Column

Schaken met de dood: beklemmende film over een wedstrijd tegen kanker

'Vechten' tegen kanker, en de farmaceutische industrie. 'Tijd dat Europa een vuist maakt.'

Beeld uit Schaken met de dood. Beeld YouTube

Hoopvol nieuws van 'kankeronderzoeker' René Bernards van het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in DWDD: 'Binnen twintig jaar is kanker niet meer dodelijk, maar een chronische ziekte.'

Dat was drie jaar geleden, Bernards heeft nog 17 jaar te gaan. Wat er in die tijd is gebeurd, werd haarfijn vastgelegd in de 2Doc Schaken met de dood (NCRV), waarvoor filmer Roel van Dalen (o.m. Ajax - daar hoorden zij engelen zingen) anderhalf jaar lang optrok met Bernards en zijn collega, internist-oncoloog Jan Schellens. Door combinaties van nieuwe medicijnen proberen zij alle mogelijke routes van een kankercel door het lichaam te blokkeren. In Schaken met de dood kregen drie vrouwelijke (naamloze) patiënten zo'n nieuwe combinatie als eersten toegediend.

Het begin van de film, vol zoete, dreinende pianoklanken, vertraagde beelden en injectienaalden in flesjes, deed het ergste vrezen, maar de documentaireclichés werden in de kiem gesmoord. Zo ontstond een beklemmende film over een 'wedstrijd' tegen kanker, zowel door medici als drie patiënten. Bernards: 'Wij willen die wedstrijd winnen, koste wat het kost.'

Die wedstrijd leek meer op simultaanschaken, met de honderdduizend jaarlijkse patiënten als toeschouwers. Aan tafel zitten niet alleen medici die - champagne toastend op elke nieuwe wetenschappelijke publicatie die zicht biedt op meer geld voor onderzoek - ieder het ei van Columbus hopen te vinden, maar ook de farmaceutische industrie, die gigantische bedragen vraagt voor medicijnen. Bernards, even later in de weer met farmaceuten in een tweesterrenrestaurant: 'Wij betalen in Nederland meer dan andere landen voor precies hetzelfde middel.' Tijd dat Europa een vuist maakt, betoogde hij. De eerste winst.

Nu vergt de omgang met die farmaceuten en met concurrerende wetenschappers uit de hele wereld de nodige omzichtigheid en tactiek. Zoals Jan Schellens al leerde van zijn promotor: 'Als onderzoeker moet je 50 procent onderzoek doen en 50 procent verkopen.'

De geldlust woekert in de wereld van de ziektebestrijding. Nu al kost een behandeling zo'n 30 tot 80 duizend euro per patiënt. Bernards: 'Zijn we bereid straks voor elke patiënt 7 ton neer te leggen als we die kunnen genezen?'

Tussen hun wedstrijd door volgde filmer Van Dalen de drie vrouwen tijdens de behandeling. Ze hadden hoop, maar kampten snel met diarree, hartkloppingen, huidproblemen en andere bijverschijnselen.

De eerste resultaten waren positief, maar zes weken later kwam voor een van hen toch het einde in zicht: de tumor was gegroeid, de bijverschijnselen te zwaar. Over de prognose had Schellens een wandtegeltjestekst paraat: 'Ik kan de kalender van het leven niet invullen.' De anderen boekten een vakantie of konden toch nog hun kleinkind geboren zien worden.

Schellens was 'optimistisch'. Maar de vrouwen hadden wel kanker in een vergevorderd stadium. 'De kans dat ze aan iets anders dood zullen gaan, is heel laag.' Hun emoties waren geladen, bij de sessies in de wachtkamers, op bed, thuis of in de spreekkamer. Een vrouw had door haar ziekte geleerd 'zolang mogelijk uit te stellen je druk te maken om iets'.

Dat menselijke drama had de film over de klinische onderzoekswereld vermoedelijk nodig. Het siert Van Dalen dat hij de grootste emoties, zoals bij een slechtnieuwsgesprek, kort en geserreerd wist te tonen, waardoor ze tegelijk des te indringender overkwamen.

In het schaken met de kijker had hij de pot gewonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden