Scherp & schmierend

Met zinnelijk, ambachtelijk werk won Femmy Otten de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs 2013. De vrouw die haar voordroeg had zij nog nooit ontmoet.

'Zij bedrijft de liefde met haar materiaal.' Die uitspraak van een van de juryleden zal zeker hebben bijgedragen aan de keuze van Femmy Otten als winnares van De Volkskrant Beeldende Kunst Prijs 2013. Zondag maakte juryvoorzitter Jan Jaap van der Wal de naam van de winnaar bekend, tijdens een rechtstreekse uitzending van Kunststof TV. Maar het werk van Otten is, volgens de jury, niet alleen lieflijk. Het is ook 'genant' en 'vlijmscherp'. En soms 'schmiert' het zelfs.


Femmy Otten (1981) exposeerde al in binnen- en buitenland, zoals in het Van Abbemuseum en tijdens de Open Dagen van de Rijksakademie in Amsterdam, twee jaar geleden. Daarvoor studeerde ze aan academies in Gent (Hoger Instituut voor Beeldende Kunst) en Den Haag (Koninklijke Academie). Otten maakt beelden en tekeningen, schildert in waterige kleuren en onderscheidt zich vooral door haar gipsenwandreliëfs van gezichten en bustes. Daarin komt ook haar grote liefde naar voren voor Etruskisch, Griekse en vroeg-Italiaanse kunst.


Het werk is uiterst realistisch en gedetailleerd. Otten laat zich kennen als een fijnschilder met verf, hout en gips. Maar, volgens de jury, ook in het bezit van een 'contragewicht': 'een kras, een barst of een ontregelende gedachte'. Of zoals Otten zelf eens zei: 'Schoonheid op zich kan zo stomvervelend zijn.'


Opvallend vond de jury dit jaar de grote aandacht voor het gebruik van materiaal onder de genomineerde kunstenaars. Naast Otten waren dat: Zoro Feigl, Esther de Graaf, Saskia Noor van Imhoff en Chaim Luit. Alle vijf maken ruimtelijk werk (er is nauwelijks een schilderij te zien). Het meeste werk is fysiek en tactiel, waarbij de materialen 'net zo goed uit de keukenla of van een bouwterrein (kunnen) komen als uit het bos of het depot van een museum'.


Opmerkelijk ook, volgens de jury, is de relatief lage leeftijd van de genomineerden. De oeuvreprijs (waaraan een bedrag is verbonden van 10 duizend euro, ter beschikking gesteld door het Mondriaan Fonds) is bestemd voor een kunstenaar tot 35 jaar. Dit jaar, bij de zevende editie, lag de gemiddelde leeftijd vijf jaar lager.


Neemt niet weg, volgens de jury, dat hun carrière al tot een zekere wasdom is gekomen. En dat alle vijf genomineerden niet alleen 'klaar zijn voor een nominatie voor deze oeuvreprijs', maar dat er ook nog 'veel te hopen en te raden overblijft voor hun toekomstige ontwikkeling'.


Met dank aan de vooruitziende blik van de scouts die de vijf hebben voorgedragen: kunstenaar Jeroen Bosch (die Feigl voordroeg), kunstenaar Ad de Jong (De Graaf), kunstenares Marlene Dumas (Noor van Imhoff), Bonnefantenmuseum-directeur Stijn Huijts (Van Luit) en directeur CBK Drenthe Toos Arends (Otten).


Naast Van der Wal bestond de jury dit jaar uit Eylem Aladogan (winnaar 2009), Ranti Tjan (directeur Europees Keramisch Werkcentrum) en Sacha Bronwasser (recensente de Volkskrant).


Eerdere winnaars waren Nathalie Bruys (2006), Guido van der Werve (2007), Eylem Aladogan (2009), David Nuur (2010) en Ahmet Ögüt (2012).


De VKBK Prijs is een samenwerking tussen de Volkskrant, NTR Kunststof TV, Stedelijk Museum Schiedam en het Mondriaan Fonds.


Het werk van de genomineerden is tot en met 16 juni te zien in het Stedelijk Museum Schiedam. Op de slotdag zijn er rondleidingen en openbare interviews. Dan ook wordt bekend gemaakt wie volgens het publiek de beste kunstenaar is.

RIJLESSEN EN LIJSTJES VOOR SCHILDERIJEN

EVEN WACHTEN OP JULIEN CLERC EN DAN CHAMPAGNE. FEMMY OTTEN: 'IK HEB HEEL GOED GESLAPEN.'


Wat even een strak gezicht was, niet uit de plooi te krijgen door de spanning, veranderde plots in een brede lach. Van oor tot oor. Van juryvoorzitter Jan Jaap van der Wal kreeg kunstenares Femmy Otten te horen dat zij van de vijf genomineerden de winnaar is van de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs 2013.


De rechtstreekse uitzending van het NTR-programma Kunststof TV, gisteren, was een drietrapsraket. Eerst de uitslag. En pas nadat Julien Clerc en Cor Bakker hadden gesproken en gespeeld (alleen Bakker), volgde de totale ontlading met bloemen en champagne. En toen verschenen ook de blosjes op haar wangen.


Verwacht had Otten de uitslag niet. Maar echt zenuwachtig was zij ook niet: 'Ik heb vannacht eigenlijk heel goed geslapen.' Otten was voor de prijs genomineerd door scout Toos Arends, directeur van kunstencentrum CBK Drenthe. Otten: 'Ik kende haar helemaal niet. Wat op zich wel mooi is: ik ben puur op mijn werk door haar voorgedragen.'


Wat ze met het prijzengeld - 10 duizend euro - gaat doen weet Otten niet precies. Wel dat ze nu rijlessen kan nemen, nog meer werk kan maken en lijsten kan kopen voor haar fragiele schildertjes. 'Die zijn heel duur, met name door het museumglas dat er in moet.'


Want kwetsbaar is haar schilder- en tekenwerk zeker. Net als de gipsreliëfs die ze op de muur maakt. Meestal in een heel directe, realistische, herkenbare stijl. 'Daar ben ik naar op zoek: directheid. Maar het proces ernaartoe gaat langzaam. Het kost veel tijd om de juiste vormen te vinden. Ik werk intuïtief en tegelijkertijd reflectief. Maar ook weer niet té reflectief. Je moet de criticus in jezelf niet al te veel ruimte geven, anders verlies je je spontaniteit.'


Het langzame van haar werk zit, buiten haar bedachtzame houding, ook in de aandacht voor het ambacht. 'Het ambacht is weer helemaal terug. Net als schoonheid. Ik zie het overal om me heen. Wellicht omdat we in zo'n eclectische tijd leven, waarin alles voor handen is. Maar het ambacht staat wel in dienst van de schoonheid. Uiteindelijk gaat het om het beeld. '


Otten studeerde in Den Haag en later in Gent. 'Ik houd van Belgische kunst. Van hun vreemdsoortige poëzie. Van het werk van Thierry de Cordier en Francis Alÿs. Ik wil steeds verder leren. Dat was ook de reden waarom ik me na Gent op de Rijksakademie aanmeldde. Tot mijn verrassing werd ik aangenomen. Kon daar twee jaar onderzoek doen zonder me zorgen om het geld te hoeven maken.' Inmiddels zit ze op het Cité Internationale des Arts in Parijs. 'Verslaafd aan het werk dat ik maak', zoals ze dat zegt. 'Dat ben ik altijd geweest. Van kindsaf aan.'


OVER DE WINNAAR EN GENOMINEERDEN VAN DE VKBK-PRIJS MAAKTE PROGRAMMAMAKER SANDRA PARRY VOOR DE NTR VIJF REPORTAGES.


ZE ZIJN TE ZIEN OP VOLKSKRANT.NL/KUNSTPRIJS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden