Schandalen drijven Spaanse premier steeds verder in het nauw GAL-zaak kan González de kop kosten

Het wordt steeds onwaarschijnlijker dat Felipe González nog premier van Spanje is als Madrid in de tweede helft van dit jaar voorzitter van de Europese Unie wordt....

ART VAN IPEREN

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Een serie corruptieschandalen waarbij vooraanstaande leden van zijn partij een rol speelden en de mogelijke betrokkenheid van zijn regering bij de 'smerige oorlog' tegen de Baskische afscheidingsbeweging ETA in de jaren tachtig hebben González' positie dusdanig ondermijnd dat het einde van zijn twaalfjarige premierschap in zicht komt. De Spanjaarden vertrouwen González steeds minder en geven hem de schuld van de politieke en economische malaise.

De linkse en rechtse oppositiepartijen roepen daarom in koor dat er vervroegde verkiezingen moeten komen, maar premier González verklaart keer op keer niet aan aftreden te denken en pas in 1997, als zijn vierde achtereenvolgende ambtsperiode erop zit, parlementsverkiezingen te laten houden.

De 28ste mei, vlak voordat Spanje het EU-lidmaatschap overneemt, wordt een belangrijke datum voor de politieke carrière van de sociaal-democraat González. Dan worden er in geheel Spanje regionale en gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Naar alle waarschijnlijkheid zal het afkalvende vertrouwen in González' PSOE uitmonden in een grote overwinning voor de conservatieve oppositiepartij PP van José María Aznar.

Uit een opinie-onderzoek dat de conservatieve krant ABC gisteren publiceerde blijkt dat de PP op dit moment 40 procent van de stemmen zou krijgen en de PSOE slechts 24 procent, de laagste score sinds 1982.

Het minderheidskabinet van premier González is de laatste anderhalf jaar in het zadel gehouden door parlementaire steun van de Catalaanse nationalisten (CiU), maar de kans is groot dat zij hun gedoogsteun na een verkiezingsdebâcle van de PSOE op 28 mei staken. Zodra de Catalaanse nationalisten dat doen, beschikt González niet meer over een meerderheid in het parlement en kan hij vervroegde verkiezingen niet langer blokkeren.

José María Aznar van de rechtse oppositiepartij Partido Popular wil zo lang niet wachten en eist dat er al op 28 mei vervroegde parlementsverkiezingen worden gehouden. 'González is niet langer in staat de noodzakelijke stabiliteit te garanderen. De politieke crisis kost Spanje een fortuin.'

Aznar verwijst daarmee naar het tanende vertrouwen van buitenlandse investeerders, die Spanje tegenwoordig net als Italië als een risicoland beschouwen vanwege de corruptieschandalen en politieke instabiliteit. De waarde van de peseta heeft een historisch dieptepunt bereikt en de aandelen op de beurs van Madrid kelderen al weken.

Hoe lang González zijn premierschap nog kan rekken, hangt voor een groot deel af van de juridische nasleep van de zogeheten GAL-affaire. De para-militaire doodseskaders GAL (Grupos Antiterroristas de Liberación) werden in 1983 opgericht om buiten de wet om leden van de ETA te vermoorden. In de vier jaar van hun bestaan hebben de GAL zeker 24 vooraanstaande ETA-leden in Frans Baskenland weten op te sporen en te liquideren. Ze staakten hun activiteiten toen Frankrijk ertoe overging ETA-verdachten aan Spanje uit te leveren.

Er werd altijd al vermoed dat de doodseskaders direct ressorteerden onder de Spaanse politie en werden betaald uit een potje voor speciale operaties van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Twee politiemannen, José Amedo en Michel Dominguez, zijn in 1991 voor hun betrokkenheid bij de GAL-moorden op ETA-leden tot langdurige gevangenisstraffen veroordeeld.

Gisteren kreeg de GAL-affaire een nieuwe dimensie door de zoveelste onthulling in het dagblad El Mundo. Volgens de krant, die de laatste maanden het ene na het andere schandaal aan de kaak stelde en anti-PSOE is, hebben Amedo en Dominguez tussen 1989 en 1991, toen ze in afwachting waren van hun proces, 200 miljoen peseta's (ruim 2,5 miljoen gulden) zwijggeld gekregen uit een geheim potje van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het geld zou zijn gestort op door hun echtgenotes geopende bankrekeningen in Zwitserland.

Maar toen de twee onlangs wegens goed gedrag toestemming kregen overdag de gevangenis te verlaten, stapten zij naar onderzoeksrechter Garzón om te vertellen wie destijds volgens hen de 'smerige oorlog' tegen de ETA leidden.

Garzón liet prompt drie hoge politiefunctionarissen arresteren, onder wie Julian Sancristóbal, de voormalige directeur-generaal Staatsveiligheid en tweede man op het ministerie van Binnenlandse Zaken in de jaren tachtig. Volgens rechter Garzón is Sancristóbal direct verantwoordelijk voor de moorden van de GAL.

Maar de grote vraag is nog steeds wie de beruchte 'Meneer X' is die volgens rechter Garzón aan het hoofd stond van de GAL. Speculaties zijn er volop. Gesuggereerd wordt dat José Barrionuevo meneer X was, de minister van Binnenlandse Zaken ten tijde van de GAL-moorden en de directe superieur van Julian Sancristóbal. Barrionuevo, nu gewoon parlementslid namens González' PSOE, ontkent in alle toonaarden en beschuldigt rechter Garzón op zijn beurt van een heksenjacht op PSOE-kopstukken.

De als onkreukbaar omschreven Garzón zou uit rancune handelen, omdat hij dacht minister van Binnenlandse Zaken te worden, toen González hem in april 1993 een prominente positie in de PSOE-hiërarchie gaf. Maar de premier koos een ander, Garzón stapte gefrustreerd uit de politiek en zou nu wraak willen nemen op de PSOE en met name op premier González.

Met hart en ziel hervatte hij zijn onderzoek in de affaire-GAL en González houdt ongetwijfeld zijn hart vast. Als er nog meer koppen zullen rollen en hij mogelijk zelf in verband wordt gebracht met de GAL-activiteiten, rest hem weinig anders dan aftreden.

Er zijn ook speculaties dat Felipe González Meneer X is, maar die beschuldigingen zijn vooralsnog op niets gebaseerd.

González herhaalde gisteravond tijdens een televisie-interview dat hij of zijn regering op geen enkele wijze betrokken is geweest bij de activiteiten van de doodseskaders. 'Het zou nooit in mij zijn opgekomen. Ik ben ervan overtuigd dat je de misdaad alleen met democratische middelen kunt bestrijden.'

De aanhangers van de theorie dat González Meneer X was wijzen erop dat een premier die in de jaren tachtig van de strijd tegen de ETA prioriteit nummer één maakte op zijn minst moet hebben ingestemd met de clandestiene activiteiten van de GAL. De oppositie eiste gisteren dat González op korte termijn tekst en uitleg komt geven in het parlement, maar de premier weigert dat.

Art van Iperen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden