Saxofonist Luc Houtkamp laat olifanten dansen Het einde van de cd als heilig huisje

NET ALS koelkasten en stofzuigers dragen platenmaatschappijen vaak flatteuze namen die iets duidelijk willen maken over hun ambities. In de jazz is aan Prestige, Verve en Fantasy geen gebrek, al dreigt deze bloemrijke traditie enigszins in het slop te raken door de bloei van de zogeheten 'kleine labels': veelal door...

ERIK VAN DEN BERG

De een legt de nadruk op de signaalfunctie (Claxon), de ander hangt aan de plaats van ontstaan (Geestgronden), maar een label dat verwijst naar een negentiende-eeuwse wiskundige is ook in deze branche uitzonderlijk. X-Or, het platenlabel van de Haagse saxofonist Luc Houtkamp en de slagwerker Gert Jan Prins, is een term uit het begrippenapparaat van de Britse mathematicus George Boole, wiens Boolean logic het fundament legde voor de digitale computertaal.

'Ik vind X-Or een mooie, korte naam', verklaart Houtkamp in zijn Haagse etagewoning, die tevens dienstdoet als hoofdkantoor en studio. 'In 1990, toen ik besloot zelf mijn solo-cd The Songlines uit te brengen, was ik druk bezig met het ontwerpen van muzikaal interactieve computerprogramma's, en zo kwam ik vanzelf bij Boole terecht.' X-Or is geen makkelijk aansprekende naam, maar daar is het Houtkamp ook niet om te doen. De saxofonist houdt van rigoureus gestructureerde muziek, die in zijn hang naar het klare en elementaire een exponent van de 'Haagse school' (Andriessen, Raaijmakers, Van Bergeijk c.s.) genoemd kan worden.

Naast de solo-platen van Houtkamp biedt de X-Or-catalogus onder meer opnamen van de keyboardspeler Gene Carl (een MIDI-versie van zijn Hoketus-compositie Grey Matter) en de Sonic Youth-noise van Andriessen-leerling David Dramm en zijn impro-rocktrio Analecta. Gevraagd naar de filosofie van het label tekent Houtkamp een driehoek van popmuziek, elektronische muziek en improvisatie: 'Muziek op X-Or moet zich ergens in die driehoek bevinden, maar niet te dicht in de uiterste hoeken.'

De cd Metslawier, opgenomen in het gelijknamige Friese dorp, werpt licht op die gedachte. Het kwartet van drummer Gert Jan Prins, bassist Carl Beukman (2/3 van trio Analecta), Houtkamp en gast-trombonist Johannes Bauer presenteert een stevig brouwsel van slepende metal-grooves, harde, boze improvisaties en plotselinge stilten. Metslawier klinkt niet welluidend of behaaglijk, maar heeft de dynamiek van een ruig en roekeloos statement.

Houtkamps tenorsolo's zijn niet de minste attractie op Metslawier. Hij speelt met een vlammende intensiteit; wild fladderende, schurende en splijtende dubbeltonen die de saxofoon binnenstebuiten keren - aanzienlijk vrijer dan op zijn eerdere solo-cd's. 'De laatste tijd heb ik weer veel naar de late opnamen van John Coltrane geluisterd', licht Houtkamp toe. 'Vooral die èrge platen met rinkelbelletjes en gezang, waar je vroeger eigenlijk niet naar mocht luisteren. Maar dan hoor je wèl opeens een waanzinnige, ongelooflijk intense tenorsolo van tien minuten.'

Ook op zijn zojuist verschenen, indrukwekkende solo-cd met live-opnamen uit Genève en Luzern klinkt Houtkamp losser en tegelijk geladener dan voorheen. 'Ik probeer nu ook als ik solo speel een energie gaande te houden alsof ik met een ritmesectie speel. Het is toch niet vreemd dat ik verander? Het zou idioot zijn als ik precies hetzelfde klonk als vijftien jaar geleden. Vroeger had ik behoefte aan dat harde en procesmatige, toen ging het erom zo duidelijk mogelijk vast te stellen wie ik was. Nu voel ik de behoefte dat weer los te laten, langere stukken te maken en alles door elkaar te gooien.'

Grinnikend voegt hij eraan toe dat een titel als Towards a definition of flow aangeeft dat zijn ware aard zich waarschijnlijk toch niet verloochent: 'Op weg naar een definitie - zoiets als een olifant die probeert te dansen.'

Houtkamps solo-cd is de eerste titel op het nieuwe sublabel van X-Or, The Field Recordings, dat zowel opvalt door zijn simpele verpakking (geen plastic jewel box, maar een kartonnen envelopje) als door de fraaie vormgeving van Henry van Kleeff, die onder meer naam maakte als ontwerper van house-cd's. De term Field Recordings is ontleend aan de etnomusicologie: onderzoekers die met de bandrecorder de bush introkken om onbekende muziek op te speuren.

Op dezelfde manier willen Houtkamp en Prins vooral als nieuwsmedium fungeren. 'We voelden de behoefte om sneller te reageren op wat er gebeurt. We gaan het veld in, wat wil zeggen dat er uitsluitend live of in privéruimten wordt opgenomen. Dank zij de DAT-techniek kan dat snel, goed en gemakkelijk. Verder willen we af van de cd als heilig huisje. The Field Recordings is in principe een tijdschrift dat om de zoveel weken verschijnt. Je kunt je er op abonneren.'

Nieuwe delen in de Field Recordings zullen onder meer opnamen bevatten van de komende Thunderclap-avonden in het Haagse Korzo-theater, die vorig jaar mede op initiatief van Houtkamp ontstonden en samen met David Dramm door hem worden geprogrammeerd.

De Thunderclaps zijn een succes: nieuwe gecomponeerde en geïmproviseerde muziek, gebracht in een feestelijke revu-vorm, waarbij de zaal door beeldend kunstenaars wordt aangekleed, het personeel bijzonder is uitgedost en disc-jockeys (onder wie Houtkamp, Andriessen en Van Bergeijk) de pauzes vullen met fantasievolle mixages van high en low brow muziek.

Houtkamp bedacht de formule uit frustratie over het verloop van de doorsnee moderne-muziekavond. 'Heel verantwoord, iedereen weet dat je er eigenlijk heen moet, maar niemand doet 't voor zijn lol. De informatie schiet vaak tekort, waardoor niet-ingewijde belangstellenden nooit zeker weten wat ze kunnen verwachten en toch maar liever naar de film of het ballet gaan. Daardoor blijven de meeste concerten van nieuwe muziek zo slecht bezocht.

'Ik vond dat je de context van zo'n avond voorop moest stellen. Om het ketters te zeggen: je zorgt dat er een ambiance is waarin het er eigenlijk niet zoveel toe doet wie of wat er speelt. Er is een hoop te beleven, het een spreekt je misschien meer aan dan het ander, en als je even geen zin hebt ga je aan de bar wat drinken. Anything goes.'

The Field Recordings 1: Luc Houtkamp. X-Or Fr 1.

Distributie: Clavicenter en De Konkurrent. Een abonnement op vier delen Field Recordings kost ¿ 70,- (informatie: 070-363.2801).

Houtkamp, Beukman, Prins & Bauer: Metslawier. X-Or CD05.

Analecta: Body O' Graphic. X-Or CD06.

Thunderclaps 1, vanavond in Korzo theater, Den Haag, met onder anderen Derek Bailey, Eugene Chadbourne, H.R.H. Alfred Lord Shitcock, David Dramm, Gilius van Bergeijk en The Good People.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden