Nieuws

Schade door plastic ligt bijna tien keer hoger dan de prijs: wereldwijd 2,8 biljoen euro aan verborgen kosten

Voor iedere euro die wordt betaald voor de productie van plastic, betaalt de maatschappij nog eens negen voor de schade die het aanricht. In 2019 ging het volgens schattingen wereldwijd om 2,8 biljoen euro aan zogenoemde externe kosten die niet bij de prijs van kunststoffen zijn inbegrepen.

Plasticvervuiling aan het strand bij Panama City. Tot de verborgen kosten horen onder meer afnemend toerisme bij vervuilde stranden. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Plasticvervuiling aan het strand bij Panama City. Tot de verborgen kosten horen onder meer afnemend toerisme bij vervuilde stranden.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Doen we niks aan onze omgang met plastics, dan zal dit bedrag in 2040 ruim zijn verdubbeld. Dit schrijven onderzoekers van Dalberg Global Development Advisors, een wereldwijd consultancybureau dat met advies en onderzoek een betere wereld zegt na te streven. De studie is gedaan in opdracht van het Wereld Natuur Fonds (WWF).

De schade door plastics ontstaat allereerst bij de productie. Met olie als basisgrondstof komt bij de productie CO2 vrij. Dit zorgt voor de verdere opwarming van de aarde, waartegen de wereld zich moet wapenen. Na afdanken betaalt de samenleving voor het verzamelen en verwerken van plastic afval.

De grootste kostenpost ontstaat volgens de onderzoekers in zee. Door plastic dat blijft ronddobberen en later afbreekt tot microplastics. Hierdoor neemt onder meer de visstand en andere biodiversiteit af, waardoor de economische opbrengst uit zeeën en oceanen voor mensen afneemt. Ook toerisme ondervindt schade van zwerfplastic, bijvoorbeeld doordat vervuilde stranden worden gemeden.

De waarde die onderzoekers aan deze zogenoemde ecosysteemdiensten toekennen, is direct het complexe van studies zoals die in opdracht van WWF. ‘De bronnen en methode van het onderzoek zijn allemaal prima in orde’, zegt Ernst Worrell, hoogleraar energie en grondstoffen bij Universiteit Utrecht, ‘maar de waarde van ecosysteemdiensten blijven ruwe schattingen. Er zitten per definitie grote onzekerheden in deze wetenschappelijke analyses.’

Bovendien is het precieze aandeel van plastic in de afname van de economische waarde van zeeën en oceanen onzeker. ‘Ook weten we nog niet goed hoelang plastics in de zeeën aanwezig blijven en wat precies de gevolgen zijn voor het leven in zee’, zegt Worrell. ‘Grote onderzoeken hiernaar zijn nog niet gedaan.’

Ondanks alle onzekerheden laat deze studie, net als voorgaande onderzoeken, volgens Worrell zien dat het probleem ‘gigantisch’ is. ‘We staan pas aan het begin van onze kennisontwikkeling van de impacts van plastic op het milieu, maar deze wel erg scheve verhouding tussen de werkelijke kosten en wat de vervuiler betaalt, is hoe dan ook alarmerend.’

Verdrag over plasticvervuiling

En het probleem groeit. In 1950 werd 2 miljoen ton plastic geproduceerd. In 2019 368 miljoen ton. Die trend zal doorzetten, met in 2040 een maatschappelijke kostenpost voor plastic die zo groot is als de economieën van het Verenigd Koninkrijk en Rusland samen. Omdat de huidige 100 tot 150 miljoen ton plastic afval in onze oceanen en zeeën – beter bekend als de plasticsoep – naar schatting dan is gegroeid tot 600 miljoen ton.

Tenzij, en hiervoor pleit het WWF, wereldwijd eindelijk de urgentie wordt gevoeld iets aan het plasticprobleem te doen. De natuurorganisatie roept overheden op te beginnen met onderhandelingen over een ‘juridisch bindend mondiaal verdrag over plasticvervuiling in de zee’. De vijfde zitting van het VN-Milieuprogramma (UN Environnement Assembly) in februari 2022 is daarvoor volgens WWF het ideale podium.

In Nederland gebeurt al wel iets tegen plasticvervuiling, maar volgens WWF-plasticexpert Oskar de Roos is meer nodig om kunststoffen serieus te ontmoedigen. Door eisen te stellen die uiteindelijk leiden tot 100 procent hergebruikte grondstoffen in plastics in 2030, en door bijvoorbeeld hogere belasting te heffen op plastics uit aardolie. Hoogleraar Worrel oppert dat het toevoegen van de externe kosten aan de prijs voor plastic het nu nog dure recyclen van kunststoffen rendabeler kan maken.

De Roos van WWF wil verder dat de overheid het verbod op wegwerpplastic vergroot. ‘Dat er sinds 1 juli 2021 ook statiegeld zit op kleine plastic petflessen voor frisdrank en water is een mooie eerste stap, maar dat moet uitgebreid worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden