Schenkingen als wapen tegen de fiscus

Wie enig vermogen heeft, komt vroeg of laat voor de vraag hoe dat bezit zo gunstig mogelijk over te dragen aan de volgende generatie....

'ER ZIJN MEER mensen miljonair dan je denkt, althans in guldens. Huizenbezitters hebben de waarde van hun huis behoorlijk zien groeien de laatste jaren. Deze mensen zouden moeten overwegen hoe zij dat bezit zo goed én goedkoop mogelijk kunnen overdragen aan kinderen of andere nabestaanden', zeggen Karen van Geet en Ineke Meuwese.

Estate planning heet het: vermogen planmatig overdragen aan een volgende generatie. Van Geet en Meuwese, kandidaat notarissen bij de sectie familierecht van Dirkzwager advocaten en notarissen in Arnhem, zijn erin gespecialiseerd. Dagelijks buigen zij zich over sterven en erven. Kwesties die mensen graag voor zich uitschuiven, omdat ze complex zijn.

Alhoewel: 'We merken wel dat het soms een geliefd onderwerp is op borrels. Dan krijgen we de ene na de andere buurman om de zaken voor te regelen.' Anderen krijgen van bank of accountant het advies een goed testament op te stellen en een plan te maken om bij leven al geld weg te schenken.

Het nieuwe erfrecht, dat per 1 januari 2003 inging, regelt dat (als er geen testament is) de langstlevende ouder al het geld en de goederen in eerste instantie mag houden. Kinderen krijgen een vordering uitgedrukt in geld op hun ouders en moeten daarover direct successierechten (belasting over het geërfde vermogen) betalen. Zij hebben een vrijgesteld bedrag van slechts 8.284 euro, en dat alleen in het geval dat zij niet meer dan 24.851 euro verkrijgen. Het percentage van belasting loopt op van 5 procent over de eerste schijf tot 27 procent over de 'topschijf'. De belastingdruk van vermogensoverdracht van ouder op kind is dus tamelijk hoog.

Het eerste wat jonge gezinnen met niet al te veel vermogen bij testament kunnen regelen, aldus Meuwese, is zorgen dat de vrijstelling van de langstlevende partner (484.691 euro) zoveel mogelijk wordt benut en dat de erfdelen van de kinderen zodoende worden beperkt. 'Bij het overlijden van de eerste echtgenoot is op die manier minimaal successierecht verschuldigd. De belastingdruk wordt dan naar het tweede overlijden verschoven. Mocht een van de ouders jong overlijden, dan kan daarna gekeken worden naar een schenkingsplan, zodat de kinderen na de dood van de tweede ouder niet toch het volle pond aan belasting moeten betalen.'

Het besparen van successierechten door schenken - dat is waar estate planning om draait. Een goed testament is daarvoor belangrijk. Zo kan een alleenstaande zonder familie, of een single die anderen dan zijn familie wil laten erven, in zijn testament gebruikmaken van de omweg van het goede doel. Het goede doel hoeft slechts 11 procent successierecht te betalen terwijl niet-familie, zelfs neven en nichten, minimaal 41 procent moeten afdragen. Door een goed doel in het testament te betrekken kan worden bereikt dat een deel van de erfenis bij het goede doel terechtkomt in plaats van bij de belastingdienst.

Of schenkingen zinvol zijn, is per situatie zeer verschillend, benadrukt Van Geet. Omdat estate planning maatwerk is, reageren Van Geet en Meuwese op voorbeelden. Hoe zit het met een vader van 48, moeder van 45 en van kinderen 9 en 12 jaar, 2.30.000 euro op de bank en een huis van een half miljoen. Moeten zij al schenkingen doen? Het antwoord luidt; nee. 'De kinderen zijn relatief jong', vinden de aankomende notarissen, 'als je nu vermogen wegschenkt ben je het zelf kwijt.'

Mensen met een florerend bedrijf en/of veel liquide middelen doen er echter verstandig aan op jongere leeftijd hun vermogen planmatig weg te schenken. Planmatig betekent in gelijke porties verspreid over jaren. Alleen zo kan voordeel worden behaald. Het te betalen schenkingsrecht is namelijk net zo hoog als het successierecht. Omdat beide belastingen worden geheven in percentages over schijven, geldt: hoe meer het kind eenmalig krijgt, hoe hoger het tarief. Besparing wordt verkregen door jaarlijks een bedrag te schenken dat niet, of anders zo laag mogelijk is belast.

Pas als de kinderen in het bovengenoemde voorbeeld gaan studeren, wordt het verstandig geld over te hevelen, vinden Van Geet en Meuwese. Eenmalig en belastingvrij kan tussen 18 en 35 jaar 20.711 euro en voorts jaarlijks belastingvrij 4.143 euro worden geschonken. Met een groot vermogen kan het verstandig zijn hogere bedragen weg te schenken.

Een belangrijke vraag bij schenken is: kan het geld gemist worden? Want eens gegeven blijft gegeven, hoewel het nieuwe schenkingsrecht het mogelijk maakt een schenking te herroepen. De ervaring van Van Geet en Meuwese is dat veel mensen tegen schenken aanhikken. 'Mensen met veel geld hebben vaak ook veel geld nodig.' Bovendien is iedereen erop beducht dat het er niet goedkoper op zal worden naarmate men ouder wordt. De aow, de zorg, het pensioen, alle zekerheden staan onder druk. 'Er is een flink kapitaaltje nodig om die laatste levensjaren goed verzorgd door te brengen.'

Voor een vader van 52, een moeder van 50, kinderen 28 en 22, met 3 miljoen euro in een onderneming en een huis van zeven ton euro, is het heel verstandig om vermogen over te hevelen. Meuwese: 'Als deze ouders hun vermogen niet in geld willen schenken, kunnen zij, al dan niet jaarlijks, in een notariële akte een bedrag ''schuldigerkennen'' aan hun kinderen. Dat is schenken op papier. Deze papieren schenking heeft alleen het gewenste effect als de ouders jaarlijks rente aan de kinderen vergoeden over het bedrag dat ze schuldig hebben erkend.' Ouders hoeven minder inkomstenbelasting te betalen, maar de kinderen moeten over de papieren schenkingen zodra zij in box 3 meer dan het vrijgestelde vermogen hebben, wel 1,2 procent vermogensrendementsheffing betalen. Als er voldoende liquide middelen zijn, heeft echt schenken in veel gevallen de voorkeur, meent Meuwese. 'Dan hebben de kinderen er direct wat aan.'

Hoe individueel estate planning ook is, grofweg zijn er twee regels. Hoe hoger het vermogen, des te eerder moet met een schenkingsplan worden begonnen. En hoe ouder de ouders, des te belangrijker het overdragen van vermogen wordt om te zorgen dat kinderen niet een kwart van de erfenis naar de fiscus hoeven te brengen. Of de ouders moeten tijdig naar het buitenland zijn verhuisd. Het gerechtshof heeft vorige week namelijk bepaald dat heffing van successierechten bij nabestaanden van geëmigreerde Nederlanders in strijd is met EU-recht.

Zoveel mogelijk belasting besparen is niet het enige doel van estateplanning. Het moet niet zo zijn dat kinderen de langstlevende ouder in een wurggreep krijgen. Zo is het huis alvast overdragen aan de kinderen een constructie die vaak meer nadelen dan voordelen biedt voor de bewegingsvrijheid van de overgebleven ouder. Met het huidige belastingstelsel is het bovendien weinig lucratief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.