Scènes gemaakt met engelengeduld

Ze hebben bleke gezichten en pafferige lichamen. Ze dragen onbestemde, slecht zittende pakken. Vrolijk zijn ze niet, geslaagd al evenmin. Het zijn de mislukkelingen van de maatschappij.

De hoofdpersonen in de films van Roy Andersson - meestal mannen van middelbare leeftijd - zijn sneue types, voor wie het leven weinig goeds in petto heeft. 'Het is niet makkelijk een mens te zijn', verzucht een van hen.


De regisseur beschouwt hen met mededogen. Met het fantastische Songs from the Second Floor (2000) en het al even geslaagde You, the Living (2007) levert Andersson stevige kritiek op een samenleving die van bedrog, hebzucht en morele stuurloosheid aan elkaar hangt. Maar hij is mild voor de mensheid.


De gewone ploeteraar, die kan er immers ook niet zoveel aan doen. In zorgvuldig gecomponeerde, vaak surrealistische scènes toont Andersson hoe hard en leeg het leven kan zijn. Maar hij ziet er ook de humor van in: als geen ander weet de Zweedse regisseur tragiek en slapstick met elkaar te rijmen.


Dat het werk van Andersson nu in een dvd-box is verschenen, is goed nieuws voor alle fans. Behalve Songs from the Second Floor en You, the Living bevat de box ook zijn succesvolle speelfilmdebuut uit 1970, A Swedish Love Story, en twee korte films.


Het is niet het volledige oeuvre van de 67-jarige regisseur, maar veel scheelt het niet. Alleen de speelfilm Giliap (1975) ontbreekt - niet verwonderlijk, want Giliap was een grote flop die zijn carrière volledig tot stilstand bracht. Pas vijfentwintig jaar later maakte Andersson zijn comeback als speelfilmregisseur, nadat hij zijn stijl had geperfectioneerd met tientallen, vaak bekroonde commercials.


Dat Andersson zo weinig films gemaakt heeft, komt niet alleen door de grote kater van zijn tweede film. Het heeft ook te maken met zijn unieke werkwijze. In zijn eigen studio werkt hij met engelengeduld aan iedere scène, vrijwel altijd opgenomen in één ononderbroken shot, met een stilstaande camera met groothoeklens. Het bouwen van de decors - ook buitenscènes worden binnen opgenomen, net zoals scènes in de vertrekhal van een vliegveld, of op een treinstation - kost soms maanden werk.


Alles gebeurt met de hand: digitale effecten gebruikt Andersson niet. Beïnvloed door de schilderkunst laat hij de decors tot in de kleinste details schilderen, inclusief doorkijkjes en trompe-l'oeils. Zelfs een scène waarin bommenwerpers over Zweden vliegen, is met minutieus schilder- en knutselwerk tot stand gekomen.


'Ik zie niet in waarom je genoegen zou nemen met iets dat niet perfect, of in ieder geval zo goed mogelijk is', zei hij in een interview met de Volkskrant. Zo kan het makkelijk zeven jaar duren voordat er weer een film af is.


De Roy Andersson Collection is een prachtige dvd-box, met twee meesterwerken, één mooie klassieker, en twee fraaie korte films die bewijzen dat het wereldbeeld en de stijl van de regisseur behoorlijk consistent zijn. Toch is het jammer dat er geen extra's aanwezig zijn; een interview of een documentaire over Anderssons werkwijze zou veel toevoegen.


De definitieve Roy Andersson-box is deze uitgave dus niet, maar een beetje filmliefhebber moet hem natuurlijk toch in huis hebben. Alleen al vanwege die ene, magisch mooie scène in You, the Living, waarin een onooglijk appartementenblok zich langzaam in beweging zet, en in een rustige cadans de stad uit rijdt.


Pauline Kleijer


You, the Living (2007)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden