom zal transporteren: ter hoogte van het Noorderstrand tussen paal 15 en 16. De kabel zal vanaf hier door het Wad naar de Eemshaven gaan.  Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Hier moet de kabel komen die de windmolenstroom zal transporteren: ter hoogte van het Noorderstrand tussen paal 15 en 16. De kabel zal vanaf hier door het Wad naar de Eemshaven gaan.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Een kabel dwars door Schiermonnikoog en de Waddenzee moet de stroom van een nieuw windpark aan land brengen. Eilanders en natuurbeheerders vinden het onbestaanbaar. ‘Hoeveel ongerepte natuur hebben we nog in Nederland?’

Als Annemarie Kruger het hoogste duin voorbij strandpaal 10 bestijgt, kan ze nog steeds bevangen raken door het uitzicht. Links donderen de golven van de Noordzee het Oosterstrand op, rechts rust de Waddenzee. Recht vooruit, achter de leegte en voorbij het Willemsduin, doemen de contouren op van Eemshaven.

Daar moet vanaf 2027 de stroom van het nieuwe windpark ‘Ten noorden van de Waddeneilanden’ aan land komen. De circa 90 kilometer lange kabel die nodig is voor het transport, snijdt straks, volgens de plannen van de demissionair minister van Economische Zaken en Klimaat Bas van ’t Wout, dwars door dit ruige deel van Schiermonnikoog.

null Beeld

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Een bruine kiekendief scheert over het struweel van duindoorns. Boven de meeuwenkolonie zweeft een verdwaalde lepelaar. Zijn soortgenoten verblijven aan de wadkant. De meeste toeristen die de weg naar Schiermonnikoog dit weekend weer in groten getale weten te vinden, hebben geen weet van deze onbekende kant van het eiland. Ze verkiezen de terrassen van Hotel van der Werff en de Tox Bar.

Ver voorbij het laatste strandpaviljoen zijn de veldleeuweriken ruimschoots in de meerderheid. Enkele avontuurlijke strandwandelaars hebben een plukje huurfietsen achtergelaten aan de voet van het stuifduin. Die na de watersnoodramp opgeworpen waterkering markeert het einde van mensenwerk op Schiermonnikoog.

‘Hoeveel ongerepte natuur hebben we nog in Nederland?’, vraagt Kruger, al twaalf jaar vrijwilliger voor Natuurmonumenten. ‘Op de kaart lijkt die kabel misschien een dun streepje door het niets. Maar ik ben bang dat het voor altijd een litteken blijft.’

‘Voorkeursalternatief’

Toch viel uit negen mogelijke tracés voor de stroomkabel de keus begin dit jaar op dit ‘Voorkeursalternatief’. Maar de voorkeur van bezorgde eilanders en natuur- en milieuorganisaties is het zeker niet. ‘Ze zullen wel gedacht hebben: daar woont bijna niemand, daar komt geen verzet’, zegt eilandbewoner Thom Verheul. Maar een petitie tegen de hoogspanningskabels is al ruim 15 duizend keer getekend; 30 keer meer dan het aantal bewoners van Schiermonnikoog.

Verheuls grootste vrees is dat bij het aanleggen van de ondergrondse kabels het kwetsbare en onvoorspelbare landschap onherstelbaar wordt verstoord. Er moeten over de breedte van 50 meter twee sleuven gegraven worden. ‘Dan wordt er een tijdelijke kofferdam ingetrild en halen ze al het zand weg. Terwijl dat door de eeuwen heen is ingeklonken en gevormd. Wat gebeurt er dan in november, met hoog water en een flinke storm?’

Het nog ongerepte schiermonnikoog, waar de overheid een elektriciteitskabel doorheen wil trekken. Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Het nog ongerepte schiermonnikoog, waar de overheid een elektriciteitskabel doorheen wil trekken.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Overal waar windmolens op land werden ingetekend, wezen opstandige omwonenden de afgelopen jaren naar verre wateren voor een pijnvrij alternatief. ‘Zet ze toch op zee, daar is plek zat’, klonk het vanuit de Drentse Veenkoloniën tot aan Amsterdam-IJburg.

De aanleg van windparken op zee is vanuit kostenperspectief bezien misschien wel het grootste succes van de moeizaam op gang komende energietransitie. Voor de bouw van de megaturbines is inmiddels geen subsidie meer nodig – al is de prijzige aansluiting daarbij niet inbegrepen.

De ambitie is groot. Bovenop de huidige plannen is het streven om in de periode 2024 tot en met 2030 nog eens 7000 megawatt (MW) te realiseren, oftewel zo’n tien zeewindparken. Wie uitzoomt op een kaart, ziet hoeveel blauw de Noordzee nog in reserve heeft. Maar nu blijkt dat het op de zeebodem al dringen geblazen is.

Minst schadelijk alternatief

De voorkeur van regionale bestuurders en natuurbeheerders ging uit naar een oostelijke kabelloop, om Schiermonnikoog heen. Uit de Milieu Effect Rapportage bleek dat ook het minst schadelijke alternatief, zegt Arjen Kok, provinciaal ambassadeur Wadden van Natuurmonumenten. ‘Eigenlijk is het onbegrijpelijk dat daar niet voor gekozen is. Het valt ook niet te rijmen met eerdere afspraken, dat de aansluiting van windmolenparken via corridors moet waarbij de Waddenzee als Werelderfgoed wordt ontzien.’

Maar op het oostelijke tracé liggen al erg veel kabels en leidingen, aldus minister Van ’t Wout. Bovendien zou het vergunningstraject ingewikkeld worden. Vandaar dat de meer westelijke route door Schiermonnikoog overbleef. De belofte: ‘Zorgvuldig omgaan met de Waddenzee is voor mij een uitgangspunt bij de aanleg van het net op zee, en de verstoringen die daarmee gepaard gaan.’

Kok heeft daar een hard hoofd in. ‘Er wordt veel te lichtzinnig omgegaan met de ecologische impact. Er wordt met grof materiaal een diepe geul gegraven voor een onaangeroerd stuk Waddenzee. Herstel zal jaren duren.’

Maar de minister overtuigde de regionale bestuurders, die omgingen – mits de nadelige effecten gecompenseerd zouden worden. Tot teleurstelling van critici. ‘Wat uniek is, kun je niet elders namaken’, zegt Thom Verheul.

Natuurmonumenten hoopt het tij met een stevige lobby nog te keren. Anders rest enkel de juridische weg, zegt Kok. Als uit een tweede Milieu-rapportage blijkt dat de natuur onherstelbaar wordt beschadigd, mag de kabel er niet komen.

Datacenters

De kabelkwestie toont in elk geval nogmaals hoe ingewikkeld de energietransitie is. De actiegroep Horizon waar Verheul bij hoort, verzette zich eerder tegen gasboringen in de Noordzee. Verheul is bovendien mede-oprichter van de lokale energiecoöperatie die Schiermonnikoog wil verduurzamen.

‘Uiteraard ben ook ik voor windmolens op zee’, zegt hij. ‘Maar voor de aansluiting is gewoon een beter alternatief.’ Hij vindt het inconsistent dat de route om het eiland heen geen optie is omdat het daar al vol leidingen ligt, terwijl de minister datzelfde tracé voor de toekomst wel mogelijk wil gebruiken voor een dikkere kabel voor wisselstroom of zelfs een waterstofleiding.

Misschien nog wel fundamenteler is de vraag wat verduurzaming nog inhoudt, als we tegelijkertijd zoveel meer stroom verbruiken. Volgens de officiële informatie gaan de turbines van het nieuwe windpark (700 megawatt) ‘samen zoveel elektriciteit opwekken als 700 duizend Nederlandse huishoudens jaarlijks gebruiken’. Waarschijnlijker, zegt Verheul, gaat veel van die groene stroom rechtstreeks naar de datacenters van de Google of Microsoft. ‘Misschien moeten we met z’n allen wat minder YouTuben.’

Verbetering: De stroomkabel moet ter hoogte van het Noorderstrand komen tussen paal 15 en 16, niet tussen paal 10 en 11, zoals in een eerdere versie van dit artikel stond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden