SCHAKEN: Echt Donneriaans in de bananeschil

In het bulletin van het Donner-toernooi wordt de man die wij herdenken dagelijks geëerd in de 'bananeschil'. Uit elke ronde licht de redactie een partijfragment waarin iets raars gebeurt....

GERT LIGTERINK

Ten onrechte betreft de hommage meestal een ordinaire blunder. Iemand geeft een stuk weg of offert al zijn materiaal om te laat tot de ontdekking te komen dat het beoogde mat niet voorhanden is. Altijd amusant maar toch is dat niet het soort bananeschil waarover Donner placht te struikelen. Zijn stommiteiten op het schaakbord hadden een geheel eigen karakter. Hij liep in een openingsvalletje dat al jaren bekend was, hij rokeerde op een moment dat het abosluut onverantwoord was of hij besteedde geen enkele aandacht aan een dreigende koningsaanval.

Tot nu toe is slechts één fragment in de bananeschil-rubriek afgedrukt dat met recht Donneriaans genoemd mag worden. Het komt uit de C-groep van het open toernooi:

Zie diagram volgende kolom

In deze stelling uit de partij De Roda - Arcilla staat zwart natuurlijk totaal gewonnen. Hij was aan zet maar in de onjuiste veronderstelling dat hij nog meer dan een uur bedenktijd had, ging hij eerst een wandelingetje maken. Toen hij terugkeerde aan zijn bord, eiste zijn tegenstander de partij op wegens tijdsoverschrijding.

Kijk, deze zwartspeler heeft zich

op de juiste wijze laten inspireren

voor dit speciale toernooi. Ik dacht onmiddellijk terug aan het IBMtoernooi in 1979. De vijfde ronde was een kwartiertje oud en Hans Ree, Donners tegenstander die dag, was nog niet gearriveerd. Rusteloos liep Hein door de speelzaal. 'Gek toch', zei hij. 'Altijd hoop je weer op een gratis punt terwijl je zeker weet dat je het niet zult krijgen.'

Hij had gelijk. Even later kwam Ree binnen. Hij excuseerde zich voor zijn late komst en won de partij. De volgende dag moest Donner tegen Smejkal spelen. Toen Hein na een kwartiertje nog niet was gearriveerd, dachten wij andere deelnemers glimlachend aan zijn woorden van de vorige dag. Maar toen hij er na een half uur nog niet was, begonnen we ons zorgen te maken. Pogingen om hem telefonisch op te sporen faalden en nog een half uur later verklaarde de arbiter de partij reglementair verloren voor Donner. De beklagenswaardige had het programmaboekje niet goed gelezen. Hij dacht van een welverdiende rustdag te genieten en zat in het café de krant te lezen.

In een andere aflevering van de bananeschil werd de volgende diagramstelling afgedrukt:

Zo stond het in Piket - Lobron na 24. e3-e4. Beide spelers verkeerden in afschuwelijke tijdnood. Piket had minder dan een minuut voor zijn volgende zestien zetten. Lobron had misschien een paar seconden meer maar dacht dat tijd onbelangrijk was. Hij maakte zich op om de partij met twee schaakjes te beslissen:

24 . . . Da1-e1+

In de stellige verwachting dat Piket op zou geven. Op 25. Kd3 komt immers 25 . . . Pb4+.

25. Kd2xc2

Ai. 'Piket wint', fluisterden de toeschouwers van wie sommigen even nerveus waren als de spelers zelf. Ze wisten gelukkig niet wat hen nog boven het hoofd hing.

25 . . . De1-a1 26. g2-g4 f6-f5 27. g4xf5 e6xf5 28. b2-b3 Da1-a2+ 29. Dc3-b2 Da2-a8 30. Lf1-d3 f5xe4 31. f3xe4 Lg6xe4 32. Th1g1+ Kg8-f8

33. Db2-a3+

Na deze zet werd het sommige kijkers te veel. In plaats van het simpele 33. Lxe4 Dxe4+ 34. Kc1 te spelen geeft wit op zijn beurt een stuk weg.

33 . . . Da8xa3 34. Pc4xa3 Le4xd3+ 35. Kc2-c3

Misschien begrijpt u nu waarom Piket gedoemd is wereldkampioen te worden. Een gewone schaker staat na een zet als 33. Da3+ verloren of maakt op zijn hoogst nog net remise. Piket blijkt een gemakkelijk gewonnen eindspel te hebben overgehouden.

35 . . . Ld3-f5 36. Tg1-g5 Lf5-e6 37. Pa3-c4 h7-h6 38. Tg5-c5 Kf8e7 39. d4-d5 Le6-d7 40. Tc5-c7 Ke7-d8 41. d5-d6 Ld7-e6 42. Pc4a5 Tb8-b5 43. Pa5-c6 . . .

Op dit moment viel een van beide vlaggen. Nadat was vastgesteld dat de tijdcontrole bij de veertigste zet ruimschoots was gehaald, gaf Lobron op. Een leuk fragment maar Donner zou dit leed nooit overkomen zijn. In tijdnood is hij bij mijn weten nooit geweest.

'Schaken is een geluksspel, dat wordt wel eens over het hoofd gezien', zei Donner eens. Daarin had hij gelijk en zoals bij alle geluksspelen hebben sommigen meer geluk dan anderen. Neem nou de volgende twee fragmenten. Het eerste komt uit de partij Xie - Adams uit de eerste ronde:

In deze slaapverwekkende stelling moest de wereldkampioene even de dreiging 32 . . . c4 pareren. Dat kan op vele manieren, met een koningszet of met 32. Lc4 maar tot ieders verbazing koos Xie de enige verdediging die nu net helemaal niet in aanmerking komt:

32. Dc3-c4?? Lg6-d3+!

Afschuwelijk. Het stuk kan wit slechts redden door zich mat te laten zetten:

33. Dc4-c3 c5-c4+ 34. Kg1-h1 Db6-f2!

Wit geeft op.

Ik weet niet of je zo'n nederlaag pech kunt noemen. Xie was duidelijk geéponeerd door de naam van haar tegenstander en had haar zenuwen misschien daarom niet in bedwang. Maar pech of niet, in de volgende ronde haalde ze haar gram ten koste van de pechvogel bij uitstek.

Lobron - Xie

Amsterdam 1994

1. d2-d4 Pg8-f6 2. Lc1-g5 g7-g6 3. Lg5xf6 e7xf6 4. g2-g3 d7-d5 5. Lf1-g2 Lf8-g7

Daar krijgt ze binnenkort spijt van. Op g7 bijt de loper op graniet.

6. e2-e3 O-O 7. Pb1-d2 c7-c6 8. Pg1-e2 Pb8-d7 9. c2-c4 d5xc4 10. Pd2xc4 Pd7-b6 11. Pc4-a5 Tf8-e8 12. O-O Lg7-f8

Terug op het rechte pad. Wit heeft in de tussentijd een mooie stelling opgebouwd maar hij moet voorzichtig zijn. Als hij te vroeg de stelling opent, wordt zwarts loperpaar sterk.

13. a2-a3 Lf8-d6 14. b2-b4 h7h5 15. e3-e4 Kg8-g7 16. Ta1-c1 h5h4 17. Tc1-c3 Ta8-b8 18. Dd1-c2 Te8-h8 19. Tf1-d1 Dd8-g8

Typisch Xie. Altijd is ze op zoek naar koningsaanval, ditmaal zelfs ten koste van haar invloed in het centrum.

20. Tc3-e3 h4xg3 21. f2xg3 Dg8h7 22. Kg1-f2 Lc8-g4

Twijfelachtig. Het overwegen waard was het dameoffer 22 . . . Dxh2 23. Th1 Dxh1 24. Lxh1 Txh1. Na de tekstzet vliegt het bord in brand.

23. h2-h3 Lg4-e6 24. Te3-f3 f6f5 25. Dc2-b2 f5xe4 26. d4-d5+ Kg7-f8 27. d5xe6 e4xf3 28. Td1xd6 f3xg2

Zie diagram volgende kolom

Het zal geen verbazing wekken dat de enorme complicaties beide spelers in tijdnood hadden gebracht. Wit had nu groot, mogelijk

beslissend voordeel kunnen krijgen met 29. Pf4!. Bijvoorbeeld 29 . . . Pd5 30. Pxd5 cxd5 31. Df6 Kg8 32. e7 Dg7 33. Td8+ Kh7 34. Dh4+ Dh6 35. Dxh6+ Kxh6 36. Pxb7 en wit wint. Na de volgende zet staat zwart gewonnen,

29. Db2-f6? Pb6-d5 30. e6-e7+ Pd5xe7 31. Pe2-f4 g6-g5 32. Pf4e6+ Kf8-g8 33. Pe6-d4 Dh7-e4?

Veel sterker was 33 . . . Dxh3. Na 34. Dxg5+ Kf8 heeft wit geen goede verdediging tegen de dreiging 35 . . . g1D+.

34. Df6xg5+ Kg8-f8 35. Pa5xb7?

Met 35. Df6 had wit remise kunnen maken. Zwart heeft niet beter dan 35 . . . g1D+ 36. Kxg1 Db1+ met eeuwig schaak.

35 . . . Th8-g8 36. Dg5-h6+ Kf8e8 37. Pb7-c5 g2-g1D+ 38. Kf2xg1 Tg8xg3+?

Wel zo handig was 38 . . . De1+ met mat in drie.

39. Kg1-f2 De4-g2+ 40. Kf2-e1 Dg2-g1+ 41. Ke1-d2 Dg1-h2+ 42. Pd4-e2 Tg3xh3 43. Dh6-f4 Dh2xf4+ 44. Pe2xf4 Th3-h2+ 45. Kd2-c3 Tb8-d8 46. Pc5-b7 Td8xd6 47. Pb7xd6+ Ke8-f8 48. a3-a4 Th2-h4

Wit geeft op. Zo kwam Xie op de score die haar na twee partijen toekwam. Lobron daarentegen mocht klagen. Tweemaal, tegen Xie en Piket, nam hij deel aan een loterij en beide malen trok zijn tegenstander de hoofdprijs.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden