Reportage Voorrang statushouders op huurwoningen

Scheve gezichten in Purmerend door voorrangsregeling huurwoningen voor statushouders. ‘Dat valt niet te verkopen’

Woningzoekenden moeten in Purmerend tien jaar op een wachtlijst staan voor een sociale huurwoning. Dat statushouders voorrang krijgen, leidt tot scheve gezichten. ‘Die mensen hebben toch een dak boven hun hoofd in zo’n azc?’

Susan Bakker maakt het bed van haar zoon Roan (5) op. Ze wonen noodgedwongen samen in een appartement van 34 vierkante meter. Beeld Raymond Rutting

Eén blik is voldoende om het hele appartement van Susan (31) te overzien. De 34 vierkante meter bevat geen meubel te veel. Zoon Roan (5) hoeft zijn speelgoed niet te laten slingeren, want dan is de woonkamer meteen geblokkeerd.

Slapen doen Susan en Roan samen op een kamer. Zijn bed staat boven het hare, dus als hij ’s nachts naar de wc moet springt hij Susan wakker. ‘Nu hij groter wordt, is hij ook toe aan zijn eigen kamer’, zegt Susan, die al vier jaar op zoek is naar een nieuwe woning. Ze heeft het gehad met de krappe leefruimte, en ook met de dealers op straat, de wietgeur vanuit het appartementencomplex en de straatraces over het viaduct.

Wie in Purmerend aan een sociale huurwoning wil komen moet geduld hebben, véél geduld. De wachttijd bedraagt tien jaar. Als Susan inlogt op Woningnet, ziet ze dat de vier à vijf huurhuizen die wekelijks beschikbaar komen allemaal belanden bij woningzoekenden die recht op voorrang hebben. Kwetsbare groepen zoals mantelzorgers, mensen met een medische indicatie én statushouders.  

Over die laatste groep bestaat onder inwoners van Purmerend reuring. Waarom zou de woningnood van een statushouder hoger zijn dan die van bijvoorbeeld een alleenstaande moeder met kind? 

Kippenvel

Nu gemeenten na een wetswijziging vorig jaar niet langer verplicht zijn statushouders voorrang te verlenen op de woningmarkt, staat het sinds de vluchtelingencrisis gehanteerde toewijzingsbeleid ter discussie. In 26 gemeenten hebben lokale fracties in de raad deze kwestie opgeworpen, blijkt uit een rondgang van de Volkskrant. 

In Purmerend is dat de Stadspartij, de grootste partij in de raad, die eveneens is vertegenwoordigd in het college. ‘We hebben in onze stad een grote woningnood’, zegt raadslid Coen Lageveen. ‘Op de wachtlijst staan gevallen waar je kippenvel van krijgt. Bijvoorbeeld een vrouw met kindje die na een echtscheiding samen moet blijven wonen met haar man, terwijl dat ondraaglijk is. Dan kun je het niet verkopen dat zo iemand tien jaar op een woning moet wachten, terwijl statushouders voorrang krijgen.’

Vooralsnog is de Stadspartij de enige partij in Purmerend die hier zo over denkt, waardoor een beleidswijziging er voorlopig niet in zit. Maar het onderwerp roept heftige reacties op, merkt ook PvdA’er Thijs Kroese, de wethouder Wonen in Purmerend. Begrijpelijk, vindt hij. ‘Zeker in het licht van de huidige situatie op de woningmarkt, maar we hebben in ons land nou eenmaal afgesproken dat we de verantwoordelijkheid nemen voor het opvangen van vluchtelingen. Daar hoort huisvesting bij. De voorrangsregeling is het beste instrument om statushouders aan een zelfstandige woning te helpen. Als je ze onderaan de lijst plaatst, dan moeten ze tien jaar langer in een azc zitten. In die tijd kunnen ze niet een volwaardig leven opbouwen.’

Zou Purmerend de voorrangsregeling voor statushouders schrappen, dan nog moet de gemeente huisvesting bieden aan deze groep. Elk half jaar bepaalt het Rijk voor hoeveel statushouders een gemeente onderdak moet regelen. In Purmerend waren dat er in de eerste helft van dit jaar 60, in de tweede helft zijn dat er 51. 

Over de voorrangsregeling bestaan veel misvattingen, stelt wethouder Kroese. ‘Mensen denken al snel: 110 statushouders, dat zijn 110 woningen. Maar hier zitten ook gezinnen tussen of stellen die gaan samenwonen in één woning.’ 

Susan Bakker staat op het balkon van haar sociale huurwoning in Purmerend. Beeld Raymond Rutting

Maatwerk

Het verdelen van de sociale huurwoningen onder urgente woningzoekenden is maatwerk, legt een woordvoerder van de Samenwerkende Woningcorporaties Waterland uit. De gemeente Purmerend bepaalt op basis van de ingediende urgentieverklaringen wie als eerste aan de beurt is, waarna de corporatie een geschikte woning zoekt. Daarbij wordt rekening gehouden met specifieke wensen, zodat iemand met een rolstoel niet in een woning met trap terecht komt.

Voor statushouders geldt een andere aanpak. De corporatie meldt eerst bij de gemeente Purmerend dat er een woning beschikbaar is, waarna de gemeente in overleg met het COA een kandidaat naar voren schuift. Die wordt vervolgens door de corporatie gehuisvest. ‘Hierbij kijken we naar evenwichtige spreiding per buurt’, aldus de woordvoerder. ‘Hoe meer woningen een corporatie in de gemeente heeft, hoe meer statushouders zij namens deze gemeente huisvesten.’

Dat statushouders in Purmerend voorrang krijgen, is voor Melanie Hofstra (26) moeilijk te verteren. De onderwijsassistent maakte op de basisschool waar ze werkt mee dat een kind vanuit een azc naar een woning verhuisde waar zij op had gereageerd. ‘Die mensen hebben toch een dak boven hun hoofd in zo’n azc? Dat is natuurlijk niet ideaal, maar dat is het ook niet als je met z’n zessen vier kamers moet delen.’

Vader Henk zegt het luid en duidelijk in zijn luie stoel. ‘Het systeem slaat nergens op’, vindt hij. ‘Ik ben wat dat betreft zo rechts als de pest. Maar als je je eigen mensen zo achterstelt, ben je verkeerd bezig.’ Melanie: ‘Ik ben voor racist uitgemaakt door mijn vrienden, maar dit beleid creëert juist verdeeldheid onder de bevolking.’

Na vier jaar zoeken heeft Melanie eindelijk een woning kunnen krijgen in Oostknollendam, op twintig minuten rijden van Purmerend. ‘Mijn vriend en ik werden steeds wanhopiger. In het begin heb je nog zoiets van: in die wijk willen we wonen, je hebt een droomhuis in gedachten. Maar aan het eind maakte het ons niet meer uit waar we terecht kwamen, zelfs een tweekamerappartement hadden we oké gevonden.’

In Oostknollendam kan het hele gezin tenminste met z’n allen onder een dak wonen. Vier jaar lang had Melanie met hun dochter bij haar ouders gewoond in Purmerend, haar vriend bleef noodgedwongen bij zijn ouders wonen.

Hoe dat was? Melanie: ‘Als je met z’n zessen vier kamers deelt, lopen de irritaties snel op. Mijn moeder stoorde zich al aan me als ik met mijn grote teen wiebelde.’ Vader Henk: ‘Het ergste is dat je je met de opvoeding van je kleinkind gaat bemoeien als je zo op elkaars lip zit. Dat moet helemaal niet.’

Melanie heeft er begrip voor dat andere woningzoekenden voorrang krijgen, omdat de nood bij hen hoger is. ‘Maar regel dan een aantal woningen die alleen voor mensen met urgentie geschikt zijn. Zo voorkom je dat je steeds op huizen reageert die je toch nooit gaat krijgen. Dat motiveert totaal niet.’

Polariserend

‘Het is niet zo dat de woningmarkt op slot zit door statushouders’, zegt Annemiek Bots, woordvoerder van Vluchtelingenwerk Nederland. ‘Er is een tekort aan sociale huurwoningen, dát is het probleem.’ Ze noemt de discussie over het afschaffen van de voorrangsregeling voor statushouders polariserend.

Tijdens het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis in 2015 trok het Rijk alles uit de kast om Nederlands nieuwste inwoners te kunnen huisvesten. Kazernes, lege kantoorpanden, gerechtsgebouwen en gevangenissen werden omgebouwd tot woonruimtes. ‘Het was bedoeld als tijdelijke oplossing’, zegt Bots. ‘Maar veel vluchtelingen verblijven hier nu al lange tijd, zonder duidelijkheid over hoe lang dit nog gaat duren.’ 

Het bouwen van nieuwe woningen is de enige echte oplossing voor dit probleem, erkent de Purmerendse wethouder Kroese. ‘De krapte op de woningmarkt los je niet op door geen voorrang meer te verlenen aan een bepaalde groep.’ Nu de crisis achter de rug is, kan er eindelijk weer worden gebouwd. Tot 2032 zullen er 1.100 nieuwe sociale huurwoningen in Purmerend verrijzen, een aantal dat mogelijk nog wordt opgehoogd. 

Gemeenten in de regio Amsterdam, zoals Purmerend, broeden bovendien op een plan om de schaarse huurwoningen vanaf 2019 anders te verdelen: niet langer zal inschrijftijd de leidende factor zijn, maar de persoonlijke omstandigheden van de woningzoekende. 

Of dit voor Susan Bakker uitkomst zal bieden, moet nog maar blijken. Haar moeder, die op bezoek is, grapt dat ze altijd nog van haar man kan scheiden om zo haar 35 opgebouwde woonjaren in de strijd te gooien om voor haar dochter en kleinzoon een huurwoning te vinden. ‘Alleen voor je vader zou dat wel jammer zijn’, grinnikt ze aan de keukentafel. 

Susan en haar moeder vinden het oneerlijk om de hoge woningnood alleen aan statushouders toe te schrijven. ‘Natuurlijk helpt het niet als die mee concurreren, maar dat is hun schuld niet’, zegt moeder Saskia. ‘De gemeente had veel meer huizen moeten bouwen. Er komen hier amper huurhuizen beschikbaar, en omdat we zo dicht bij Amsterdam liggen, komen ook die mensen in Purmerend op huizen bieden.’

Misschien moet Susan wat driftiger aan het daten slaan. Moeder Saskia knipoogt: ‘Als je nou een leuke vent aan de haak slaat, vraag je dan meteen even of ’ie een eigen huis heeft?’

Statushouders moeten in het Noord-Hollandse Medemblik voortaan eerst een urgentieverklaring aanvragen voordat ze in aanmerking komen voor een woning. Als het aan lokale VVD-fractievoorzitter Mark Raat ligt, is dit vanaf volgend jaar beleid‘Ik vind de situatie van een statushouder niet schrijnender dan die van een gescheiden vrouw met kind’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden