Schatten in de kelder

BOEKEN blijven altijd wel circuleren - van één exemplaar zou ik graag de hele geschiedenis volgen, in omgekeerde richting natuurlijk, van de kist waarin het, met lotgenoten, in de open lucht te koop staat voor één euro, tot het gelukkige moment dat de eerste koper ermee thuis komt en het...

Na afloop van de vrijmarkt op koninginnedag blijven er op straat altijd losse boeken achter. Niemand wil ze meer hebben. Maar uit het verre Brabant komt de Moeder Teresa van het boek. Zij loopt de straten van de binnenstad door, haalt de stervende boeken uit de goot en verzorgt ze. Een keer heb ik een weer geheel hersteld boek cadeau gekregen. Ik had het al, maar durfde het niet te zeggen.

Wat zal er gebeurd zijn met de ongewoonste kast die ik heb gezien, meer dan veertig jaar geleden? Het was een kamerkast, afgesloten met een deur. Op zeven planken stonden alle romans, gedichten en studies die de eigenaar in zijn lange leven had geschreven. Geen enkele uitgever had het waard geacht er iets van te publiceren. 'Ja, ja', zei de man toen hij de kast weer sloot. Hij is al heel lang dood. Is zijn levenswerk bij het oud papier gegaan of staat het gekelderd bij een kleinkind ?

Er is veel vergeefse kunst gemaakt. Parijs is de stad waar de meeste onbekend gebleven kunstenaars hebben gewoond. Sommigen hebben een enkele tentoonstelling gehad; er werd niets verkocht en na afloop moesten ze alle stukken weer met een gehuurde bestelbus naar huis of atelier brengen en daar opslaan. Als ik door die stad loop, denk ik soms aan duizenden kelders, honderden pakhuizen, waar honderdduizenden schilderijen rusten (als evenzovele nooit meer gelezen boeken in de kelders van de grote bibliotheken). De schilders zijn dood, hun werk is dood, maar bewonderenswaardige nabestaanden bewaren het. In de hoop op herontdekking. Wat gebeurt er als die nabestaanden ook dood zijn? De kelders worden geruimd als graven. Verjaarde beenderen komen nog in een massagraf. 'Uw grootvader ligt hier toch nog ergens', zei een kerkhofbewaardster mij; hij had al lang geleden plaats moeten maken voor een ander. Die grootvader schilderde in de avonduren, bloemstukken vooral; waar is dat alles gebleven?

Schilderijen moet tenslotte de vernietiging wachten. Ze circuleren niet als oude boeken. Hoewel. Vijfentwintig jaar geleden werd ik op straat staande gehouden door een vage kennis. Hij vroeg mij of ik schilderde. Ik moest dat helaas ontkennen. De vraag kwam van zijn dochter. Zij had een schilderij, gesigneerd met mijn naam. 'Een bloemstuk?', vroeg ik. 'Ja'. Het was dus van mijn grootvader. Zij vond het prachtig. De herkomstgeschiedenis was er een van zoveel via's, dat we er niet zijn uitgekomen. Maar het schilderij was gered. (Gezegend of niet, ook het schilderij dat in het depot van een museum terecht komt. Gered, maar wel voor de eeuwigheid in het donker, leunend tegen een ander schilderij).

Er is het denkbeeldige museum en de denkbeeldige bibliotheek in het geheugen. Alle boeken in mijn huis zitten erin, in verschillende maten van volledigheid, ontelbare schilderijen ook die ik in musea heb gezien. Ik koester mijn geheugen. Maar bij de laatste klik verdwijnen alle boeken en schilderijen in het niets. Er moesten ook in het groot klikken klinken. Heel wat kunst zou een treurig naleven bespaard blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.