Scarlettfiction

Veel sciencefiction in Venetië dit jaar. Hoewel een favoriet voor de Gouden Leeuw nog niet is komen bovendrijven, is Scarlett Johansson opvallend aanwezig in een rol als buitenaards wezen. In een sciencefictionfilm dus.

In de winter van 2011 struint een wazig uit haar groene ogen loerende verschijning door een winkelcentrum in Glasgow. De vrouw, die zo nu en dan omvalt, kan bij een vluchtige blik doorgaan voor een niet al te prijzige prostituee: rode lipstick, korte bontjas, stretch spijkerbroek, pruik.


Het is de 28-jarige Hollywoodactrice Scarlett Johansson, vermomd als vraatzuchtig buitenaards wezen, al weet verder niemand dat. Met behulp van een afgedekte camera wordt gefilmd of het doordeweekse Schotse winkelpubliek de wankele vrouw al of niet opraapt na een val. Een soort Bananasplit zonder lach, waarbij de opnamen dienen als materiaal voor de grimmige sciencefictionfilm Under the Skin van de 48-jarige Britse regisseur Jonathan Glazer (Sexy Beast, 2000, Birth, 2004), een van de twintig films die deze week in Venetië kans maken op de Gouden Leeuw.


Best eng, vond de hoofdrolspeelster. 'Niet omdat ik bang was herkend te worden, maar vanwege de onvoorspelbaarheid van de reacties. Sommige mensen keken even en liepen door. Anderen kwamen direct aansnellen om te helpen, oprecht bezorgd. Weer anderen namen slechts foto's met hun telefoon.'


Under the Skin is de verfilming van de gelijknamige roman uit 2000 van de Schotse schrijver Michel Faber, waarin een voluptueus ogend buitenaards wezen routineus mannen oppikt, als voedsel voor haar opdrachtgevers. Onweerstaanbaar is ze, voor al die simpele prooidieren. 'Het idee was de wereld te tonen vanuit het perspectief van een buitenaards wezen', zegt de regisseur, die visueel zeer gestileerd beeld afwisselt met documentaireachtige opnamen. Zo raadselachtig als deze E.T., zo onvoorspelbaar zijn ook de aardbewoners: soms gedreven door altruïsme en empathie, maar even vaak door lust en agressie. Op Johansson na bestond de cast uit amateuracteurs, die deels van de straat werden geplukt. 'Eigenlijk is dit nauwelijks sciencefiction', zegt de actrice, die na afloop van de eerste vertoning haar rol toelicht in het festivalpaleis. 'Ik moest elk idee over mijn personage loslaten, dat werd me wel duidelijk op de eerste dag op de set. Het was niet de bedoeling om menselijke karaktertrekken en eigenaardigheden op dit wezen te projecteren, zoals op een hond: o, nu voelt-ie schuld, nu schaamte. Dit is geen persoon.'


Geen makkelijke klus, beaamt de regisseur, die met zijn weerbarstige en lastig te ontleden film zowel gejuich als luid boegeroep oogstte. 'Hoe speel je een 'het'?'


De competitie van de 70ste festivaleditie kenmerkt zich vooralsnog door een gebrek aan filmtitels met een breed draagvlak. Van een favoriet voor de Gouden Leeuw is drie dagen voor het prijzengala nog geen sprake. Enkel Philomena, een adoptiedrama van Stephen Frears (The Queen, 2006), werd breed omarmd door de critici en het publiek, maar die film lijkt dan weer iets te conventioneel om aanspraak te kunnen maken op de hoofdprijs. Voer voor de Oscars, klonk het na afloop van de eerste vertoning, vanwege de hoofdrol van Judi Dench als gelovige oudere vrouw die op aandringen van een cynische journalist (Steve Coogan) speurt naar haar onder dwang van de kerk afgestane zoon. Een geestig en ontroerend drama: kritisch over de kerk, mild over het geloof. Toen regisseur Frears (72) werd gevraagd of zijn film wellicht wat te opbeurend was voor de hoofdprijs, sneerde de Britse regisseur: 'Niets is zo makkelijk als het maken van een deprimerende film.'


Ook volgens oud-Monty Pythonlid Terry Gilliam (72) hoeft het allemaal niet zo zwaar. 'Door een film met een sombere boodschap moet je juist een extra schep suiker gooien.' De veteraan presenteert in Venetië zijn toekomstvisioen The Zero Theorem, waarin de mens zich bij elke stap gecontroleerd ziet door camera's. Zakenlui zijn almachtig, de Occupybeweging is ingekapseld door de commercie en kerkgangers bidden tot Batman de Verlosser. 'Wat heb je aan sciencefiction als je daarin niet de werkelijkheid becommentarieert?', zegt Gilliam aan de rand van een zwembad op het Lido. 'The Zero Theorem is vrij realistisch. We zitten hier nu wel lekker in de zon en zo, met dit prachtige uitzicht over zee, maar dit is niet dé wereld. Dit is nep. Wel aangenaam nep overigens. Maar de digitale wereld, die is echt.'


Dat al die telefoons en tablets normaal contact in de weg staan, is de boodschap van zijn film, benadrukt de regisseur, die verschillende dystopische sf-klassiekers regisseerde, waaronder Brazil en 12 Monkeys. Aan de andere kant: 'Ik ben zelf óók hopeloos verliefd op mijn iPhone. Hier, kijk nou toch eens: dit is toch een van de mooiste dingen die de mens ooit ontwierp? Alles klopt: gewicht, kleur, textuur, vorm. Een verbluffend seksueel ding, die telefoon van mij. Doet me altijd denken aan de zwarte monoliet uit Stanley Kubricks 2001 A Space Odyssey.'


Het zat Gilliam niet altijd mee, als filmer. Eind jaren negentig werd zijn Don Quichoteverfilming geteisterd door natuurgeweld en gestaakt toen de hoofdrolspeler met een hernia in het ziekenhuis belandde, wat resulteerde in een miljoenenverlies. En halverwege de opnamen van zijn laatste film, The Imaginarium of Doctor Parnassus, overleed zijn acteur Heath Ledger. 'Als ze mijn naam horen in Hollywood, denken ze: o, problemen. Als ik echt zou willen, krijg ik heus nog wel zo'n film met 100 miljoen aan budget toegeschoven, maar dan moet ik me aan ze overleveren en dat wil ik niet. Eunuchs, noemde ik die zakelijke leiders van de studio's altijd, toen ik nog in Amerika werkte. Vonden ze niet leuk. Ze maakten veel lawaai, maar je kon ze wegwuiven als vliegen. Nu zijn ze écht de baas.'


Gilliam moet filmen. 'Anders ben ik ongenietbaar, dan grom ik alleen maar tegen mijn omgeving. Veel geld heb ik niet nodig, dat scheelt. Je gelooft niet hoe weinig deze film kostte, en ik ga het je ook niet vertellen. We filmden in Boekarest: spotgoedkoop en vol talent.'


Voor de Oostenrijkse hoofdrolspeler in zijn film, de tweevoudig Oscarwinnaar Christoph Waltz (Inglourious Basterds, 2009, Django Unchained, 2012), moest hij gewoon betalen. Maar sterren als Matt Damon en Tilda Swinton draafden tegen bodemprijs op voor de bijrollen. 'Dan bel ik op en zeg ik: 'We hebben geen geld, maar je krijgt aan het einde van de dag lekker te eten.' Dat doen ze wel voor mij, omdat we vrienden zijn. Matt zei wel: 'Hoe kun je me nou zo'n lul als personage geven?' Maar hij kwam.'


Hij moet tegenwoordig wel wat harder schreeuwen tegen producenten om zijn zin te krijgen, zegt de filmer met een grijns. 'Ik vloek veel, maar dat geeft me energie. Dit is een gunstige tijd voor guerrillafilmmakers.'


Hollywooddiva

Scarlett Johansson (28) viel op met haar rol als hees tienermeisje in Ghost World (2001) en brak definitief door met haar rol als ontheemde jonge echtgenote in Japan, in Lost In Translation van Sofia Coppola. Sindsdien geldt ze als Hollywooddiva, die het ene na het andere monstercontract tekent voor parfums en champagne. Ze was enige tijd de muze van Woody Allen (Match Point). Ze is veel gevraagd, maar wacht nog op eclatant artistiek succes. Tot een Oscarnominatie kwam het nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden