Satelliet-telefoon verraadt Öcalan

De PKK-leider Öcalan belde in oktober in Moskou uitvoerig met zijn satelliet-telefoon naar het buitenland. De Mossad, de Israëlische geheime dienst, luisterde mee....

Van onze verslaggever

Stieven Ramdharie

AMSTERDAM

Abdullah Öcalan heeft niet de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, niet de Turkse geheime dienst MIT, maar de Israëlische Mossad aangewezen als de dienst die hem in oktober in Rusland heeft opgespoord. Öcalan, die toen net Syrië had moeten verlaten, beging in Moskou een kapitale fout: hij belde uitvoerig met zijn satelliet-telefoon naar zijn PKK-mensen in Europa.

Later zou hij in een Russische krant uitleggen dat die gesprekken werden afgeluisterd en getraceerd. 'Niet door de Turken, maar door de Mossad.' Toen medio oktober het nieuws bekend werd dat Öcalan inderdaad in Moskou zat, verklaarde de Turkse premier 'dat een buitenlandse spionagedienst' Ankara had bijgestaan bij de opsporing. Maar veel had de PKK'er niet geleerd van zijn Russische blunder. In de Griekse ambassade in Kenia belde hij deze maand opnieuw uitgebreid naar het buitenland, tot groot ongenoegen van zijn Griekse gastheren.

Nauwelijks was hij maandag in handen van de Turkse commando-eenheid Bruine Baretten, of de PKK beschuldigde de Mossad opnieuw. En niet alleen de PKK. Ook bronnen in westerse inlichtingendiensten, die op de hoogte zijn van de geavanceerde afluistertechnieken van de Mossad, vermoeden dat Jeruzalem bij de opsporing van Öcalan een rol heeft gespeeld.

Donderdag verklaarde Öcalans advocaat B. Böhler dat ze 'betrouwbare informatie' had dat de CIA bij de operatie betrokken was. Een 'spook-alliantie', zo noemde de Amerikaanse commentator William Safire begin deze maand de Turks-Amerikaans-Israëlische samenwerking, een band die volgens de drie landen helemaal niet bestaat.

Premier Netanyahu heeft woensdag (Mossad-chef Ephraïm Halevy deed dat donderdag) heftig ontkend dat Israël betrokken is geweest bij de ontvoering van Öcalan - door de Turken 'operatie Pakketje' genoemd - maar dat wordt niet overal even serieus genomen. Sinds Israël en Turkije in 1996 twee militaire verdragen sloten, is de samenwerking tussen beide landen alleen maar hechter geworden. Israël moderniseert een deel van de Turkse luchtmacht en er worden gezamenlijke oefeningen gehouden,tot vlakbij de Iraanse grens. Verder beschikt de Mossad over een bureau in Istanbul dat volgens het defensieblad Jane's vooral wordt gebruikt voor het werven van spionnen voor missies in Syrië. Verder beschikt Israël over afluisterstations in de Turkse bergen vlakbij de Syrische grens.

Ook bij de terreurbestrijding werken Ankara en Jeruzalem nauw samen. Steeds duiken berichten op dat de Mossad Turkije helpt bij de bestrijding van de PKK. Israël ontkent dit omdat het officieel een politiek van neutraliteit voert ten aanzien van het Koerdische probleem.

Dat neemt niet weg dat Netanyahu zich soms wat minder neutraal uitdrukt. 'Turkije heeft moeten lijden onder de terroristische acties van de PKK', zei hij in 1997, 'en we zien geen verschil tussen de acties van de PKK en het terrorisme waaronder wij lijden.' Een jaar later erkende Netanyahu dat Israël bereid was om inlichtingen en ervaring met terrorismebestrijding te delen met Ankara.

The Economist berichtte vorig jaar september dat de Mossad al volop inlichtingen over Syrië doorspeelde aan de Turkse geheime dienst MIT. Turkije dreigde een maand later Syrië met oorlog als Damascus Öcalan niet zou aanpakken. Israël zou Ankara verder helpen met adviezen hoe de PKK-guerrillastrijders in Zuidoost-Turkije bestreden konden worden en met informatie over PKK-bases in de Libanese Beka'a-vallei.

Opmerkelijk is dat de Mossad in een Turks regeringsrapport uit 1998, het Susurluk-rapport, wordt genoemd als een van de spionagediensten die betrokken waren bij een Turkse poging om Öcalan uit de weg te ruimen. Volgens dat rapport stelde toenmalig premier Çiller in 1993 25 miljoen gulden beschikbaar om Öcalan in Syrië te vermoorden. De actie mislukte doordat de Syriërs ingrepen.

Als de Mossad inderdaad heeft geholpen bij de opsporing van Öcalan, kan dat niet zijn gebeurd zonder medeweten van Amerika, de coördinator van de Turks-Israëlische samenwerking. In de Turkse media is al gespeculeerd over een deal tussen de drie landen. Israël weet zich nu meer dan ooit verzekerd van de steun van een grote moslimbondgenoot; Amerika mag de Turkse bases Incirlik blijven gebruiken voor acties tegen Irak en Turkije is bevrijd van een geduchte tegenstander.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.