Schaduwoorlog in Iran heeft steeds meer weg van James Bond-film

En weer is een Iraanse kernfysicus omgekomen door een bomaanslag. De 32-jarige Mostafe Ahmadi Rohsan kwam om het leven nadat een motorrijder een bom onder zijn auto had geplaatst. Het incident staat niet op zichzelf. Er zou in Iran een schaduwoorlog aan de gang zijn, met alle ingrediënten van een James Bond-film. Werktitel van deze 007-film: The Man from Teheran.

De plek in Teheran waar vandaag een kernfysicus bij een bomaanslag om het leven kwam. Beeld epa

Er zijn meer atoomwetenschappers die op klaarlichte dag in Teherans drukke verkeer worden vermoord. Opgeblazen door een magneetbom, vliegensvlug geklikt op het portier door een motorrijder. Anderen komen thuis mysterieus om het leven bij een 'gasexplosie'. Legerofficieren verongelukken 'toevallig' met hun vliegtuigen of verdwijnen spoorloos in het buitenland.

Is dit allemaal toeval? 'Toevallige gebeurtenissen zijn zeldzaam', zei Israëls oud-directeur nationale veiligheid Giora Eiland onlangs op de legerradio over een mogelijk westers-Israëlische sabotagecampagne tegen het Iraanse atoom- en raketprogramma. 'Wanneer er zoveel van deze gebeurtenissen zijn, is er wellicht sprake van iets dat het allemaal leidt. Misschien is het wel de hand van God.'

Mega-explosies
De laatste maanden van vorig jaar waren er in Iran ook mysterieuze mega-explosies: op een raketbasis bij Bid Ganeh en een nucleaire fabriek bij Isfahan. Zo krachtig, dat 40 kilometer verderop in Teheran de ruiten uiteenspatten. Amerikaanse B-2 Stealth-bommenwerpers, opgestegen in Missouri voor 32 uur lange non-stopmissies, kunnen niet de boosdoener zijn.

Op satellietfoto's van de raketbasis is geen bomkrater te bekennen. Maar een Amerikaanse commando-operatie of een aanval met bewapende drones, zo wordt gespeculeerd, behoort tot de mogelijkheden. Officieel ontkennen de VS en Israël achter de 'sabotageacties' te zitten. Maar via lekken naar de media, is de laatste jaren duidelijk geworden dat beide landen al lang in Iran actief zijn.

Geheime missie
De zware explosies kunnen het werk zijn van Amerikaanse Delta Force-commando's die op heimelijke wijze door een Nightstalker-helikoptereenheid in Iran zijn gedropt. Als stille uitvoerders van president Obama's geheime, 'clandestiene oorlog' om de geboorte van de tweede islamitische atoomstaat te voorkomen.

In 1980 strandde zo'n geheime missie van Delta Force, bedoeld om 52 Amerikaanse gijzelaars in Teheran te bevrijden, na pech in de Iraanse woestijn. Maar Amerika's special forces hebben geleerd van operatie Eagle Claw, getuige de succesvolle operatie Geronimo tegen Bin Laden.

Mossad
Ook de naam van Israëls geheime dienst Mossad klinkt volop. In The secret war with Iran beschrijft de bekende Israëlische onderzoeksjournalist Ronen Bergman hoe Israël medio jaren negentig vrij eenvoudig achter het bestaan van de Iraanse verrijkingsfabriek bij Natanz kwam.

Twee Mossadagenten die zich voordeden als toeristen, namen ter plekke onopvallend wat grondmonsters. Eenmaal terug in Israël bleek de aarde in hun schoenen radioactieve straling te hebben. Natanz is nu Irans belangrijkste atoominstallatie. Twee jaar terug sloegen de uraniumcentrifuges in Natanz plotseling op hol. Oorzaak: 's werelds meest geavanceerde computervirus Stuxnet dat op de installatie was losgelaten.

Stuxnet
Stuxnet, zo meldde The New York Times vorig jaar, was voor het eerst getest in de Israëlische kerncentrale Dimona. Het virus, dat mogelijk 20 procent van de centrifuges vernietigde, zou onderdeel zijn van een geheim Amerikaans-Israëlisch project om Iran van De Bom af te houden.

Hoewel de sabotageacties in Iran pas sinds 2010 internationaal de aandacht trekken, zouden ze al jaren daarvoor zijn begonnen. In 2007 werd de 44-jarige hoogleraar Ardeshire Hosseinpour dood in zijn huis gevonden. Gestikt, luidde de officiële lezing. Hosseinpour werkte bij een nucleair onderzoekscentrum in Isfahan, de stad waar vorige week maandag de tweede mega-explosie was.

Verdwenen
Een maand later verdween oud-generaal Ali Reza Asgari tijdens een bezoek aan Turkije. Ontvoerd door de CIA of de Mossad, luiden sindsdien talloze berichten. In The Sunday Times noemde een Israëlische bron Asgari toen 'een goudmijn voor westerse inlichtingendiensten'. Ook zijn er berichten over het neerstorten van drie vliegtuigen met nucleair personeel. Twee laboratoria branden af.

Volgens Bergman zouden westerse inlichtingendiensten in die tijd ook achter de verkoop aan Iran zitten, via speciaal opgezette bedrijfjes, van computers die virussen bevatten. In 2007 voert Washington de clandestiene operaties tegen Iran fors op. Met een fonds van 400 miljoen dollar, zo onthult onderzoeksjournalist Seymour Hersh in 2008 in The New Yorker, moet de CIA onder andere het nucleaire programma ondermijnen.

Magneetbom
De Mossad, zo meldt Bergman in zijn boek, richt zich onder de nieuwe directeur Meir Dagan steeds meer op Irans nucleaire activiteiten. Zijn verleden komt Dagan goed van pas. Hij leidde ooit in de jaren zeventig een geheime Mossad-eenheid die Palestijnse strijders vermoordde.

Twee jaar later, in 2010, besluit Amerika's hoogste commandant in de regio, David Petraeus, de clandestiene militaire operaties flink op te voeren. Commando-eenheden moeten onder andere meer informatie verzamelen over Irans atoomwerk.

Bom
In dat jaar worden twee atoomwetenschappers op klaarlichte dag vermoord. Massoud Ali Mohamamdi (44), een hoogleraar, wordt in januari voor zijn huis door een bom opgeblazen. De bom is bevestigd aan een motorfiets. In november wordt Majid Shahriari (40) gedood in Teheran.

Een motorrijder plakt een magneetbom, een naar verluidt beproefde methode van de Mossad, aan zijn autodeur. Een half uur later overleeft Fereydoon Abbasi (53) een soortgelijke aanslag. Abbasi heeft echter door wat er staat te gebeuren en vlucht op tijd, met zijn vrouw, uit de auto. Volgens Iran zijn elf wetenschappers vermoord of spoorloos verdwenen.

Mekka
Een van hen is Shahram Amiri die in 2009 op pelgrimstocht in Mekka verdween. Amiri dook later op in de VS waar hij claimde door de CIA te zijn ontvoerd. De wetenschapper, die nu weer terug is in Iran, zou de CIA hebben getipt over de supergeheime verrijkingsfabriek Fordow bij Qom.

De vraag is wat voor effect deze clandestiene operaties hebben gehad. De dood van Hasan Moghaddam, de architect van het rakettenarsenaal die in november vorig jaar bij Bid Ganeh omkwam, is zeker een gevoelige klap voor Teheran. Zijn dood zal Irans vorderingen op raketgebied vertragen.

Big Blu
Amerikaanse en Israëlische deskundigen schatten dat Irans nucleaire werk, vooral door Stuxnet, met enkele jaren is vertraagd. Maar zoals het recente rapport van het atoomagentschap IAEA duidelijk maakt, vergaart Iran met het uur kennis om een kernwapen te maken.

En ondanks Stuxnet draaien de duizenden centrifuges in Natanz gewoon door. Alleen een massale aanval met de B-2's, volgestouwd met Amerika's nieuwe, 15 ton zware megabom 'Big Blu', zou Natanz definitief het zwijgen kunnen opleggen.

Dit is een geactualeerde versie van een artikel dat onlangs in de Volkskrant verscheen

Beeld epa
De Iraanse nucleaire installatie bij de stad Fordow. Beeld afp
Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden