Schaal is noodlot

Zelfs wat er speelt in Libië blijft raadselachtig

Drie taken heeft de politiek. Uitdrukken van de volkswil, nemen van besluiten en reageren op onverwachte gebeurtenissen. Van gebeurtenissen krijgen de meeste politici de rillingen. Dat zijn de fameuze ‘events, dear boy, events’ die de Britse premier MacMillan zo vreesde. De avonturen aan de Libische kust laten weer eens zien hoezeer de Nederlandse politiek ongeschikt is om te gaan met ‘events’.

Dit is een land van ‘reguleren, sturen, plannen ontwerpen, modellen bouwen, plannen ombuigen, herstructureren, schipperen en waar nodig doormodderen’, zoals de socioloog Ernst Zahn schreef. Gedeelde verantwoordelijkheden, graag veel vergaderen op alle niveaus. Daar ergens moet de verklaring liggen voor het raadselachtige uitlekken van het geheime helikopterplan om de man van Haskoning te redden.

Rampzalig
Lees het ‘feitenrelaas’ over de actie - aardig voor de journalistiek zo’n brief van minuut tot minuut. Maar rampzalig voor de betrokkenen. Er blijkt een Ministeriële Kerngroep Speciale Operaties te zijn, de MKSO, bestaande uit de premier en drie vakministers. Zij waren met zijn vieren verantwoordelijk. Logisch, onze premier heeft staatsrechtelijk nauwelijks een positie. In het verslag was het ontbreken van een ‘schuldige’ waarschijnlijk bedoeld als handigheidje om de Kamer vooral geen stok te geven om honden te slaan. Datzelfde handigheidje illustreert wel dat er kennelijk ook geen aanwijsbare verantwoordelijke wás. En dat helpt niet bij het improviseren.

Uit die brief blijkt verder dat de ministers minder dan een uur voordat de helikopter opsteeg om de man van het Libische strand te plukken op de hoogte werden gesteld. Uiteraard geven die ministers dan toestemming, in de veronderstelling dat het voorwerk in orde is. Helaas, het was zondag en de militaire inlichtingendienst MIVD had geen personeel om de e-mail te beantwoorden. Geklungel, uiteraard. Maar ook Nederlands geklungel. Schaal is noodlot, schreef Hendrik Jan Schoo ooit. Het lot van een klein land is dat het zich geen serieuze dienst als MI6 kan veroorloven. De Kamer kan volgende week een minister wegsturen, maar daarvan wordt de MIVD nog steeds geen MI6.

Raadselachtig
De internationale militaire actie tegen Kadhafi kun je scharen onder ‘events’ in het groot: onzeker doel, onsamenhangende coalitie, betwistbare legaliteit. Zelfs wat er speelt in Libië blijft raadselachtig: strijd om democratie of tribale oorlog? Nederland is niet geschikt voor Sarkozy-achtige acties en heeft de zaken terughoudend, dus verstandig, aangepakt. Niet op de eerste bank, niet overdreven veel wapentuig in de aanbieding, meedoen maar dan wel in NAVO-verband. Dat geeft vastigheid en daarbij: buiten de NAVO is in militair opzicht weinig leven.

De Tweede Kamer probeerde intussen de toestand in Libië te kneden naar Nederlands model - polderen, structureren, plannen, vergaderen en samenwerken. De PvdA vond bijvoorbeeld dat de Arabische Liga binnen de coalitie gehouden moest worden en de NAVO dus op armslengte. Want Arabieren houden niet van de NAVO. Laat nu de baas van de Arabische Liga, Amr Moussa, sinds jaar en dag de boezemvriend zijn geweest van de nu verjaagde Egyptische president Mubarak. Sinds kort heeft hij zijn jas omgedraaid en is hij democraat. De Arabische Liga staat voor alles wat niet deugt aan de Arabische landen, wordt bovendien gehaat door de straat. Als een club van dit allooi over de bol gestreken moet worden, wat is dan de ratio van onze bemoeienis?

Ontwikkelingshulp

Pechtold (D66) en Timmermans (PvdA) vroegen om aanvullende ontwikkelingshulp voor de Arabische wereld, in ruil voor hun steun. Pechtold vindt dat de regering over de brug moet komen, omdat de oppositie weer eens noodzakelijk was om Rutte aan een meerderheid te helpen. Als het om het buitenland gaat, geven de gedogers van de PVV immers niet thuis. Pechtolds irritatie is begrijpelijk, zijn idee dat het de Nederlandse roeping is Libië op weg te helpen naar democratie een stuk minder. Het is ontnuchterend, maar ze moeten het echt zelf doen.

Minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken) dacht daar anders over en zegde vlot toe dat de jasmijnrevolutie zeker moet leiden tot ‘herprioritering’ van de ontwikkelingshulp. Een meerderheid in de Kamer is hem wel een mis waard. Staatssecretaris Ben Knapen van Ontwikkelingssamenwerking zal het minder leuk vinden. Zijn herziene lijst van landen die wel of niet hulp krijgen is nog geen week oud. Egypte was net afgevoerd, moet er nu kennelijk weer op. Dit valt niet onder de ‘events’ maar onder de gebeurlijkheden van de gedoogrealiteit. De Nederlandse politiek is er zeker spannender op geworden. Niet voorspelbaarder, ook niet betrouwbaarder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden