'Schaamteloze' meisjes irriteren feministen

‘Pornografie.’ Zo kenschetste uitgever Kiepenheuer & Witsch het manuscript dat Charlotte Roche (30) hem vorig jaar toezond.

Voor publicatie werd het derhalve ongeschikt geacht. Branchegenoot Dumont zag er echter wel brood in. Terecht, naar nu blijkt. Sinds de publicatie van het werk – onder de treffende titel Feuchtgebiete (vochtplekken) – zijn er een half miljoen exemplaren van verkocht. De roman figureert al maanden prominent in alle literaire hitlijsten.

Dit verschijnsel baart in Duitsland veel opzien en enige zorg. Want Feuchtgebiete ís, volgens de gangbare opvatting, pornografie. De in Engeland geboren Roche beschrijft liefkozend haar aambeien en de sensatie die deze bij anale seks teweegbrengen.

De 18-jarige Helen, de belangrijkste personage, brengt liever een melange van lichaamssappen achter haar oorlelletje aan dan parfum. Ze knipt een gat in haar slipjes ter hoogte van de intieme plekken om de jongens te laten weten wat ze van hen verwacht. En ze is gevoelig voor de erotische kwaliteiten van schaam- en okselhaar.

Koningin
Feuchtgebiete is, kortom, nogal expliciet – zeker naar Duitse maatstaven. En de auteur, die een paar maanden geleden slechts in kleine kring bekendheid genoot als presentatrice van een slecht bekeken televisieprogramma, is tot ‘koningin van de schaamteloosheid’ gekroond.

Critici achten haar boek ‘fenomenologisch geslaagd, maar literair mislukt’. Onder geletterde Duitsers geldt de bekentenis Charlotte Roche níet te hebben gelezen als blijk van goede smaak.

Aan de attentiewaarde van Feuchtgebiete doet dat geen afbreuk. Integendeel. In talkshows en tijdens publieke optredens varieert zij opgewekt op de thema’s die ze in haar boek heeft behandeld. ‘Andere schrijvers hebben lezers’, schreef Stern, ‘Charlotte Roche heeft fans.’

Oudere mannen zouden daaronder zijn oververtegenwoordigd. Maar de vrouwen lachen het hardst als Roche tijdens een lezing in Berlijn vertelt over masturberen tijdens het douchen, en over de spijkerbroek die ‘licht en verleidelijk’ naar seks ruikt.

Geen slachtoffer
Het verbaast Roche niet dat ze in een grote behoefte voorziet met haar poging de bekoring van het menselijk lichaam te tonen. Ze moet, naar eigen zeggen, echter nog wennen aan de gedachte dat ze door een nieuwe lichting feministen als zielsverwant en zelfs als hun protagonist wordt gezien.

Ze geeft blijk van een uitgesproken feminien zelfbewustzijn, heeft geen complexen, draagt op onbevangen wijze de vreugde van het vrouw-zijn uit, en beklaagt zich niet. Niet over patriarchale structuren en niet over de mannelijke ondeugden.

Waarmee ze niet haar tevredenheid met de status quo tot uitdrukking zou willen brengen, maar de vrouw zou willen verlossen van de slachtofferrol die ze sinds de tweede feministische golf met zoveel graagte vertolkt.

Dat het fenomeen Roche niet op zichzelf staat, zou kunnen worden opgemaakt uit het feit dat recentelijk in Duitsland veel boeken van vrolijke, zelfredzame vrouwen zijn verschenen: Die neue F-Klasse van Thea Dorn, Wir Alpha-Mädchen van Meredith Haaf, Susanne Klinger en Barbara Streidl en Neue deutsche Mädchen van Jana Hensel en Elisabeth Raether.

Deze boeken hebben met elkaar gemeen dat ze het belang van instituties voor het functioneren van de individuele vrouw relativeren. ‘Nieuw is’, aldus Stern, ‘vooral de gebezigde taal: direct, on-academisch, subjectief en soms wat kinderlijk.’

'Wellness-feministen'
Hoewel de ‘nieuwe Duitse meisjes’ niet tégen iets of iemand ageren, wordt hun publicitaire dadendrang opgevat als een revolte tegen het ‘steentijd-feminisme’ dat door de 65-jarige Alice Schwarzer wordt belichaamd. Die interpretatie is afkomstig van de ‘Fidel Castra van de vrouwenbeweging’ zelf.

Tijdens haar recente dankrede voor de toekenning van de prestigieuze Ludwig-Börne-prijs voor de publicistiek uitte Schwarzer zich ongemeen neerbuigend over de jonge, apolitieke ‘wellness-feministen’ die uitsluitend hun particuliere belangen dienen.

De richtingenstrijd binnen de Duitse vrouwenbeweging kreeg vorige week een heel persoonlijke dimensie toen Alice Schwarzer haar opvolgster als hoofdredacteur van het vrouwenblad Emma – de 41-jarige Lisa Ortgies – twee maanden na de machtswisseling onder toevoeging van bittere verwijten de deur uitwerkte.

Volgens Schwarzer had de redactie de nieuwe cheffin een graadje te licht bevonden. Waarschijnlijker is dat ze haar positie niet wilde afstaan aan een blondgelokte moeder van twee kinderen die het feminisme ‘gebrek aan humor en seksappeal’ had verweten.

Honecker
In een poging het schisma binnen de Duitse vrouwenbeweging te bezweren, betogen veteranen van de tweede feministische golf dat de ‘nieuwe Duitse meisjes’ eigenlijk hetzelfde voorstaan als zij, maar slechts een andere taal bezigen.

Het ‘seksueel positivisme’ van Charlotte Roche markeert echter meer dan een cosmetisch onderscheid met Schwarzers anti-erotiek.

En de jonge feministen zullen zich al even weinig aangesproken voelen door het geweeklaag van de publiciste Hilal Sezgin in de linkse krant taz over het seksistische ‘jager-prooi schema’ dat ten grondslag zou liggen aan de verslaggeving van nieuwsfeiten waarbij vrouwen zijn betrokken.

Volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung heeft Schwarzer het Duits feminisme zolang gemonopoliseerd dat ze in haar eigen onfeilbaarheid is gaan geloven – net als Erich Honecker, vlak voordat hij ten val werd gebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden