Scherp-slijpers

Het nieuwe album van The Knife

'We staan er slecht voor met de wereld. En we kunnen wel blijven lézen over ongelijkheid - dat 10 procent van de mensen 82 procent van al het geld en de grondstoffen bezit of dat vrouwen nog steeds geen machtsfactor van betekenis zijn', zegt Olaf Dreijer, helft van het Zweedse duo The Knife, 'maar we kunnen al onze politieke interesses ook ombuigen tot conceptuele kunst.'


Zeker, het zijn grote woorden, die Dreijer tijdens het interview via de Skypeverbinding bezigt. Maar het zijn geen loze woorden. In het geval van het nieuwe album van Olof en zijn zus Karin Dreijer Andersson, worden ze volledig waargemaakt.


Shaking The Habitual, het langverwachte album van The Knife en de opvolger van het alom bejubelde Silent Shout (2007), is in alles een ongewoon muzikaal statement met een sterk politieke lading maar evenzo een ongekende muzikale zeggingskracht - alleen al de lengte van honderd minuten is opvallend.


Ook de teksten zijn prikkelend, soms sloganachtig: 'Liberals giving me a nerve itch' heet het in Full Of Fire. Er wordt uit alle culturele lagen geciteerd: van Abba's Agnetha Fältskog komt de titel Wrap Your Arms Around Me, Salt-N-Pepa's Let's Talk About Sex heet nu Let's Talk About Gender. Maar ook van punkband Fugazi en auteurs Jeanette Winterson en Margaret Atwood komen woorden en regels voorbij. Allemaal met de bedoeling de luisteraar tot nieuwe inzichten te brengen over de maatschappij.


De muziek op Shaking The Habitual staat ver af van het geluid waar The Knife voorheen om werd gewaardeerd. De toegankelijke synthpop zoals die op het album Deep Cuts klonk, of in de hit Heartbeats, had op Silent Shout (2007) weliswaar al plaats gemaakt voor stevigere, meer robuuste elektronische dansmuziek, maar met Shaking The Habitual gaan ze een flinke stap verder. Even hebben broer en zus Olof Dreijer en Karin Dreijer Andersson overwogen hun bandnaam te veranderen. De experimentele, kille, soms cerebrale dan weer schurende elektronica van Shaking The Habitual past eigenlijk niet meer bij een 'gewone' popgroep als The Knife, vonden ze.


Maar wat is gewoon? Wat is de functie van muziek? Wat kan muziek nog betekenen in de huidige samenleving? Is er een plaats voor politiek activisme in popmuziek en hoe conceptualiseer je dat? Dat zijn zo de vragen die het duo zich stelde nadat ze zich na hun laatste gezamenlijke album een paar jaar aan andere projecten hadden gewijd. Olof vertrok naar Berlijn waar hij onder de naam Onu Ayhun technomuziek maakte, Karin bracht onder de naam Fever Ray in 2009 een succesvol artrockalbum uit.


In de zes jaar die liggen tussen Silent Shout en het nu verschenen Shaking The Habitual zagen ze de toestand in de wereld verslechteren en vonden ze dat het tijd wordt voor een politiek statement.


We wilden met onze muziek altijd al vragen stellen', zegt Olof via Skype. 'Je kunt je als muzikant of kunstenaar niet zomaar buiten de maatschappij stellen en je alleen op entertainment richten, je hebt ook een zekere verantwoordelijkheid', vult zus Karin hem aan.


Hij zit in Berlijn, zij in Stockholm. Interviews gaven ze weinig, meer dan een Skypegesprek zit er niet in. Te zien krijgt de interviewer ze niet. 'De lijnen zijn te slecht', zegt Olof middels een net als voor zijn zus uitstekende verbinding.


Niet dat we verwacht hadden hun gezichten te zien, die gaan immers altijd al schuil achter maskers. Op foto's van The Knife zie je meestal op z'n best de achter- of zijkant van hun hoofden. 'Ons uiterlijk doet er niet toe. We proberen onze muziek juist te depersonaliseren, dan komt de boodschap beter aan', aldus Olof.


En die boodschap is velerlei. 'Het begon bij de boeken die Olof las toen hij nog genderstudies deed in Stockholm', zegt Karin. 'Ik las met hem de werken van Judith Butler en Michel Foucault mee. En onze interesses verdiepte zich steeds meer.' 'Feminisme, socialisme, postkoloniale verhoudingen dat zijn zo onze fascinaties', zegt Olof.


Ongewoon is Shaking The Habitual ook vanwege de lengte van de dertien nummers. Enkele overstijgen de tienminutengrens, met de monotone soundscape Old Dreams Waiting To Be Realized als uitschieter. 'Een collage van twintig minuten samengesteld uit fragmenten die we al jammend hebben opgenomen', zegt Karin. 'Het komt halverwege het album, niet als pauze maar om je vernieuwde geestelijke toestand ruimte te geven.'


Dat is nodig want de dwingende percussieve elektronica, de schurende beats en de soms bewust tergend, zoals broer en zus het noemen 'gedehumaniseerde stemmen' maken het beluisteren van Shaking The Habitual een intensieve beleving. Olof: 'Onze muziek is niet gezellig. Warm menselijke zang past niet bij de inhoud.'


Ontregeling des te meer. Ook in de teksten. Olof: 'Het kan zo niet langer, zegt iedereen. Alleen alles gaat gewoon door. Democratie is een farce. In Zweden, net als in Holland heerst de monarchie. Achterlijk toch? Bloedlijnen bepalen de macht, niet de kwaliteit.'


En de sekse, vult zus Karin aan. 'Tien jaar geleden weigerden we een Grammy op te halen. In de hele muziekindustrie was geen vrouw aan de top te bekennen, ook de jury bestond uit mannen. Hoe kunnen die nu vaststellen wat goed is en wat niet? Die complete ineenstorting van de platenindustrie is verdiend.'


Toch maakt The Knife er zelf nog deel van uit. Olof: 'We brengen alles zo veel mogelijk in eigen beheer uit. Je zult ons nooit gesponsord zien. Het is ons een doorn in het oog hoe kunstenaars zich aan bedrijven uitleveren.'


Op Shaking The Habitual wordt bewust veel overhoop gehaald. De bedoeling, zo zegt Karin, is dat de luisteraar overal anders of in ieder geval meer over nadenkt. 'Dansen en denken is soms lastig. Dan maar even wat minder dansen', vindt Olof.


'Maar we hebben wel getracht de muziek zo indringend te laten klinken dat je er niet aan kunt ontkomen.'


The Knife: Shaking The Habitual. Rabid Records/V2


De muziek op Shaking The Habitual staat ver af van het geluid waar The Knife voorheen om werd gewaardeerd. De toegankelijke synthpop zoals die op het album Deep Cuts klonk, of in de hit Heartbeats, had op Silent Shout (2007) weliswaar al plaats gemaakt voor stevigere, meer robuuste elektronische dansmuziek, maar met Shaking The Habitual gaan ze een flinke stap verder.


The Knife is een intensieve beleving. Zelf wil het duo vooral een politiek statement maken. 'Onze muziek is niet gezellig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden