Nieuwsbreak

'Satudarah wil ongenaakbaar en intimiderend overkomen'

Nederland heeft via een documentaire kennis gemaakt met Satudarah, de politie doet een grootschalig onderzoek naar vals geld, de Amerikaanse schrijver James Salter is overleden en de Tour de France komt steeds dichterbij. Vandaag te gast in onze Nieuwbreak: Michiel Princen, ex-rechercheur en auteur van het boek De gekooide recherche.

Ex-rechercheur Michiel Princen. Beeld Jiri Buller

Een miljoen mensen keken gisteravond naar de documentaire over motorclub Satudarah, u ook?
'Jazeker, toen ik wist dat het uitgezonden werd, kon ik er onmogelijk níet naar kijken.'

Welk beeld riep de motorclub bij u op: geharde criminelen of vriendelijke jongens?
'De documentaire zet de leden van de club neer als mensen. Dat is ook de kracht van deze documentaire, dat sommige personen steeds terugkeren. Je ziet hun omgeving, met wie ze zijn getrouwd. Maar ik bleef vooral met de vraag zitten wat mensen toch zo aantrekt om zich aan te sluiten bij een club als deze. Ik zag geen beelden langskomen van onbekommerde, vrolijke gezelligheid. Het bevestigt toch het beeld van een club die ongenaakbaar en intimiderend is en zo juist ook wil overkomen.'

Probeer de vraag zelf eens te beantwoorden: wat zou leden zo aantrekken in een club als Satudarah?
'De club heeft duidelijk een cultuur die naar binnen is gericht. Er heerst een zwijgplicht, daar gaat vast een bepaalde aantrekkingskracht vanuit. Alles wat de leden binnen de club doen, blijft binnenshuis. Zelfs als ze uit de club zijn gezet, blijft die zwijgplicht bestaan. Ze voelen zich aangetrokken tot dingen waar andere mensen niets over mogen weten. Ik vraag me af waar die zwijgplicht nou voor nodig is als er niets te verbergen is.

'In interviews zeiden de captains van Satudarah: onze reputatie is toch al zo slecht, daar kan deze documentaire nog wel bij. Daarmee kruipen ze in hun schulp. Je zou toch denken: als je reputatie zo slecht is, dan doe je er toch alles aan om dit beeld te ontkrachten?'

Wat wilt u hiermee zeggen?
'Dat de leden van Satudarah waarschijnlijk een andere definitie hanteren van hoe de club in een kwaad daglicht kan komen te staan. Niet als je de reputatie van de club schade berokkent, maar als je de interne regels van de club overtreedt. En die regels komen niet overeen met de normen van de rest van de samenleving.

'In de documentaire zit een scène waarin een van de leden een loods binnengaat die net door de politie is doorzocht. Hij maakt zich vrolijk omdat er niets is gevonden. Vervolgens wordt er bij de captain thuis een vuurwapen en hennepplantage aangetroffen. Ik zag vervolgens niet dat ze zich daar zorgen over maakten, terwijl juist dat wapenbezit erg reputatie-bevestigend was.'

Leden van Satudarah bij het Ketelhuis voor de première van de documentaire Satudarah One Blood. Beeld anp

Heeft de politie de criminele praktijken binnen motorclubs voldoende in het vizier?
'Ja. Zo'n documentaire als deze helpt ook erg. Reken er maar op dat veel politiemensen en officieren van justitie en recherchechefs met interesse hebben meegekeken. Alle gezichten van de club komen goed in beeld. Dat is ook het mooie aan een organisatie als deze. Door hun publieke optredens en hun outfits zijn ze zichtbaar en herkenbaar. Dat maakt het relatief makkelijker om informatie over ze in te winnen. Het probleem is dat een groot aantal leden elk voor zich in aanraking komt met de politie. De motorclubs willen doen voorkomen dat dit steeds naast het verband van de club gebeurt.

'Op gegeven moment moet je het omdraaien: als je ziet dat de organisatie zichzelf niet probeert te reinigen, dat ze leden met zware antecedenten niet weigeren maar in plaats daarvan letterlijk ophalen bij de gevangenispoort, dan kun je je afvragen waarom zo'n club niet wordt verboden.'

Het gevaar is dat de criminaliteit dan ondergronds gaat.
'Je bent er met een verbod ook nog lang niet. Feit is dat die mannen er zijn en dat ze de behoefte hebben zich te verenigen. Maar als je de club verbiedt dan zou je de zogenaamde ride-outs kunnen verbieden, een clubhuis mag dan ook niet meer. Een gestructureerd verbod maakt het makkelijker om op te treden. Nu hebben al die individuele veroordelingen geen effect op de club.'

Zit zo'n verbod eraan te komen?
'Nog niet, de Hoge Raad heeft dit enkele jaren geleden onmogelijk gemaakt in Nederland. Er zouden niet voldoende aanwijzingen zijn voor 'ernstige maatschappijontwrichtende praktijken'. Maar ik zou het aanmoedigen als dit verbod opnieuw wordt bekeken.'

Satudarah-leden verzamelen zich voor de première van de documentaire van Joost van der Valk. Beeld anp

Ander politienieuws: in Drachten zijn drie minderjarige jongens aangehouden, omdat ze vals geld in omloop hebben gebracht. Is het namaken van geld zo makkelijk dat minderjarige jongens het kunnen?
'Je kunt het zo moeilijk en makkelijk maken als je zelf wil. In principe kun je met een kleurenprinter valse biljetten afdrukken. De kunst is om als vervalser niet in beeld te komen. Hoe knapper de biljetten zijn, hoe minder kans om tegen de lamp te lopen. Vals geld wordt vooral in omloop gebracht op markten, op plekken waar niet gepind kan worden en waar geen scanapparaten zijn om de echtheid van biljetten vast te stellen.'

De politie heeft een grootschalig onderzoek aangekondigd. Gaat dat helpen, denkt u?
'Er wordt al jaren onderzoek naar gedaan. Het is moeilijk om te achterhalen wat voor netwerken hier achter zitten. De veronderstelde bendes die erachter zitten trekken rond en slijten her en der geld. Veel vals geld wordt door De Nederlandsche Bank uit de roulatie gehaald. In 2014 zijn 48 duizend valse biljetten onderschept. Dat is een toename van 29 procent ten opzichte van 2013.'

Dat klinkt als een succesverhaal voor de politie. Terwijl uit het deze maand uitgelekte rapport bleek dat de aanpak van misdaad bij de politie ondermaats is. De reorganisatie zou bovendien een zooitje zijn. Hoe heeft het zover kunnen komen?
'Dat is nogal een groot vraagstuk. Wat er kortgezegd is gebeurd, is dat alle 26 regionale eenheden zijn samengevoegd tot een nationaal korps. Die fusie van eenheden was heel erg nodig. Je zult ook weinig politiemensen horen die dit niet onderschrijven. Door de fusie kan informatie worden gedeeld en kan gezamenlijker worden opgetreden. Toch denk ik dat de gedachte dat alles vanuit Den Haag wordt aangestuurd zal worden teruggedraaid. Er is behoefte om bij de ene eenheid meer aandacht aan een bepaald probleem te besteden dan bij de andere.

'Daarnaast speelt er een personele kwestie. Het aantal functiebeschrijvingen is door de fusie teruggebracht van 7000 naar 90. Een derde van de ruim 60.000 politiemensen heeft bezwaar gemaakt tegen zijn nieuwe functieomschrijving. Er lopen momenteel duizenden geschillenprocedures, waarmee enorm veel tijd is gemoeid.

'En dan zijn er ook nog de slepende cao-onderhandelingen voor betere arbeidsvoorwaarden. Al deze dingen leveren breed ervaren ongenoegen op. Ik stip dit ook aan in mijn boek dat gaat over mijn tien jaar durende ervaringen bij de recherche en over slagvaardigheid in de opsporing. Nadat mijn boek is uitgekomen, heb ik honderden mailtjes gekregen van oud-politiecollega's die het beeld dat ik schets onderschrijven.'

Valse eurobiljetten die zijn aangetroffen tijdens een politie-operatie in Lima. Beeld reuters

Wat was de strekking van die mailtjes?
'Dat ze het boek een feest van herkenning vinden. Maar dan zetten ze feest wel tussen aanhalingstekens. Ik omschrijf hoe de organisatie zichzelf in haar effectiviteit dwars zit. Ze herkennen zich erin, maar tegelijkertijd is het heel wrang om het toe te geven.'

Hoe zou dit doorbroken kunnen worden?
'Door kritisch naar de interne cultuur te kijken. De politie is een organisatie waarbinnen de cultuur steevast wordt uitgelegd in termen als collegialiteit, actiegerichtheid, flexibiliteit en bevlogenheid. En dat is er ook allemaal. Problemen worden vooral toegeschreven aan externe factoren: de bureaucratie, de organisatie of de wetgever. Terwijl sommige dingen wel degelijk voortkomen uit de eigen cultuur. Het helpt al heel erg om dit te erkennen en daar op professionele wijze met elkaar over te praten. Nu hoor je vaak meteen de dooddoener erachteraan: maar het er gaat toch ook heel veel goed? Tuurlijk gaat er veel goed, gelukkig, maar laten we het nu eerst eens hebben over de dingen die nog niet goed gaan.'

Het hoofdkantoor van de Nationale Politie in Den Haag. Beeld anp

Iets heel anders: James Salter is overleden. Een Britse criticus omschreef hem als 'de beste Amerikaanse schrijver van wie u nooit heeft gehoord'. Kende u hem wel?
'Zeker. Ik las dat Salter vooral schrijvers aanspreekt vanwege zijn eindeloze schaven aan de teksten en de zintuigelijke manier waarop hij dingen benoemde. Ik heb een paar boeken van hem gelezen, waaronder 'Alles wat is'. Ik vind het fascinerend dat hij zo laat is doorgebroken en toch al die tijd stug is doorgegaan. Aan sommige verhalen heeft hij jarenlang gewerkt. Hij schaafde aan losse scènes, liet die dan heel lang liggen, totdat hij een inval kreeg en ermee verder ging. Hij heeft wel eens gezegd: je moet hard werken, maar je moet je niet laten opjagen. Dat vind ik mooi, hoe die losse brokjes uiteindelijk een heel boek zijn geworden. Voor de lezer komt een verhaal afgerond en heel gepolijst over, maar het is eigenlijk een soort puzzel van stukjes die uiteindelijk goed in elkaar blijken te passen.'

James Salter in 2005. Beeld ap

De Tour de France is in aantocht. Kijkt u er reikhalzend naar uit?
'Absoluut!'

Dus u zit zo met een opklapstoeltje ergens aan de kant van de weg in Utrecht?
'Ik ben door mijn zus uitgenodigd om in Utrecht de proloog te bekijken. Ik kijk vooral uit naar Tom Dumoulin.'

Waarom spreekt hij u zo aan?
'Het zal denk ik te maken hebben met mijn Limburgse roots. Ik ben er niet geboren, maar heb er mijn jeugd doorgebracht. Ik vind Dumoulin heel 'cool', op z'n Engels. Hij maakt verwachtingen gewoon waar, zonder daar heel groot over te doen. Tijdens de zwaarste bergetappe in de Ronde van Zwitserland vorige week kwam hij als tiende boven, nog voor Robert Gesink en Laurens ten Dam. Toen dacht ik: deze jongen is een echte allrounder. Hij is goed in klimmen, in tijdrijden en in het hoofd koel houden. Ik voorspel dat er een moment in de Tour komt dat iedereen een beetje Dumoulin-fan is geworden.'

Dit is aflevering 540 van de dagelijkse 4 uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Tom Dumoulin tijdens de Tour van Zwitserland. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden