Scherp observator met de lach aan de kont

Nee, 'Gijp' is geen ziener. Maar hij kan verdraaid goed observeren. En hij is onafhankelijk. Veel voetbalanalytici hebben persoonlijke belangen in het voetbalwereldje. Hij niet. 'Gijp' is een eenzaat.

Het is een voetbalcompetitie die vooral de fans van de nummers één tot en met zes hyperventilatie of een depressie bezorgt. Rustgevend is het nog steeds niet, die weekendactiviteit. Om gezondheidsredenen is het te prefereren dat Ajax komende zondag op bezoek bij FC Twente kampioen wordt.


De beste voetbalanalyticus van Nederland blijft er daarentegen altijd kalm onder. René van der Gijp wordt op 25 augustus, helemaal aan het begin van die competitie, weliswaar bevangen door 'paniekaanvallen' die hem maanden buitenspel zetten, maar die hebben niets van doen met voetbal. Van die sport ziet hij altijd de relativiteit in. Voetbal vat hij samen als 'gekkigheid'.


Wat helpt, is dat hij voetballen op hoog niveau altijd als 'normaal' heeft ervaren, zegt goede vriend en acteur Maarten Spanjer. Als jongetje al. Oom Cor en vader Wim schopten het tot international en hijzelf droeg in de periode 1982-1987 vijftien keer het shirt van Oranje. Met zijn talent had het aantal interlands beduidend meer moeten zijn, zegt de kenner. Maar relativeren en topsport bedrijven gaan nu eenmaal niet goed samen.


Nu, als 51-jarige, heeft Van der Gijp juist baat bij dat relativeren. Het draagt ertoe bij dat hij van alle voetbalanalytici op televisie vaak de interessantste dingen zegt. Hij heeft aantoonbaar veel kijk op voetbal en kan het ook nog eens goed uitleggen. Al moet de kijker naar het met de Televizierring bekroonde programma Voetbal International goed opletten. In jargon: Van der Gijp pakt zijn momentjes, zoals hij dat als voetballer ook deed.


Bij het grote publiek staat hij voor alles te boek als de geinponem. De man met de onbedaarlijke en aanstekelijke lachbuien. Als presentator Wilfred Genee de aanschaf van een Hummer door Wesley Sneijder (1.69 meter) ter sprake brengt, dan weet Van der Gijp daar wel raad mee. Geef hem nooit een voorzet over 'iets' met vrouwen.


De moeite waard wordt het als hij de échte voorzet behandelt, bijvoorbeeld die van de opstormende back. Snelheid is een groot wapen, weet Van der Gijp. De kunst is om vlak voor het geven van de voorzet even de pas in te houden. 'Je moet goed kijken naar spelers die bekendstaan of -stonden om die hele goede voorzet.' Hij vermoedt dat de rechtsback van Ajax en Oranje, Van der Wiel, dat veel te weinig doet.


Als voetbalanalyticus is René van der Gijp serieuzer met de 'gekkigheid' bezig dan toen hij zelf nog voetballer was. Ernst komt met de jaren. Hoofdredacteur Johan Derksen van het blad Voetbal International, ook al een leven lang met voetbal bezig, kent geen analyticus die zich zo gedegen voorbereidt op zijn taak als Van der Gijp. 'Voordat hij maandagavond bij ons tv-programma aanschuift, heeft hij alles gezien wat ertoe doet. En aantekeningen gemaakt.'


Met presentator Wilfred Genee is Derksen de ontdekker van Van der Gijp als voetbalanalyticus. Het duo zocht een vaste, derde man voor het maandagse RTL-programma waarbij Van der Gijp op incidentele basis wel eens aanschoof. 'Meestal zat René er onderuit gezakt bij. Hij relativeerde alles kapot. Ik heb hem dat eens bij ons op de redactie verteld en daarvan is hij zo geschrokken dat hij als herboren is teruggekeerd.'


Voordien leek Van der Gijp zich te hebben verzoend met een rol als pias. Met voetballen stopt hij in 1991. Zijn tweede talent - hij is een man met de zogeheten 'lach aan de kont' - maakt dat hij toch een groot publiek houdt. Hij treedt op met komisch bedoelde liedjes (eentje over medium Jomanda haalt de Top-40), belandt in het Ratelband-achtige 'lezingencircuit' en mag bij het tv-programma Barend & Van Dorp als een mopperende Muppet op van alles commentaar geven. Als het maar om te lachen is.


De doorbraak als voetbalanalyticus met een interessante visie komt in de zomer van 2010, na de bestraffende woorden van Johan Derksen. Van der Gijp betrekt weken achtereen een suite van het Kurhaus, het Scheveningse hotel waar RTL dagelijks over het WK voetbal bericht. Onvergetelijk is de stelligheid waarmee hij na de openingswedstrijd van Spanje (verlies tegen Zwitserland) betoogt dat het land wereldkampioen gaat worden. 'Kan een blinde zien.'


Nee, hij is geen ziener, al is hij er even stellig over dat het met Oranje bij het komende EK niet veel wordt. 'Godzijdank zit voetbal vol met toeval.' Maar goed kijken, écht goed kijken, helpt. Hij doet dat het liefst helemaal alleen. Thuis in Dordrecht, waar hij alleen woont, of opgesloten in zo'n suite van het Kurhaus. Moet hij in een tv-studio voetbal kijken, dan lijdt de analyse daaronder. Te veel afleiding. Dat begint al bij de mevrouw van de grime.


Het treft dat Van der Gijp heel goed alleen kan zijn. Hij voelt zich het prettigst als eenzaat. Er valt niet met hem samen te leven, heeft hij uit een huwelijk (één kind) en een daaropvolgende relatie (één kind) geleerd. Zijn vriendin en de jongste wonen om de hoek. Bij haar of bij hem samen eten, gebeurt bij herhaling. Maar voor zijn vak is het het beste dat hij alleen is.


Althans, voor dát deel van zijn beroepsmatige werkzaamheden. 'René zit vol met ogenschijnlijke tegenstrijdigheden', zegt voetbaljournalist Michel van Egmond die maanden intensief met hem optrok en daarover volgende maand het boek Gijp publiceert - uitgebracht door Voetbal International (prijs: 19,95 euro). Nog steeds is Van der Gijp veel gevraagd in het lezingencircuit. En gedijt hij bij publiek.


Hij is publiek bezit, geniet daar ook wel van, maar is tegelijkertijd volstrekt onafhankelijk, stellen intimi eensluidend vast. Vooral dat laatste maakt dat hij een uitstekende analyticus is. 'Hij heeft geen enkel belang te dienen, ook geen enkele ambitie om iets te worden bij een club of zo', zegt Maarten Spanjer die al met hem bevriend was toen Van der Gijp nog voetbalde. 'Hij praat nu meer over voetbal dan toen. Maar altijd waardenvrij.'


Al die andere voetbalanalytici kijken wel uit wat ze zeggen, want die willen allemaal nog 'iets' in de voetbalwereld, zegt Spanjer. 'Ronald Waterreus wil keeperstrainer bij het Nederlands Elftal worden.' Zelfs journalisten spreken niet vrijuit. 'Johan Derksen is daar eerlijk in. Die heeft dat voetbalblaadje van hem te verkopen.'


Van der Gijp zelf neemt het compliment dankbaar in ontvangst. 'Als ik nu een stadionverbod voor alle clubs zou krijgen, zal me dat worst wezen.' Hij kijkt toch het liefst alleen voor de buis. Speciale gevoelens voor zijn oude werkgevers, Sparta en PSV bijvoorbeeld, heeft hij ook al niet. Ja, met enkelingen die hij bij die clubs heeft leren kennen.


'Gullit!', weet Spanjer. Heeft Van der Gijp altijd enorm tegen opgekeken. Tegen de voetballer Gullit, maar vooral ook tegen de leider Gullit. 'Misschien is er één analyticus met wie je René zou kunnen vergelijken: Jan Mulder. Die heeft als voetballer ook altijd heel goed om zich heen gekeken. Die heeft hetzelfde observerende talent. Een soort sociale intelligentie. Dat heb je nodig om de dingen goed onder woorden te brengen.'


Eén anekdote annex illustratie. Spanjer: 'René kon enorm genieten van het gezamenlijke bad, na afloop van een wedstrijd. Als ze met PSV gewonnen hadden ('Hoogtepuntje Maarten'). Iedereen in dat bad en dan komt Gullit als laatste. Die gaat wijdbeens op de rand van dat bad zitten, met dat imposante lichaam. Iedereen moest wel tegen dat ene aankijken. Nog steeds kijkt René tegen Gullit op.'


Gullit zelf - met wie hij nog veel contact heeft - herinnert zich er niets van, Van der Gijp ziet ieder detail nog voor zich. Spanjer: 'Dat bedoel ik. René heeft altijd goed geobserveerd.'


Bij Voetbal International komt wel eens ter sprake wie op incidentele basis zou moeten bijschuiven als analyticus bij het gelijknamige tv-programma. Van der Gijp draagt altijd een andere oud-voetballer aan tegen wie hij ook enorm opziet. Marco van Basten. In potentie de beste. Ziet alles. Begrijpt alles. Diens pretoogjes verraden dat hij ook dolgraag scherp uit de hoek zou willen komen, maar helaas. Van Basten heeft nog ambities in de voetballerij.


Veel analytici kijken niet goed, vindt hij. Zelfs met technische hulpmiddelen (beelden stilzetten) maken ze er een potje van. Altijd weer dat gefoeter op een speler die zelf schiet, gehinderd door tegenstanders, terwijl tien meter naast hem een ploeggenoot geheel vrij staat. Nee, zegt Van der Gijp vaak, 'lijkt' vrij te staan. De verdediger die de vermeend vrijstaande 'dekte', holde precies op het juiste moment richting de schutter om het die lastiger te maken.


Maar we maken er geen wetenschap van. Het is en blijft 'gekkigheid'. Dat hij als voetbalanalyticus wordt geprezen is welkom, maar René van der Gijp is er welbeschouwd trotser op dat een hele zaal vol - pak hem beet - bankpersoneel, ademloos naar hem luistert. 'Het beangstigt hem ook. Daar komt die tegenstrijdigheid weer', zegt Michel van Egmond.


Amper was deze voetbalcompetitie begonnen of Van der Gijp stortte ineen. In Dordrecht ging de telefoon eruit, de gordijnen gingen dicht. Een van Van der Gijps beste vrienden, Feyenoord-clubarts Casper van Eijck, raadde hem een specialist in Nijmegen aan. Het was iets psychisch. Vijf maanden bleef hij weg bij RTL's Voetbal International. Daar hield men het op een 'burn out'. Vriend Maarten Spanjer legde Van der Gijp de onjuistheid van die diagnose uit, want van twee keer per week op televisie praten over voetbal en een lezing hier en een lezing daar raak je niet overwerkt.


Maar het was iets psychisch. 'Paniekaanvallen', houdt de patiënt het zelf op. Die nooit naar de specialist in Nijmegen ging. Plots stond psychiater Bram Bakker voor de deur in Dordrecht. Publiek bezit, tenslotte. Eind januari was de voetbalanalyticus weer terug op tv. Kon hij meteen de patiënt Ajax onder de loep nemen. Die is er inmiddels ook weer bovenop.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden