Scenario's 2030 zijn geen wishful thinking

De toekomstverkenning 'Nederland 2030 is geen voorspelling, maar dient om de keuzen van vandaag - en morgen - te verduidelijken, stelt Wouter de Jong....

IN ZIJN column in Forum van 8 juli zet Maarten van Rossem vraagtekens bij de zin van de toekomstscenario's voor de ruimtelijke inrichting van Nederland in 2030, die de Rijksplanologische Dienst vorige week heeft gepresenteerd in de discussienota 'Nederland 2030'.

Hij stelt dat de scenario's zouden uitgaan van verkeerde veronderstellingen en dat trendbreuken daarin ontbreken. Dat zou onze nota 'Nederland 2030' tot een 'nutteloze en naïeve oefening in wishful thinking' maken.

In navolging van het alom gerespecteerde Centraal Planbureau werken we met drie varianten, die een grote bandbreedte van mogelijke ontwikkelingen weergeven. Zo gaan we in de nota uit van een groei van de bevolking tot 2030 tussen de 16 en 18,5 miljoen inwoners.

Ook wat betreft de prognoses van de economische groei zijn we niet alleen uitgegaan van de hoogste variant. Er is sprake van verschillende groeivarianten van 1,5 procent tot 3,25 procent per jaar, wederom conform scenario's van het Centraal Planbureau.

De economische groei is sinds de Tweede Wereldoorlog over perioden van vijf jaar gemiddeld nooit lager geweest dan 1,5 procent. Er is nu geen aanleiding te veronderstellen dat dit allemaal anders zal gaan lopen. Een economische krimpvariant is dan ook buiten beschouwing gelaten.

Wat we dus gedaan hebben, is het in kaart brengen van de onzekerheden die verbonden zijn aan maatschappelijke ontwikkelingen die mogelijk op ons af komen. Op basis daarvan hebben we verschillende ruimtelijke toekomstscenario's ontwikkeld die uiteenlopende antwoorden geven op de manier waarop het rijksbeleid kan inspelen op die ontwikkelingen. En dat is duidelijk anders dan in het verleden, waarbij we van een eenduidige, vaststaande toekomst uitgingen.

Een andere kritiek van Van Rossem is dat zich in de toekomstscenario's geen trendbreuken zouden voordoen als depressies, oorlogen en rampen. Maar wie kan dergelijke ontwikkelingen voorzien? De situatie na een Derde Wereldoorlog is al in vele films en boeken geschetst, dus dat hoeft de Rijksplanologische Dienst niet meer te doen.

Maar belangrijker nog, in hoeverre is het zinvol dergelijke doemscenario's te ontwikkelen? Een doemscenario brengt vooral de schokkende problemen aan het licht, maar mogelijke oplossingsrichtingen daarvoor zijn vaak ver te zoeken. Dat helpt een goed debat over de ruimtelijke toekomst van ons land niet verder.

We hebben de scenario's juist ontwikkeld in het besef dat we met elkaar iets mogen en kunnen 'willen'. Dat we keuzen kunnen maken in hoe het verder moet met de inrichting van ons land. Met fatalisme schiet de Nederlandse samenleving echter weinig op.

Van Rossem suggereert ook dat de door ons geschetste toekomstscenario's alle uitgaan van een te grote maakbaarheidsgedachte. Inderdaad sluit Stedenland het meest aan bij een idee over een krachtig sturende en 'makende' overheid in onze traditie van inpolderingen, deltawerken en landinrichting. Maar dat is maar één van onze vier scenario's.

Aan de andere kant van het spectrum is ook het scenario Palet geschilderd, waarin burgers en bedrijven zelf het initiatief nemen voor de inrichting van hun eigen leefomgeving. De (rijks)overheid staat op afstand en is slechts op afroep beschikbaar omdat burgers zelf het beste weten wat goed voor hen is. Dit scenario gaat juist uit van 'go with the flow' of, zoals Van Rossem het noemt, 'een beetje bijsturen in een autonoom verlopend historisch veranderingsproces'. Ik proef dat van Rossem zijn hart al een beetje heeft verpand aan dit scenario.

In werkelijkheid zal het natuurlijk allemaal anders lopen dan in de scenario's is voorzien. Dat is niet erg omdat de scenario's bedoeld zijn om de keuzen en mogelijkheden die we nu hebben in beeld te brengen. En de samenhangen en consequenties daarvan aan te geven. We moeten immers verder kijken dan onze neus lang is op basis van de huidige kennis en inzichten.

Wouter de Jong is projectleider 'Nederland 2030' bij de Rijksplanologische Dienst

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden