SCHAKEN: Handige knoeier laat Fritz spelen

In de laatste dagen van 1998 nam de Duitser Clemens Allwermann wraak voor al het leed dat hem in zijn succesloze schaakloopbaan was overkomen....

Het buitengewone resultaat wekte inderdaad grote verbazing. Zijn leven lang had Allwermann een rating van ongeveer 1900 punten, waarmee hij zich rond de 10.000ste plaats van de Duitse lijst handhaafde. Nog nooit won hij een partij, laat staan een toernooi van

betekenis. Allwermann was, zoals schakers dat plegen uit te drukken, een ordinaire knoeier.

Natuurlijk werd de held van B"blingen gevraagd naar een verklaring voor zijn succes. Volgens Allwermann was het allemaal 'waanzinnig'. Hij had zich goed voorbereid en het toernooi van zijn leven gespeeld:

'Verder heb ik het geluk gehad dat een roulettespeler ook soms heeft.

Alle anderen zetten in op zwart, ik als enige op rood'.

Het is een verklaring die niet iedereen overtuigde en zeker niet de wantrouwenden die Allwermanns partijen naspeelden onder het toeziend oog van het computerprogramma Fritz. Het viel hen op dat de voormalige knoeier steeds de zetten deed die door Fritz werden voorgesteld. Vele onwaarschijnlijke manoeuvres waaraan de meeste spelers van vlees en bloed nooit zouden denken, rolden achteloos uit Allwermanns vingers en telkens opnieuw bleek dat Fritz dezelfde voorkeur had. Toeval? Het zou kunnen maar wellicht zijn andere verklaringen denkbaar.

Allwermann droeg tijdens het toernooi steeds dezelfde stropdas en hield zijn oren verborgen onder een lange haardos. Volgens ooggetuigen mompelde hij tijdens zijn partijen soms onverstaanbare woorden. Mogelijkheden genoeg dus. Wat te denken van een microfoontje

in de bril of een minicamera in de das waarmee de gespeelde zetten aan een assistent in een nabijgelegen hotelkamer werden doorgeven?

Het is allemaal denkbaar maar het verbazingwekkende is natuurlijk dat

Allwermann tijdens zijn negen partijen in B"blingen niet door de mand

is gevallen. Het kan niet anders of de arbiters letten scherp op hem en toch werd hij alleen tijdens de slotpartij betrapt op verdacht gedrag. Het was al vreemd dat hij toestemming vroeg om tijdens zijn partij met de Rus Kalinitsjev naar zijn hotelkamer te gaan maar nog vreemder was zijn opmerking na afloop van die partij:

Allwermann - Kalinitsjev

B"blingen 1998

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 e7-e5 5. Pd4-b5 d7-d6 6. c2-c4 Lf8-e7

Als een van de redenen van zijn succes noemde Allwermann zijn theoretische voorbereiding, waarbij hij speciaal aandacht had besteed

aan de Svesjnikov-variant van het Siciliaans. 'Mijn daarbij opgedane kennis kon ik in de slotronde gebruiken om grootmeester Kalinitsjev te verslaan'.

Het is een opmerking waarmee Allwermann zich zelf ontmaskert. De door

zwart in deze partij gekozen opening lijkt wel een beetje op de Svesjnikov maar een sterke speler zou weten dat het in werkelijkheid gaat om een heel andere variant die van John van der Wiel de naam 'Kalasjnikov' heeft meegekregen.

7. Lf1-e2 a7-a6 8. Pb5-c3 Pg8-f6 9. 0-0 Lc8-e6 10. Lc1-e3 0-0 11. Pb1-a3 Pf6-d7 12. Dd1-d2 Pd7-c5 13. Pa3-c2 f7-f5 14. e4xf5 Le6xf5 15.

Le2-f3 Kg8-h8 16. Lf3-d5 Dd8-e8 17. Ta1-d1 De8-g6 18. Pc2-a3 e5-e4 19. f2-f3 e4xf3 20. Ld5xf3 Pc6-e5 21. Pc3-d5 Le7-h4 22. Pd5-f4 Pe5xf3+ 23. Tf1xf3 Dg6-e8 24. Pf4-d5 Pc5-e6 25. Td1-f1 De8-g6 26. b2-b3 Tf8-f7 27. Pa3-c2 Pe6-g5?

Zie diagram 1

Leidt tot een verloren stelling. Zwart stond matig maar na 27 ... Taf8 zou hij taai hebben kunnen vechten.

28. Le3xg5 Lh4xg5 29. Dd2-f2 Lf5xc2

Of 29 ... Taf8 30. Pd4 Le6 31. Pxe6 Txf3 32. Pxf8 en wint.

30. Tf3xf7 Lg5-f6 31. Df2-a7

Fritz denkt even na over de menselijke zet 31. Txb7 voor hij net als Allwermann aan deze curieuze manoeuvre de voorkeur geeft.

31 ... Ta8-g8 32. Da7xb7 Lc2-e4 33. Pd5-f4 Dg6-f5 34. Db7-d7 Df5-e5 35. Kg1-h1 g7-g5 36. Pf4-h3

Is het mogelijk dat het microfoontje kraakte? Sterker, ook volgens Fritz, is 36. Pd5 of 36. Ph5.

36 ... g5-g4 37. Ph3-f2 Le4-f5 38. Pf2xg4! Lf5-e4 39. Tf7xf6 Le4xg2+ 40. Kh1xg2 De5-e4+ 41. Kg2-h3 ...

Zie diagram 2

Toen Kalinitsjev in deze stelling opgaf, viel Allwermann uit zijn rol. 'Ja, het is mat in acht', antwoordde hij. Kalinitsjev schoot in de lach maar Allwermann hield voet bij stuk. 'Probeert u het maar uit, u zult zien dat ik gelijk heb.'

Het is te belachelijk voor woorden. Geef deze stelling aan Kasparov of Anand en zij zullen in de verste verte geen mat in acht kunnen ontdekken. Maar geeft u de stelling aan Fritz, dan komt die na een minuutje denken met de volgende variant: 41 ... De8 42. Df5 Dc8 43. Dxc8 Txc8 44. Tf7 Te8 45. Pf6 Te3+ 46. Kg2 Te2+ 47. Tf2 Txf2+ 48. Kxf2 en mat op de volgende zet. Allwermann zei dat hij soms geluk had

gehad. Dat was ontegenzeggelijk waar. Fritz (of een speler als Michail Tal) zou als witspeler niet hebben gefaald in de volgende partij:

Galdunts - Allwermann

B"blingen open 1998

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 a7-a6

Waarom geen Svesjnikov-variant?

6. Lf1-c4 e7-e6 7. a2-a4 Pf6xe4 8. Pc3xe4 d6-d5 9. Pe4-d2 d5xc4 10. Pd2xc4 Dd8-c7 11. Dd1-e2 Lf8-b4+ 12. c2-c3 Lb4-e7 13. a4-a5 Pb8-d7 14. Lc1-e3 Pd7-f6 15. Pc4-b6 Ta8-b8 16. 0-0 0-0 17. Tf1-e1 Tf8-d8 18.

De2-f3 Le7-d6 19. Le3-g5 Ld6xh2+ 20. Kg1-h1 Lh2-d6 21. Lg5xf6 g7xf6 22. Df3xf6 Ld6-e7 23. Df6-h6 Le7-f8 24. Dh6-h4 Lf8-e7 25. Dh4-h6 Le7-f8 26. Dh6-h4 Lf8-e7 27. Dh4-h5 Dc7-f4 28. Pd4-f3 Le7-f8 29. Ta1-a4 Df4-f6

Zie diagram 3

Een frivole uitval bij de 18de zet is zwart lelijk opgebroken. Wit staat op winst en kan op verschillende manieren toeslaan. Sterk is 30. Th4 h6 31. Dg4+ Kh8 32. Dg3 maar ook de volgende zet is goed genoeg.

30. Pf3-e5 Lf8-g7 31. Ta4-g4 h7-h6 32. f2-f4?

Maar dit is vreselijk. Na 32. Tee4, met de dodelijke dreiging 33. Tef4 kan zwart opgeven. Nu komt Allwermann met een onwaarschijnlijke verdediging.

32 ... Td8-d6 33. Te1-e3 Df6-f5! 34. Dh5-h4 Td6-d1+ 35. Kh1-h2 h6-h5 36. Tg4-g3 Df5-b1

Het klopt waarachtig ook nog. Wit moet vluchten in eeuwig schaak.

Zie diagram 4

37. Tg3xg7+ Kg8xg7 38. Dh4-g5+ Kg7-f8 39. Dg5-h6+ Kf8-e7 40. Dh6-g5+ Ke7-f8 41. Dg5-h6+ Kf8-e7 42. Dh6-g5+ Ke7-f8

Remise.

Volgens de laatste berichten heeft Allwermann afgezegd voor een toernooi in Bad W"rishofen waarvoor hij al had ingeschreven. Hij wil nog even nagenieten van het succes van zijn leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.