Schadeloosstelling reder is mogelijk illegale staatssteun

Staatssecretaris Mansveld (PvdA, Infrastructuur en Milieu) weet dat de afkoopsom van 9 miljoen euro waarmee zij onlangs het veerbotenconflict op Terschelling beëindigde, door de Europese Commissie kan worden gezien als illegale staatssteun. Toch zette zij de regeling door.

GRONINGEN - Dat blijkt uit de overeenkomst die Mansveld op 3 april sloot met de concurrerende Terschellinger reders Doeksen en EVT. De tekst wordt door de staat geheim gehouden, maar is in bezit van de Volkskrant. Daaruit blijkt dat Mansveld zozeer vreesde dat een vrije markt op de Waddenzee de bereikbaarheid van het eiland aantast, dat ze het risico op eventuele wetsovertredingen op de koop toeneemt.


De Europese Commissie heeft inmiddels aan de Nederlandse overheid vragen gesteld over de afkoopregeling. 'Op dit moment is het nog geen formeel onderzoek', zegt Joanna Warnel, die de veerbotenzaak behandelt namens het directoraat Mobiliteit en Transport in Brussel. 'Maar we willen graag details horen.'


Op Terschelling waren tot begin deze maand twee veerbootmaatschappijen actief. Nieuwkomer EVT concurreerde met de gevestigde reder Doeksen. Volgens Mansveld en haar politieke voorgangers is Doeksen, een oud familiebedrijf, de enige die een verantwoorde dienstregeling kan onderhouden van en naar Terschelling.


Met de afkoopregeling herstelde Mansveld na jaren juridisch getouwtrek onverwacht het monopolie van Doeksen. In ruil voor 9 miljoen euro doet EVT haar schip en bemanning over aan Doeksen, die tot 2029 het alleenrecht krijgt op de vaarroute. Mansveld ziet de afkoopsom als 'schadevergoeding in verband met mogelijk onrechtmatig handelen'. Jarenlang zat de overheid EVT immers dwars.


Volgens de staatssecretaris is geen sprake van illegale staatssteun. Maar mogelijk ziet de Europese Commissie dat anders, vrezen haar juristen. Vandaar dat er een aparte bepaling in de overeenkomst is opgenomen, waarin staat dat de overeenkomst zo veel mogelijk in stand blijft als de betaalde 9 miljoen euro 'onverhoopt door de Europese Commissie als staatssteun (...) wordt aangemerkt.'


Volgens de woordvoerder van Mansveld is deze passage opgenomen om 'over alle aspecten van de schikking transparant naar elkaar' te zijn. Een gebruikelijke formulering lijkt dit niet. 'Een bijzonder contract', oordeelt Hans Vedder, hoogleraar economisch recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. 'Er is een kans dat dit uiteindelijk als staatssteun wordt gezien.'


Juist vrees voor ingrijpen van Europa was voor Mansveld aanleiding om het conflict met deze financiële regeling te beslechten. Eind maart oordeelde het Europese Hof van Justitie in Brussel in een tussenarrest namelijk: op de Waddenzee moet openbaar worden aanbesteed. Tegelijkertijd dreigde Doeksen het aantal afvaarten te verminderen. Volgens ingewijden begon de staats-secretaris daarop te onderhandelen met de EVT.


De Europese Commissie vernam het nieuws over de deal uit de media. 'Het viel ons op omdat we weten dat dit dossier al jaren speelt', zegt Warnel. Mansveld heeft vooraf geen goedkeuring in Brussel gevraagd voor de afkoopsom. Volgens haar woordvoerder was dit niet nodig: het gaat immers om een 'schadevergoeding'. Toestemming vragen is echter verplicht zodra de schijn van staatssteun wordt gewekt.

Het is weer gedaan met vrije markt op het wad

Deze week verdwijnt rederij Eigen Veerdienst Terschelling (EVT) officieel uit de haven van Terschelling. Haar enige schip, de MS Spathoek, die tussen 2011 en 2014 voor vaak maar 5 euro per kaartje passagiers overzette, wordt overgedragen aan de concurrent: Doeksen.


EVT is in 2006 opgericht als alternatief voor Doeksen, een bedrijf dat sinds generaties een onwrikbaar machtsblok is op het eiland. Doeksen gold als duur en klantonvriendelijk. Bij EVT, opgericht door enkele Terschellinger ondernemers, wilden ze het anders doen. Het was tijd voor een vrije markt op het wad. EVT wilde massaal aandelen gaan uitgeven.


Eerst volgde een jarenlang juridisch gevecht met de overheid. Opeenvolgende staatssecretarissen verzetten zich tegen een tweede aanbieder naast Doeksen. Concurrentie op het wad wordt in Den Haag gezien als een gevaar voor de bereikbaarheid van de eilanden. Toen rechters in januari 2014 langzaam de kant gingen kiezen van de jonge rederij, was EVT zo goed als failliet.


Doeksen hield de druk erop door te dreigen met het schrappen van veerdiensten. Niet alleen naar Terschelling, maar ook naar buureiland Vlieland. Staatssecretaris Wilma Mansveld (PvdA) geloofde oprecht dat Doeksen geplaagd werd door oplopende verliezen. Het bewijs daarvoor bleek flinterdun. Maar de toon was gezet: volgens de overheid moest EVT verdwijnen om de bereikbaarheid van de eilanden te garanderen.


Toen de juridische mogelijkheden waren uitgeput, bood Mansveld EVT 9 miljoen euro schadevergoeding. Doeksen helpt mee en koopt de MS Spathoek voor nog eens 2,8 miljoen euro. Daar bovenop komt een onbekend bedrag aan 'cash vergoeding'. De circa twintig aandeelhouders van de EVT hebben weliswaar geen vrije markt, maar wel hun investering eruit. De afkoop kan een staartje krijgen: als de Europese Commissie op haar strepen gaat staan, is niet uitgesloten dat ze de miljoenen weer moeten inleveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden