Schakers blijven wereldvreemd

Beweringen & Bewijzen

 

In Tilburg (1981) speelde Garri Kasparov zijn eerste grote toernooi in het Westen. Daar overklaste hij de voormalige wereldkampioen Petrosjan, maar verloor toch. Grommend vol zelfhaat stond hij op en beende weg. Ik was erbij. 'Het trauma van Tilburg', schreef Raymond Keene de volgende dag in The Times.

In Londen speelde Kasparov met Karpov om de wereldtitel. Ik was erbij. In Moskou, Lyon en Sevilla deed hij dat weer en bijna steeds was ik erbij. Ik was erbij toen hij wereldkampioen werd en ook toen hij de titel verloor aan Kramnik. Ik stond praktisch naast het bord, toen hij op onsterfelijke wijze Topalov versloeg en ik stond erbij toen hij zichzelf uitkafferde na een nederlaag tegen Piket.

Ik heb hem verschillende keren geïnterviewd, zelfs een keer (samen met Sosonko) tijdens een match om de wereldtitel. Heftig gesticulerend ijsbeerde hij door de hotelkamer. Even verderop, in De Ritz, bewaarde Campomanes, de toenmalige voorzitter van de FIDE, onder zijn bed een miljoen dollar in een koffer.

Kasparov is een historische figuur. Dat is zijn charisma en zijn lot. Daarom willen zo veel mensen bij hem in de buurt zijn. Hij is de grootste schaker aller tijden. Hij is het laatste Joodse genie onder de wereldkampioenen, want u weet: hij heet eigenlijk Harry Weinstein. Hij perst geen water uit stenen, maar wijn. Hij is groter dan Bobby Fischer en zal groter zijn dan Magnus Carlsen.

Maar is Kasparov ook een politicus, naar wie wij moeten luisteren en op wiens oordeel wij ons eigen oordeel moeten afstemmen? Ik twijfel daarover.

Vorige week keerde Kasparov na bijna 34 jaar terug in Tilburg, dit keer om de Nexus-lezing te geven. Hij was daar onder anderen in het gezelschap van Bessel Kok, met wie hij in 1985 de Grand Masters Association oprichtte. Door wispelturig gedrag kreeg Kasparov echter ruzie met iedereen. Kasparov rook geld en macht, richtte een eigen bond op, die snel uit elkaar spatte.

Het onbedoelde gevolg was dat Kasparov de weg vrijmaakte voor Iljoemzjinov, een even duistere als corrupte figuur uit Kalmukkië, die de Wereldschaakbond (FIDE) schaamteloos zou regeren door middel van systematische omkoping. Ook haalde Iljoemzjinov de wereldpers door serieus te beweren dat hij met aliens een tocht door de ruimte had gemaakt. Toen Kasparov ten slotte zelf FIDE-voorzitter wilde worden, werd hij afgeserveerd door dezelfde Iljoemzjinov, die de onvoorwaardelijke steun had van - juist - Vladimir Poetin.

Zo gaat dat met amateurs in de politiek.

Met Kok heeft Kasparov het inmiddels bijgelegd. Kok volgt de schaakwereld nog alleen vanuit de verte, maar hij is actief in Oost-Europa en weet dat het geen loze beweringen zijn als Garri tegen Poetin tekeergaat. Na de Nexus-lezing trad Kasparov op in Buitenhof. Hij is de laatste jaren gegroeid in zijn rol van commentator. Zijn Engels is sterk verbeterd en hij laat de vragensteller uitpraten - daar moet hij op hebben geoefend. Wat Kasparov zei, klonk somber maar plausibel. Tot dusver is zijn voorspelling uitgekomen dat Poetin niet ophoudt bij de Krim en Oekraïne. Marioepol en Odessa staan op het nieuwe verlanglijstje.

Maar toch. Schakers blijven wereldvreemd.

Kasparov gelooft misschien niet in marsmannetjes, hij bleek wel gevoelig voor de denkwereld van Anatoli Fomenko, een Russische wiskundige die in dikke boeken beweert dat de chronologie van historische gebeurtenissen moet worden herschreven. Langs statistische weg - waarin de Zodiac overigens ook een rol speelt - zegt hij bewezen te hebben dat de Griekse oudheid zo'n beetje in de middeleeuwen valt en dat Jezus heeft geleefd in wat wij, met onze beperkte inzichten, de 12de eeuw na Christus noemen. De ster van Bethlehem viel namelijk pas in 1140. En de Bijbel is na 1545 geschreven op het Concilie van Trente. Verder hebben de oude culturen van China en Japan niet bestaan, maar zijn zij projecties van wat Jezuïtische missionarissen in de 18de eeuw hebben aangetroffen.

Dat is allemaal erg grappig en het zal u niet verbazen dat de denkbeelden van Fermenko inmiddels zijn gerangschikt onder het kopje: pseudowetenschap. Kasparov ontmoette Fermenko in de jaren '90 en heeft onder diens invloed een lovend artikel geschreven over de New Chronology. Op internet staan verschillende kritieken, waarin het stuk van Kasparov punt voor punt wordt weerlegd. Erg pijnlijk.

Gelukkig schijnt Kasparov wel te geloven dat de crisis in Oekraïne zich vandaag afspeelt en niet in het jaar 2635. In elke volgorde van historische gebeurtenissen blijft Poetin een gevaarlijk fenomeen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.