Scheidsrechter journalistiek in mineur

De Raad voor de Journalistiek verkeert in financieel zwaar weer en ziet aangesloten media weglopen. Er moet iets veranderen. Maar wat en hoe?

De Raad voor de Journalistiek bevindt zich op een omslagpunt van zijn bestaan. De financiële situatie is onzeker van de onafhankelijke instantie, waar het publiek terecht kan met klachten over de pers. Daarnaast erkennen steeds meer media de raad niet. Het Parool stapte begin april uit de raad en voegt zich daarmee bij het rijtje: De Telegraaf, HP/De Tijd, Elsevier, RTL Nieuws,TROS Radar en Opgelicht.


Volgens Het Parool verkondigt de raad slechts de mening van een willekeurig groepje mensen en is klagen bij de raad vaak een opstapje voor een civiele procedure. De raad wordt door sommigen beschouwd als een 'tijger zonder tanden'. Zij kan immers geen sancties opleggen.


Bovendien verkeert de raad financieel in zwaar weer, meldde Trouw in december vorig jaar. De subsidie van 150 duizend euro van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OC&W) is ten einde gekomen. De begroting voor 2012 is rond. 'Maar we moeten de tering naar de nering zetten', zegt Fons van Westerloo, voorzitter van de stichting.


De raad heeft de aangesloten mediaorganisaties gevraagd de bijdrage te verdubbelen. Volgens Van Westerloo gaat het om bedragen tussen de 15- en 25 duizend euro. De Nederlandse publieke omroep en de regionale omroepen (ROOS) hebben toegezegd. Andere partijen, organisaties als NDP Nieuwsmedia en de Groep Publiekstijdschriften, verkeren nog in dubio. de Stichting Democratie en Media en LIRA leveren beide een bijdrage van 2.500 euro.


Momenteel leveren de media die niet meewerken aan de raad wel een financiële bijdrage, via de brancheorganisaties. Daar is discussie over, bevestigd Pieter Sijpersma, voorzitter van het Genootschap van Hoofdredacteuren. 'De raad zit in de hoek waar de klappen vallen. Niemand is geneigd de portemonnee te trekken. Maar dat is kenmerkend voor de huidige journalistiek. Er is weinig geld, dus het is ieder voor zich.'


Het is duidelijk dat er iets moet veranderen, zegt Sijpersma, anders holt de raad zichzelf uit. Oplossingen heeft hij niet voorhanden. Arendo Joustra, hoofdredacteur van Elsevier, denkt wel te weten hoe de raad 'radicaal' moet veranderen. 'De raad zakt steeds dieper weg in een crisis. Ten eerste moet gebroken worden met de juridisering van de raad. Leden van de hoge raad en juristen moeten eruit. Wetten en verdragen moeten niet meer aangehaald worden, het moet puur gaan over de vraag of er journalistiek goed gehandeld is. De raad speelt vaak rechtertje. Dat roept bij de media weerstand op, omdat het geen rechters zijn.'


De raad zou volgens Joustra klagers eerst naar het medium moeten verwijzen om te kijken of de twee partijen er samen uit kunnen komen. 'Te vaak komt een klacht bij de raad binnen waar het medium niet van op de hoogte is', aldus Joustra.


Zijn voornaamste bezwaar is dat de raad kijkt naar wat 'maatschappelijk aanvaardbaar' is. Joustra: 'Dat is een conservatieve en reactionaire manier van kijken. Grensverleggende journalistiek wordt daardoor per definitie beperkt. PowNews zou nooit door de ballotage gekomen zijn. Het idee van de raad is achterhaald, omdat de journalistiek zichzelf allang corrigeert. Als er een fout ergens verschijnt wordt dat al snel verbeterd op Twitter of door andere kranten. Met klachten kun je bij de hoofdredacties terecht.'


Tenslotte vindt Joustra dat de lekenleden, veelal mensen uit het bedrijfsleven, uit de raad gegooid moeten worden. Het argument dat de media in zo'n geval elkaar de hand boven het hoofd zouden kunnen houden, vindt hij onzin. 'Er is geen beroepsgroep waarbinnen men kritischer op elkaar is dan de journalistiek. De raad is zogenaamd een zelf-regulerend orgaan, dat kan alleen als de leden louter uit het vak komen.'


Raadsvoorzitter Victor Lebesque: 'Als te veel media weglopen bij de raad, verdwijnt daarmee het bestaansrecht'. Vooralsnog is dat niet het geval. Het is uiteindelijk aan de Stichting Raad voor de Journalistiek, waarin alle overkoepelende media-organisaties deelnemen, om te bepalen waar de grens ligt. Lebesque: 'De raad is zeer bereid om met de tijd mee te gaan. Wij staan open voor discussie over onze leidraad. Als vanuit de samenleving bijvoorbeeld blijkt dat verdachten van misdrijven niet langer met initialen, maar met de achternaam voluit in de krant kunnen staan, dan gaan wij daarin mee. Wij houden ons niet krampachtig vast aan onze normen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden