REPORTAGE

Schier is slachtoffer van zijn eigen schoonheid

Een tweede huis op Schiermonnikoog is populair bij 'vastelanders' en dus rijzen de prijzen de pan uit. Gevolg: veel panden staan leeg, terwijl de koopwoningen voor eilandbewoners onbetaalbaar worden.

Drie huizen naast elkaar aan de Langestreek te koop. Beeld Harry Cock/de Volkskrant
Drie huizen naast elkaar aan de Langestreek te koop.Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Als een grote broer met twee zusjes staan ze naast elkaar, de huizen aan Langestreek 124, 126 en 128. Achter de voorruit hangt bij alle drie dezelfde plaquette van dezelfde makelaar: Te koop. Vacante posities in een beschermd dorpsgezicht zijn het.

Even verderop staat ook nummer 118 te koop. Een fraaie, maar niet overdreven grote woning met twee slaapkamers, een houten garage en een tuin rondom. In de hoek van de voorkamer staat een verhuisdoos van de firma Mast. Naast de voordeur prijkt in sierletters 'welcome'. Vraagprijs: 545.000 euro.

'Het wordt donker op de Langestreek' is onder eilandbewoners inmiddels een gevleugelde uitdrukking, zegt burgemeester Sjon Stellinga (PvdA). Alleen al aan volgens velen de mooiste laan van het dorp staan zeven huizen te koop, op het hele eiland 32.

Ze worden aangeprezen in de etalage van de plaatselijke VVV, schuin tegenover Hotel Van der Werff. Een dame in roze windjack die met rol-koffer op de bus staat te wachten steekt over. Voor haar zit er wellicht een buitenkansje tussen. Maar voor de meeste eilanders zijn de woningen onbetaalbaar, zegt de burgemeester. '80 procent leeft van het toerisme. Als je onder de horeca-cao werkt, kun je de gevraagde bedragen nooit ophoesten.'

Wandelaars op Schiermonnikoog. Beeld Joost van den Broek
Wandelaars op Schiermonnikoog.Beeld Joost van den Broek

Normaal gesproken corrigeert de markt de kloof tussen vraag en aanbod. Maar niet hier. 'We worden het slachtoffer van onze eigen schoonheid', zegt Stellinga. 'Er zijn altijd mensen die op Schiermonnikoog van hun pensioen komen genieten.' Natuurlijk zijn 65-plussers welkom. 'Maar kleine kinderen voor onze basisschool hebben ze niet en ze brengen geen elftal bij vv De Monnik op de been.'

Bovendien verblijven de tweedehuisbezitters vaak slechts een paar weken per jaar op het eiland. 'Daar kan de supermarkt niet van draaien.' Zo komt de leefbaarheid onder druk te staan. En waar moeten de kok en de gemeenteambtenaar ondertussen wonen?

Afke (35, barvrouw) en Martijn Perdok (35, internationaal chauffeur) wonen met hun twee kinderen in een houten sociale huurwoning aan de F. H. Gasaustraat. 'Dit is een tussenoplossing', zegt Afke. 'Gezellig, maar te klein voor een gezin.'

Al geruime tijd kijken ze uit naar iets groters. 'Maar de prijzen slaan nergens op', zegt Martijn. Betaalbare huizen worden vaak onderhands verkocht. 'Als het op Funda staat, is het al te laat.' Het stel is nu zover dat ze soms nadenken over wat voor veel eilanders ondenkbaar is. 'In de Dockumer Courant zie je soms prachtige huizen voor lage prijzen. Maar de stap naar de wal is wel erg groot.'

In het voorjaar bogen dertien experts zich over het woningmarktprobleem van Schiermonnikoog. Hun conclusies zijn alarmerend. Het eiland bevindt zich in een neerwaartse spiraal, schrijven ze. 'Het is vijf voor twaalf.' Vanavond komen eilandbewoners en huizenbezitters bijeen om het vraagstuk te bespreken. Burgemeester Stellinga staat op en kantelt zijn rode bureaustoel. 'Het gaat om het omslagpunt. Als het zo doorgaat, wordt Schiermonnikoog een openluchtmuseum waarvan het personeel op de wal woont. Maar het eilandgevoel bestaat niet zonder eilanders.'

Het Wad bij Schiermonnikoog. Beeld Harry Cock
Het Wad bij Schiermonnikoog.Beeld Harry Cock

Het onderwerp ligt gevoelig, vertelt gemeentesecretaris Bob Boelens. Toen een wethouder een paar jaar geleden jonge gezinnen opriep naar Schiermonnikoog te komen, kwamen er vooral gelukzoekers en media naar het eiland. Een productiebedrijf stelde voor een Ik vertrek-achtig programma te maken. Een gezin dat daadwerkelijk de oversteek maakte, was alweer snel vertrokken.

Makelaardij Roos uit Dokkum biedt momenteel twaalf woningen op het eiland aan. Daarvan staan er al negen langer dan zes maanden te koop. Het probleem is dat de hoge prijzen voor de gewilde recreatiewoningen ook de prijzen van huizen met een permanente woonbestemming hebben opgedreven, legt makelaar Remco van Dijk uit.

'Bij waardebepaling, de WOZ-taxatie, wordt geen scherp onderscheid gemaakt, terwijl het prijsverschil kan oplopen tot 40 procent.' Mensen die een woonhuis op het eiland erven, gaan voor de hoofdprijs. Bovendien hebben ze vaak geen noodzaak om snel te verkopen en wachten ze tot de markt aantrekt. 'Maar die hoop is nergens op gebaseerd', zegt Van Dijk.

Dat ene lettertje in het bestemmingsplan, een 'W' (permanente bewoning) of een 'R' (recreatief gebruik), leidt tot scheve gezichten. Precies hetzelfde huis zolang je erin woont, maar als je het wilt verkopen een verschil van een ton of twee. 'De buren kregen wel een 'R', zeggen mensen dan. 'Bij veel maatregelen weet je: nu ben ik even niet meer welkom op de verjaardag van die of die', zegt burgemeester Stellinga.

Het collectieve belang (betaalbare huizen) botst met het individuele belang (een klapper maken), stelt gemeentesecretaris Boelens. De ongemakkelijke conclusie is dat eilanders de hoge huizenprijzen mede aan zichzelf te wijten hebben.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Fotomontage van huizen die te koop staan en stonden aan de Langestreek op Schiermonnikoog, de mooiste laan van het dorp. De vraagprijzen liggen tussen de 600 en 200 duizend euro. Beeld Harry Cock
Fotomontage van huizen die te koop staan en stonden aan de Langestreek op Schiermonnikoog, de mooiste laan van het dorp. De vraagprijzen liggen tussen de 600 en 200 duizend euro.Beeld Harry Cock

Leraren

De publieke voorzieningen zullen de gevolgen als eerste ondervinden. Basisschool Yn de mande heeft 73 leerlingen. Maar daarvan zitten er 17 al in groep 7. 'Als die opeens vertrekken, zullen klassen worden samengevoegd en moeten we misschien een leraar ontslaan', zegt directeur Rolf Hulsebos.

Voor de Inspecteur Boelensschool (vmbo-t), 300 meter verderop, is die grote groep 7 cru gesteld goed nieuws. Nu heeft de school nog 38 leerlingen, vertelt directeur Arjaans. De grootste zorg ligt elders. Vanwege het huisvestingsprobleem is het lastig docenten naar het eiland te krijgen. 'We hebben een leraar Nederlands gehad die drie jaar in een kampeerboerderij heeft gewoond', zegt adjunct Nico Asma. 'Dat wil niet iedereen.'

'Als we nu niets doen, blijven we ronddobberen als op een vlot, overgeleverd aan de elementen', zegt burgemeester Stellinga. Bestemmingsplannen zullen moeten worden gehandhaafd en het aantal woningen met een recreatiebestemming bevroren. Via erfpacht kunnen bovendien voorwaarden worden gesteld aan de grondprijs en bestemming van een huis.

Daar zullen niet alle eilanders blij mee zijn, dus moet er draagvlak gezocht worden. De gemeente kan tegelijkertijd de grenzen van de wet opzoeken door toe te staan dat mensen een deel van hun huis verhuren. De politieke mogelijkheden zijn echter beperkt, erkent Stellinga. 'Maar oude eilanders zeggen: na eb komt altijd weer vloed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden