Schandaaltjesseizoen in zorg is begonnen

DEN HAAG Hoppa, daar krijgt Marja van Goudswaard 875 duizend euro uitbetaald uit de zorgkas. Zij werd ontslagen bij het Centraal Administratiekantoor, dat de kas van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten beheert – jaarlijks zo’n 23 miljard euro....

van onze verslaggever Gijs Herderscheê

Bericht 2: Johan van Praet krijgt een bonus van 40 mille. Dat is dezelfde Van Praet die eerder werd ontslagen bij gehandicapteninstelling Aveleijn. Achteraf blijkt hij toch goed gepresteerd te hebben. Ook deze 40 duizend euro komt uit de AWBZ-kas, want daaruit wordt Aveleijn betaald.

Het schandaaltjesseizoen is aangebroken. De jaarverslagen van zorginstellingen staan op internet en met een beetje vlooien zijn dagelijks berichten te maken over exorbitante beloningen. Hoe kan dat toch, die uitzinnige gouden handdrukken en jaarsalarissen, opgetuigd met bonussen, auto’s, hypotheken en andere leukigheid?

In vergelijking met het bedrijfsleven valt de beloning in de zorg nog wel mee. Cruciaal verschil is dat de zorg wordt betaald uit premies, die hardwerkende Nederlanders wettelijk verplicht opbrengen. Jan Modaal verdient jaarlijks bruto zo’n 30 duizend euro. Daartegen moeten de zorgbeloningen worden afgezet. Want Jan Modaal betaalt maandelijks verplicht 312 euro aan de kas van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, plus nog wat via de belastingen.

Daarnaast is hij verplicht verzekerd tegen ziektekosten. Jaarlijks kost hem dat ruim duizend euro per persoon boven de 18 in zijn gezin. Vandaar de verontwaardiging over de beloning in de zorg. Die wordt immers betaald van deze verplichte premies.

Zelf vergelijken zorgbestuurders hun positie graag met topmannen uit het bedrijfsleven. Zij reppen over concurrentie en marktwerking als verklaring voor hun forse beloning. Politici hebben het daar ook over, maar in de praktijk is daar nauwelijks sprake van. Prijzen van ziekenhuisbehandelingen en vergoeding voor gehandicaptenzorg worden door de overheid vastgesteld.

Wat de zorginstellingen met het geld doen, daar heeft de overheid daarentegen geen zicht of greep op. Ziekenhuizen, gehandicapteninstellingen, verpleeg- en verzorgingstehuizen zijn stichtingen. Het zijn eigenlijk privé-instellingen, ooit begonnen als particulier initiatief tijdens de verzuiling. Elke geloofsrichting had eigen ziekenhuizen, verpleeginrichtingen en instellingen. De zuil zorgde voor een achterban, waaraan verantwoording werd afgelegd.

Door de ontzuiling verdween de achterban en door overheidsfinanciering verzakelijkte het management. De zorgstichtingen bedachten zelf in 1983 een nieuwe rechtsvorm, een stichting met een bestuur en een raad van toezicht. Die constructie werd in 2006 in de wet opgenomen.

Ook de sobere betalingsmoraal die per zuil bij de ‘goede werken’ hoorde, raakte op de achtergrond. Toezichthouders en bestuurders zien de zorginstelling steeds vaker als hun solitaire verantwoordelijkheid.

Zij hoeven aan niemand verantwoording af te leggen. Er is geen tegenmacht, zoals bedrijven aandeelhouders hebben. Ziekenhuizen vormen een uitzondering. Daar vormen de medisch specialisten een tegenmacht. Wordt een ziekenhuisbestuurder te daadkrachtig of bemoeizuchtig, dan volgt ruzie met de specialisten. Geen wonder dat de gemiddelde zittingstermijn van een ziekenhuisdirecteur korter is dan drie jaar. Wie daar directeur wordt, zal tevoren financiële compensatie afspreken.

Als toezichthouder en bestuurder blij zijn met elkaar, kunnen ze over beloning afspreken wat ze willen. Een ambtswoning, een auto, een hypotheek, een bonus – het komt allemaal voor. En een fijn salaris natuurlijk.

Dat kon lang in het geniep, maar sinds maart 2006 moeten de salarissen openbaar worden gemaakt. Hoewel niet alles opgegeven hoeft te worden, zoals een hypotheek of ambtswoning. Met een beetje creativiteit kan de beloning buiten het zicht nog stevig worden opgekrikt.

Uit die tijd dateert ook het ministerssalaris als bovengrens, de zogeheten Balkenende-norm. Op overschrijding staat geen straf, alleen publiciteit – naming en shaming.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden