REPORTAGE

'Satire is dood nu de Hongaarse politiek zelf zo absurd is'

De Hongaarse premier Orbán wilde met een referendum over vluchtelingen de EU onder druk zetten. Het werd een feestje voor de dadaisten.

Ferenc Sebö, woordvoerder van de partij Tweestaartige Hond: 'Onze partij is een grap.' Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Voorbij de kebabzaak is het rechts door een non-descripte groene deur, dan hup, drie trappen op en voorbij de pingpongtafel weer rechts. Hier, in een lokaaltje van drie bij vier, zetelt de hipste en meest effectieve oppositiepartij van Hongarije. 'Hoeveel vrijwilligers we hebben?' József, eind twintig, denkt even na. 'Duizend volgens mij. O wacht, ik hoor net dat het er al 2.300 zijn.'

Het succes van deze Partij van de Tweestaartige Hond (MKKP) komt in Hongarije als een volslagen verrassing, ook voor de partij zelf. MKKP begon in 2006 als een anarchistisch vriendencollectief. Ze fleurden de straten van Boedapest op door bankjes te verven en scheuren in de weg te vullen met bonte tegeltjes. Tien jaar later genieten ze bekendheid in het hele land. Hun posters en stickers nemen de door premier Orbán tot grote hoogte opgepompte vluchtelingenhysterie op de hak. Passeer je in de steden een bushokje of lantaarnpaal, dan lees je in grote letters: 'Wist u dat Hongaren in hun leven meer ufo's zien dan migranten?' Of: 'Wist u dat in de zestiende eeuw 82 mensen omkwamen door aanvallen van beren?'

Onder 50 procent

MKKP, pas sinds 2014 een officiële partij, riep Hongaren op een ongeldige stem uit te brengen in het referendum van zondag. Zo'n stem telt niet mee voor de opkomst, en moet het feestje van Orbáns Fidesz-partij verstoren. De voorlopige uitslagen van dit referendumweekend (zie kader)wijzen op een succes: de opkomst is onder de benodigde 50 procent te zijn gebleven, het referendum is niet rechtsgeldig.

'De campagne van MKKP was de enige succesvolle', beaamt ongeldig-stemmer Anna (30, 'geen achternaam') zondagmiddag bij een stembureautje in district 7 van Boedapest. 'Ze zijn zichtbaar op straat, en maken het referendum terecht belachelijk, want het is een domme vraag.' Haar opvatting blijkt een dissonant: andere stemmers zeggen dat ze 'nee' hebben aangevinkt op de vraag of de EU Hongarije mag opdragen om vluchtelingen op te nemen. 'Ik woon vlakbij treinstation Keleti', zegt onroerend goedmakelaar Csándor Bogoly (45). 'Vorig jaar zag ik de immigranten daar zitten. Ze maken me bang omdat ze me aan zigeuners doen denken. Die werken niet en stelen alleen maar.' Geen van de stemmers zegt bang te zijn voor de repercussies van een 'nee' in Brussel.

Opkomst te laag

Het Hongaarse referendum kent, afgaande op de stand van zondagavond, twee winnaars. De oppositie kan tevreden zijn met de lage opkomst van nabij de 45 procent. Daar gaan de ongeldige stemmen, naar schatting 5 procent, nog vanaf. Daarmee is een hoogst symbolisch referendum niet rechtsgeldig (de drempel is 50 procent) uitgevallen, en heeft Orbán een slechte onderhandelingspositie in Brussel. De vele miljoenen die hij in zijn hetze tegen de vluchtelingen stak, zijn voor een deel weggegooid geld gebleken. Maar omgekeerd zal de premier ook victorie kraaien: naar schatting 95 procent van de stemmers, oftewel 3,5 miljoen Hongaren op een bevolking van 10 miljoen, hebben tegen de Europese ‘asielquota’ gestemd. Is dat niet het ‘gesmede zwaard’ dat Orbán wenste in het gevecht met de ‘Brusselse bureaucraten’?

Tweestaartige Hond

Een dag eerder, op het kantoortje van de Tweestaartige Hond, is de stemming uitgelaten. Op de achtergrond klinkt lome housemuziek. Bijna was de partij door de rechter verboden. De angst was dat 'kétfarkú', het Hongaarse woord voor staarten, geïnterpreteerd zou worden als 'penissen'. Partijwoordvoerder Ferenc Sebö (39) is duidelijk: 'Onze partij is een grap, je moet ons zien als dadaïsten.' Toch zegt MKKP-leider Gergö Kovács in interviews dat hij het parlement in wil. De standpunten: gratis bier en eeuwig leven plus twintig jaar ('ga je toch dood, dan heb je in elk geval nog die twintig'). Sebö grijnst van oor tot oor. 'We hebben ook een oplossing voor de vluchtelingencrisis. Bij de grens plaatsen we bordjes in het Arabisch met het Hongaarse minimumloon. Dan wil niemand meer komen.'

De clown uithangen is leuk. Nog leuker is het als je grappen de werkelijkheid een zetje geven. Want zie: wat de meeste Hongaarse oppositiepartijen aan geloofwaardigheid ontberen, heeft MKKP in overvloed. Omdat de 'Honden' niet in het parlement zit, zijn ze niet besmet door het Hongaarse corruptievirus en hebben ze veel steun onder de veelal apolitieke jongeren. Hun budget, iets minder dan een ton, kwam louter van donaties.

Zo'n 150 leden en sympathisanten van de MSZP, de Hongaarse Socialistische Partij die regeerde tot 2010, demonstreren bij het parlementsgebouw tegen Orbáns referendum. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Stembiljetten versnipperen

Hoe uitgeblust de reguliere oppositie is, wordt duidelijk bij een demonstratie van de socialistische MSZP - na 1989 een van de opvolgers van de communisten. Een krappe 150 mensen - gemiddelde leeftijd vijftig - hebben zich deze zaterdagmorgen voor het kantoor van de kiescommissie in Boedapest verzameld. Die is volgens de socialisten niet onafhankelijk. Demonstratief halen ze hun stembiljetten door de shredder. De futloosheid is van de gezichten af te lezen. Gevraagd naar zijn drijfveren, antwoordt een partijwoordvoerder: 'Het salaris.' Hij leunt schaterlachend achterover, herpakt zich dan, en begint omstandig uit te leggen dat de EU 'één familie' is.

Ook andere oppositiepartijen (motto: blijf thuis bij dit referendum) krijgen Hongaren dit weekend niet de straat op tegen Orbáns xenofobe retoriek. Ze klagen over een gebrek aan media-aandacht - een reëel probleem nu vrijwel alle belangrijke organen in handen zijn van Fidesz-getrouwen. Toch vinden critici op links dat de oppositie meer had moeten doen, bijvoorbeeld door de hypocrisie aan de kaak te stellen. Voorbeeld: de Hongaarse regering plaatst sinds 2013 advertenties in het buitenland die vermogende Saoediërs, Turken en Chinezen Hongaars staatsburgerschap in het vooruitzicht stelt. Prijskaartje: 360 duizend euro, waarvan 300 duizend als lening. De website vermeldt trots dat er ruim 3.600 van verkocht zijn - bijna drie maal het aantal vluchtelingen dat Hongarije in de Europese spreidingsplannen zou ontvangen.

Ferenc Sebö is doodop van de campagne van zijn 'Honden'. Onder zijn ogen hangen dikke wallen, maar hij kan tevreden zijn. 'De satire is dood nu de reguliere politiek zelf zo absurd is', glimlacht hij. 'Als politici ons vak inpikken, pikken wij het hunne in.'

Partijleden van de Tweestaartige Hond op hun kantoor, waar ze de posters en spullen bewaren waarmee ze de Orbán-campagne bespotten. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Hongaren koesteren hun hek (+)

Zondag gaan de Hongaren naar de stembus om zich uit te spreken over de 'opnameplicht' van vluchtelingen. De uitslag zal een keihard nee tegen deze EU-afspraak zijn, mede door een ongekende regeringscampagne. Aan de grens met Servië weet men waarom. 'Ze hadden moeten zien hoe agressief vluchtelingen zich gedroegen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden