Schadeclaim slachtoffer moet naar gemeente

Gemeenten moeten schadeclaims van slachtoffers van straatterreur overnemen als die slachtoffers ze zelf niet willen indienen, zegt Jan van der Grinten....

Jan van der Grinten

In Utrecht is een transseksuele vrouw door een groep jongeren haar huis uitgepest (Binnenland, 14 april). De vrouw werd regelmatig uitgescholden, haar huis meermalen bekogeld met stenen en haar brievenbus in het portiek opgeblazen. Ook in andere steden deden zich de afgelopen jaren dergelijke incidenten voor.

Burgemeester Wolfsen van Utrecht vertelde bij Pauw & Witteman dat het jongste incident was veroorzaakt door een groep van veertig tot vijftig jongeren. Deze jongeren zullen met naam en toenaam bekend zijn en het kan ook niet al te ingewikkeld zijn om tot op zekere hoogte ieders aandeel in de misdragingen die zij hebben begaan, vast te stellen. Of de jongeren om wie het gaat voor de strafrechter moeten verschijnen, zal afhangen van de vraag of het Openbaar Ministerie een sterke zaak meent te hebben die voldoende prioriteit heeft in het vervolgingsbeleid.

Civielrechtelijk gebeurt er vermoedelijk niets, hoewel toch duidelijk lijkt te zijn dat de raddraaiers onrechtmatig hebben gehandeld tegen de vrouw die zij de buurt hebben uitgepest. Zij hebben bovendien schade aangericht: kosten voor herstel van vernielingen, verhuiskosten, mogelijk ook loonderving als het slachtoffer door de gebeurtenissen niet in staat zou zijn te werken. Daarnaast is denkbaar dat het slachtoffer immateriële schade heeft geleden.

De civiele procedure die nodig is om deze schadeposten te verhalen, vraagt nogal wat van een slachtoffer (geld, tijd, energie en moed), dat daar in de regel dan ook niet aan begint. Dit geldt eens temeer als geen strafrechtelijke vervolging plaatsvindt waardoor het slachtoffer ook geen gebruik kan maken van de relatief eenvoudige mogelijkheid in die procedure een schadeclaim tegen de daders in te dienen. Het achterwege laten van een schadeclaim lijkt mij niet alleen voor het slachtoffer maar ook voor de gemeente een gemiste kans.

Een civielrechtelijke aansprakelijkstelling treft daders namelijk op een gevoelige plaats: hun portemonnee. Daarbij komt dat het Burgerlijk Wetboek mogelijkheden biedt schade op ouders van kinderen tot 16 jaar te verhalen. Niet alleen daders, maar ook ouders die tekortschieten in het toezicht op hun kinderen, worden door een aansprakelijkstelling dus indringend op hun tekortkomingen gewezen. Schadeverhaal heeft in dit soort gevallen dan ook een verderstrekkende betekenis dan het verkrijgen van compensatie voor het slachtoffer. Het draagt bij aan herstel van de openbare orde en dient dus ook een gemeentelijk belang.

Dat laatste pleit ervoor dat de gemeente een actieve rol speelt bij verhaal van door straatterreur aangerichte schade, ook als het daarbij niet gaat om schade aan gemeentelijke eigendommen. Een mogelijkheid daartoe biedt het juridische instrument van de cessie, de overdracht van een vordering aan een ander. Dat werkt als volgt.

Het slachtoffer van straatterreur heeft schade geleden. Voor verhaal van die schade kan hij de daders en mogelijk ook hun ouders aanspreken uit onrechtmatige daad. Het slachtoffer ziet ertegenop zelf een procedure te beginnen. De gemeente biedt aan de vordering over te nemen. Zij betaalt het slachtoffer daarvoor een vergoeding.

Door de cessie treedt de gemeente voor wat betreft de schadevordering in de positie van het slachtoffer. De gemeente stelt de daders en indien mogelijk ook hun ouders vervolgens aansprakelijk voor de schade die is aangericht en laat hun de keuze: of zij betalen een door de gemeente voorgesteld bedrag aan schadevergoeding, waarmee een schikking tot stand komt, of zij worden gedagvaard in een gerechtelijke procedure. Met een vonnis van de rechter in de hand kan de gemeente de schade uiteindelijk op eigendommen van de veroordeelden verhalen.

Voor een geslaagde schadevordering moet voldoende bewijs van alle relevante feiten voorhanden zijn. Dat vraagt om nauwgezette dossiervorming. De gemeente kan daar echter op anticiperen. Het voeren van een civiele procedure kost bovendien geld. De gemeente maakt proceskosten en draagt het risico dat de vordering niet wordt toegewezen of dat de veroordeelde geen verhaal biedt. De belangen die met schadeverhaal zijn gemoeid, bieden echter een goede rechtvaardiging voor gemeentelijke fondsvorming voor dit doel.

Een schaduwkant zou kunnen zijn dat de rol van het slachtoffer niet zonder meer uitgespeeld is door overdracht van de vordering. Hij zal zijn bijdrage moeten leveren aan het bewijs van de gevorderde schade, wat belastend voor hem kan zijn. Een cessie is daarnaast minder geschikt voor overdracht van vorderingen tot vergoeding van immateriële schade.

Daar staat tegenover dat het slachtoffer genoegdoening zal halen uit de financiële compensatie die hij door de cessie verkrijgt en uit het feit dat de daders niet vrijuit gaan, zonder dat hij daar zelf een procedure voor hoeft te voeren.

Al met al meen ik dat er voldoende aanknopingspunten zijn de mogelijkheden tot overname van dit soort vorderingen door gemeenten nader te onderzoeken. Wie zou immers een bruikbaar instrument tegen straatterreur onbenut willen laten?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden