Schandalen eisen te veel aandacht

'MET MIJ en mijn familie gaat het behoorlijk goed, maar het land gaat kapot', denkt Shirley Ann Gregory uit Dublin in Virginia....

OSCAR GARSCHAGEN

Amerika is aan de vooravond van de tweede inauguratie van Bill Clinton tot president van de Verenigde Staten tweeslachtig gestemd. Uit iedere peiling blijkt dat een grote meerderheid van de Amerikanen zich in persoonlijk opzicht tevreden voelt en redelijk optimistisch tegen de eigen toekomst en die van de kinderen aankijkt.

Dat is niet verwonderlijk, want de economie groeit gestaag, er is - steeds beter betaald - werk in overvloed, het klimaat voor kleine en grote entrepreneurs is uitstekend, het begrotingstekort is laag en het welvarende land is niet verwikkeld in een koude of warme oorlog. Zelfs de misdaad daalt zienderogen.

De paradox in de nationale stemming schuilt in het denken over de algemene situatie in het land. De zorg over de kwaliteit van het landsbestuur, het geweld, de armoede, het racisme en de toekomst van pensioenen en gezondheidszorguitkeringen is nog nooit zo groot geweest. Zelfs in de tubulente periode van Vietnam en Watergate hadden Amerikanen meer vertrouwen in het vermogen van de overheid om problemen op te lossen dan in deze tijd van peace and prosperity.

Sociologen, economen en politicologen zijn het in grote lijnen eens over de oorzaken van de Amerikaanse paradox. Na het einde van de Koude Oorlog is het zwaartepunt verschoven naar sociale en economische problemen. Het milieu, rassenrelaties, sociale zekerheid, ongelijkheid tussen mannen en vrouwen zijn betrekkelijk nieuwe thema's die in een beoordeling over de kwaliteit van het leven een grote rol zijn gaan spelen.

En tenslotte spelen de media - en dan vooral de veel bekeken lokale tv-zenders - een belangrijke rol in het bepalen van de stemming. Deze commerciële stations, die reusachtige markten bedienen, zijn gespecialiseerd in het uitvergroten van criminaliteit en schandalen. Zo kan het gebeuren dat de bewoners van het platteland in Illinois, Indiana, Wisconsin en Iowa de misdaad als belangrijkste probleem zien terwijl er in hun gemeenschappen betrekkelijk weinig gebeurt. Dat komt doordat zij de televisiezenders van Chicago en Detroit kunnen ontvangen.

Het vertrouwen ontbreekt dat de federale en lagere overheden in staat zijn voor oplossingen te zorgen, en dat leidt ertoe dat steeds meer Amerikanen zich concentreren op hun eigen belangen. De bereidheid mee te werken aan oplossingen voor bijvoorbeeld het openbaaronderwijs, de binnensteden en de financiering van de basis-pensioenen (Social Security) neemt af.

Dat heeft praktische en politieke consequenties. Eén daarvan is dat electoraat, denkend over de toekomst, de gunsten vrijwel gelijk heeft verdeeld over Republikeinen die de overheid tot een minimum willen verkleinen en Democraten die het belang van de overheid onderkennen.

Dat jaar na jaar groeiende wantrouwen in het probleemoplossend vermogen van de overheid en de machtsdeling op nationaal niveau vormen voor president Clinton de belangrijkste hindernissen in zijn tweede termijn.

Het kan ook anders geformuleerd worden. Amerika is en blijft een land dat gekenmerkt wordt door diversiteit. Een zekere mate van vertrouwen in de regering en het democratisch systeem heeft dit fascinerende land van immigranten bijeen gehouden. Het afbrokkelen van die eenheid en het verdwijnen van vertrouwen bemoeilijkt het politieke leiderschap van de president in hoge mate.

De issues waarop hij zich in zijn tweede termijn zal concentreren zijn duidelijk: de financiering van de sociale zekerheid, de hervorming van het onderwijs, de aanvaarding van ver-strekkende milieuwetten, de hervorming van de gezondheidszorg en de bestrijding van de jeugdcriminaliteit. De economie kan hij gerust overlaten aan Allan Greenspan van de Federal Reserve en minister Rubin van Financiën. Het buitenland is bij minister Madeleine Albright in goede handen.

Older, sadder and wiser weet Clinton dat het forceren van oplossingen voor sociale problemen niet doeltreffend zal zijn. Voor oplossingen die lastige sociale, fiscale en bedrijfseconomische keuzes vergen, moet hij niet alleen een draagvlak creëren maar ook intensief samenwerken met Newt Gingrich, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigen, en Trent Lott, de Republikeinse Meerderheidsleider in de Senaat.

Geen van drieën heeft op dit moment het in openbaar duidelijk aangegeven welke prioriteiten er moeten worden gesteld en in welke richting de oplossingen gaan. Het cynisme en het wantrouwen van de Amerikaanse bevolking heeft hen alle drie uiterst behoedzaam gemaakt. Daar komt bij dat zowel Clinton als Gingrich verzwakt is door vervelende, eindeloos voortslepende schandalen.

Talkshows en kranten worden overspoeld met begrijpelijke bozigheid over de oorlog tussen Democraten en Republikeinen op Capitol Hill. De schandalen vreten immers politieke en emotionele energie en leiden tot niets. Juist in deze periode van vrede en grote welvaart hebben president en Congres een window of opportunity om in betrekkelijke rust nuttig hervormingswerk te verrichten. Gebeurt dat niet, dan kunnen zij bij de Congresverkiezingen van 1998 net als in 1994 op een harde afstraffing rekenen.

Oscar Garschagen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden