Schandpaal van de Tweede Kamer

Tweede Kamerleden laten gretig toplieden uit het bedrijfsleven opdraven voor hoorzittingen. Om informatie te verzamelen, maar ook om hun afkeuring te uiten.

DEN HAAG - Vorige week ging het over de winterproblemen op het spoor, vandaag over Shell in Nigeria en ict bij de overheid, en binnenkort mogen de bazen van de banken komen opdraven. De agenda van de Tweede Kamer staat de laatste tijd stampvol met hoorzittingen - openbare gesprekken waarin de Kamerleden zich door deskundigen over een onderwerp laten bijpraten.


'Het is een ideale manier om veel informatie te krijgen, en veel verschillende geluiden te horen', zegt SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen. Zij nam het initiatief om vandaag een gesprek over Shell in Nigeria te organiseren. Alhoewel: de officiële titel van de hoorzitting is 'Maatschappelijk verantwoord ondernemen in West-Afrika'. 'De regeringspartijen waren terughoudend, vooral de VVD voelde nattigheid', zegt Gesthuizen. Pas toen het onderwerp onder een bredere noemer werd geplaatst, wilden ze meedoen.


Het is geen toeval dat de Kamerleden juist nu over elkaar buitelen om hoorzittingen aan te vragen. 'Je ziet het altijd aan het begin van een nieuwe periode', zegt het ervaren Kamerlid Diederik Samsom van de PvdA. 'Het heeft veel te maken met nieuwe woordvoerderschappen. Het is een goede methode om Kamerleden snel te informeren.'


Een methode die goed werkt, zegt Arriën Kruyt van reizigersvereniging Rover. Hij mocht vorige week komen vertellen over de chaos op het spoor van afgelopen december. 'Mits de Kamer het goed heeft voorbereid, is het een voortreffelijk middel. Er wordt de tijd genomen om informatie te krijgen. Je krijgt een tijdschema, je weet dat je daaraan gehouden wordt. Het is een degelijke manier voor de Kamerleden om een debat met de minister voor te bereiden. Beter dan alleen af te gaan op de informatie die ze van de ambtenaren krijgen.'


Maar - hoe nobel het oogmerk 'informatie verzamelen' ook is - de hoorzitting heeft ook een andere functie. 'Het is een manier om aandacht te vestigen op een onderwerp, om te laten zien waar je als partij mee begaan bent', zegt voorlichter Menno de Bruyne van de SGP.


Een methode die de laatste jaren in opkomst is, merkt de Binnenhofveteraan - De Bruyne loopt ruim 25 jaar mee in de Kamer. 'Het parlement heeft veel wapens in de gereedschapskist. Dit is ook een manier om je als partij te profileren. Als in de krant staat: die hoorzitting is op verzoek van de SGP gehouden, zit je toch te glimmen op je stoel.' Niet dat zijn partij het vaak doet - een hoorzitting over de positie van christenen in Irak is het laatste voorbeeld dat De Bruyne te binnen schiet.


Ook voor de genodigden biedt een hoorzitting een prima gelegenheid om zich in de kijker te spelen. Martin Pikaart is voorzitter van het Alternatief voor Vakbond (AVV), dat zich onder meer inzet voor zzp'ers. Vorig jaar mocht hij in de Kamer komen spreken over het pensioenstelsel. 'Ik begreep later dat er wekenlang tientallen mailtjes tussen de Kamerleden rond zijn gegaan met de vraag wie er wel en niet mochten komen.' Hij had geen prettige boodschap voor de Kamer: het pensioenstelsel koerst af op een ramp als er niet wordt ingegrepen.


Pikaart kan moeilijk inschatten of zijn verhaal het beleid heeft beïnvloed - zeker omdat er sindsdien een nieuw kabinet is. Maar hij heeft wel gemerkt dat de media hem sindsdien beter weten te vinden als het over pensioenen gaat. 'KRO Reporter heeft een uitzending gemaakt, en daar zijn weer vijftig Kamervragen over gesteld. Het is een zaak van de lange adem.'


De hoorzitting die de afgelopen jaren misschien wel de meeste aandacht trok, vond plaats in november 2008. Midden in de storm van de kredietcrisis kwamen de topmannen van Nederlands grootste banken naar de Kamer. Niet om informatie te verschaffen, maar om zich eens goed de oren te laten wassen. Het excuus dat veel parlementariërs wilden horen over de fouten die de banken hadden gemaakt, kwam er niet. Maar het was het meest pregnante voorbeeld van waar een hoorzitting ook voor kan dienen: mensen ter verantwoording roepen.


De hoorzitting als schandpaal is vooral bekend uit de Verenigde Staten, zegt Samsom van de PvdA. 'Daar zijn de senatoren vaak langer aan het woord dan de getuigen.' En het gaat er een stuk ruiger aan toe. 'De directeur van BP werd zo ongeveer over de tafel getrokken na de olieramp in de Golf van Mexico. Hier liepen de bankiers fluitend de zaal weer uit.'


Toch lijkt het er sterk op dat ook het Nederlandse parlement de hoorzitting vaker gebruikt om zijn afkeuring te laten blijken. Ook vorige week, toen de topmannen van NS en Prorail kwamen vertellen over de problemen op het spoor door de sneeuwval. Het eerste wat zij deden: ruiterlijk toegeven dat het allemaal beter kan en moet.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden