Schaamteloos geslijm met blanken

In februari 1972 speelde Sammy Davis Jr. zichzelf in All in the Family. De hoofdpersoon Archie Bunker had de zwarte beroemdheid als klant in zijn taxi gehad, die had zijn tas per ongeluk op de achterbank laten liggen en nu kwam hij aan de deur om hem op te halen....

Archie Bunker merkte op dat God vast niet de bedoeling had gehad dat blank en zwart zouden samenleven: 'He put you over in Africa and he put the rest of us in all the white countries.'

Sammy Davis Jr. riposteerde: 'Nou, dan moet jij Hem hebben verteld waar wij waren, want iemand is ons komen halen.'

Bij het afscheid wilde de gastheer toch graag even met zijn bezoeker op de foto. Sammy Davis ging naast hem staan en vlak voordat het flitslampje afging, drukte hij zijn zwarte lippen op de blanke wang van Archie Bunker. Die kus doorbrak minstens twee Amerikaanse tv-taboes: mannen zoenden geen mannen, en zwarten zoenden al helemaal geen blanken. Maar het was van Davis' kant vooral een psychologische meesterzet, een bijna adellijk vertoon van superioriteit dat Duke Ellington hem niet had kunnen verbeteren.

Het voorval wordt uitvoerig beschreven in de twee Sammy Davis-biografiedie kortgeleden zijn verschenen, en het verschil in interpretatie is opvallend. De zwarte Washington Post-journalist Will Haygood grijpt het aan om de hoofdstelling van zijn boek In Black And White - The Life of Sammy Davis, Jr. nogmaals te onderstrepen. Het was het zoveelste blijk van Davis' schaamteloze geslijm met - zelfs racistische - blanken, en de woedende post die met zakken tegelijk bij tv-maatschappij CBS binnenkwam was het verdiende loon voor zijn etnische verraad.

De blanke filmsterren-biograaf Gary Fishgall, die eerder boeken over Gregory Peck, James Stewart en Burt Lancaster publiceerde, stelt in Gonna Do Great Things (The Life of Sammy Davis, Jr.) voornamelijk vast dat deze sc 'de langst aangehouden lach in de geschiedenis van de tv' opwekte, en dat het Amerikaanse weekblad TV Guide dit moment 25 jaar later de dertiende plaats gaf op de ranglijst van 'greatest episodes in tv history'.

De twee auteurs hebben met voorbeeldige ijver hun huiswerk verricht en hun dikke boeken zetten de feiten over het verwarrende leven van Sammy Davis Jr. (1925-1990) netjes op een rij. Zijn gemiste jeugd: vanaf zijn derde jaar als dansend wonderkind aan het werk gezet door zijn vader, tap-danser Sam Davis Sr. Zijn curieuze opvoeding: grootgebracht door twee oudere zwarte heren, vader Davis en Will Mastin, de leider van het tapdans-trio waarmee Sammy Davis dertig jaar lang zou blijven optreden. Zijn militaire diensttijd in 1944-'45: het moment waarop hij kennismaakte met de bloedige realiteit van het Amerikaanse racisme.

Zijn mateloze fascinatie met stardom: nooit bang om zich met vleierijen en geschenken op te dringen aan beroemdheden. Zijn eigen doorbraak in 1951 in de Hollywood-nachtclub Ciro's: als overdonderend energieke danser, zanger en imitator van zwarte blanke sterren - Louis Armstrong, Jerry Lewis, Edward G. Robinson, Humphrey Bogart (de laatste zat in het publiek mee te juichen). Zijn niet aflatende vrouwenjacht: onweerstaanbaar aangetrokken door blanke seks-idolen, van Kim Novak tot May Britt (zijn tweede echtgenote) en later zelfs Romy Schneider en Linda 'Deep Throat' Lovelace. Zijn aanbidding van Frank Sinatra: soms de redder in de nood, soms de kwelgeest die hem op het podium vernederde.

Zijn plotselinge bekering tot de joodse religie in 1956: alsof een zwarte met een glazen oog het in de Amerikaanse samenleving nog niet moeilijk genoeg had. Zijn politieke blindheid: niet beseffend dat het publiekelijk omhelzen van Richard Nixon op de Republikeinse conventie van 1972 geen verstandige daad was. Zijn potsierlijke pose als soul brother aprla lettre: behangen met sieraden en Black Power-symbolen, hilarisch gepersifleerd door een zwartgeschminkte Billy Crystal in de tv-show Saturday Night Live.

Zijn wegzakken in een roes van drank, drugs, porno en groeps-seks: tot Frank Sinatra hem daar met harde woorden uit wekte. Zijn come-back als elder statesman van de Amerikaanse show-business: tot hij op 16 mei 1990 aan keelkanker bezweek.

Tussen de biografische feiten door heft Will Haygood voortdurend hetzelfde refrein aan. Op bijna elke pagina laat hij wel iemand aan het woord die verklaart dat Sammy Davis Jr. maar ding wilde: blank zijn. 'Sammy wanted to be white - and pretty', zegt de ene blanke ex-vriendin. 'Ik geloof niet dat hij zichzelf als een zwarte beschouwde', zegt een andere. Of Haygood betoogt het zelf: 'Om de zwarte Sammy te verbergen, werd Davis de blanke Sammy', die Boris Karloff, Jimmy Cagney, Frankie Laine en Frank Sinatra nadeed.

Waar komt die verwerpelijke geestesgesteldheid vandaan? Daarvoor haalt Haygood een freudiaans clichit de kast: de afwezige zwarte moeder, die Sammy Davis Jr. als driejarige voorgoed aan zijn vader meegaf. 'Elvera Davis was de liefde die haar enige zoon als een geest achtervolgde, en de duivel die hem voortjoeg.'

Het komt niet bij Will Haygood op dat er nog een andere verklaring mogelijk is. Collega-biograaf Gary Fishgall doet in zijn boek minder aan zielknijpen, maar hij geeft wel een paar verhelderende signalen. 'Doordat Sammy Davis Jr. weigerde te erkennen dat er plaatsen bestonden waar hij niet heen kon gaan, dingen waren die hij niet kon doen, mensen waren met wie hij geen vriendschap kon sluiten, kon uitgaan of kon trouwen, werd zijn bestaan op zichzelf al een politiek statement', schrijft Fishgall in zijn inleiding.

En op de laatste bladzijde van Gonna Do Great Things trekt hij zijn conclusie: 'Voor hem was ras alleen maar belangrijk doordat andere mensen het belangrijk maakten. Wat hem betreft zou de wereld zonder onderscheid naar huidskleur een prima plek zijn. Dus maakte hij dat onderscheid zelf nooit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden