De Gids Stromboli

Saskia Noort: ‘Op Stromboli leerde ik ‘fuck it’ zeggen’

Het eiland Stromboli over met gids Saskia Noort, die er een fuck-it-cursus volgde en daar haar roman Stromboli over schreef.

Op het eiland zijn geen auto's, wel tuktuks. Beeld Rebecca Fertinel

Toen Saskia Noort (52) vijf jaar geleden voor het eerst op Stromboli kwam, een Italiaans vulkaaneiland in de Tyrreense Zee, ging het niet zo goed met haar. ‘Ik kwam vrij slecht uit mijn breuk met Frans, met wie ik na mijn scheiding vier jaar een relatie had. Ook waren mijn kinderen net uit huis. En ik had het zogeheten blaaspijnsyndroom, waar ik veel medicijnen tegen slikte. Daar werd ik gek van, omdat de artsen destijds dachten dat het niet meer over zou gaan. Ik was niet depressief, maar als de drie belangrijkste pijlers – gezin, geliefde en gezondheid – wegvallen, is het leven even niet zo leuk.’ Omdat de schrijfster van bestsellers als Terug naar de kust en De Eetclub ‘een lange zomer als alleenstaande moeder’ tegemoet ging, besloot ze een ‘Fuck it’-workshop te doen op Stromboli, onder leiding van de Britse auteur John Parkin, wiens boek F•ck It uit 2007 een hele fuck-it-stroming teweegbracht. Noort werd op de workshop geattendeerd door een vriendin, om haar levenslust terug te vinden. Deze retraite inspireerde haar tot de roman Stromboli, die een jaar geleden uitkwam.

Op het eiland wonen zo’n vijfhonderd mensen. Stromboli is een mooi toneel voor een verhaal over de lichte en donkere kanten van het leven. ‘Toen ik met de veerboot aankwam, viel me op hoe authentiek het hier nog is’, zegt Noort (52), terwijl we wachten op een tuktuk die ons naar het hotel brengt. In de baai dobberen vissersbootjes in de glinsterende zee. ‘Er zijn geen auto’s, dat geeft een enorme rust. Het zand is zwart, wat de rest meer kleur geeft. Het eiland is ook bizar groen, zeker vergeleken met Ibiza.’ Op dat Spaanse eiland heeft Noort een huis, waar ze vaak schrijft. ‘Maar op Ibiza kun je talloze spirituele workshops volgen, dus ik vond het veel te cliché om mijn roman daar te situeren.’ Op Stromboli is er altijd de dreiging van een nieuwe vulkaanuitbarsting. ‘De bewoners moeten ermee leven. Ook is er niet genoeg water. Ze kunnen alleen tomaten en kappertjes verbouwen, de rest importeren ze. Voor de jeugd is er niks te doen, dus die trekt weg.’

Saskia Noort op Stromboli. Beeld Rebecca Fertinel

Saskia Noort

Saskia Noort (Bergen, 1967) werd bekend door thrillers als Terug naar de kust en De eetclub. Ze verkocht in totaal meer dan 3 miljoen exemplaren en won onlangs een Gouden Boek voor Huidpijn. Stromboli is haar eerste roman, over de impact van seksueel geweld, met veel autobiografische elementen. Noort schrijft ook columns voor LINDA. en het AD, en mengde zich actief in de #MeToo-discussie. Ze heeft twee kinderen uit haar huwelijk met kunstenaar Marcel Schellekens. Noort is vrijgezel en verdeelt haar tijd tussen Amsterdam en Ibiza, waar ze ook een huis heeft.

Twee jaar geleden was Noort weer op Stromboli, om aan het boek te werken. Dit is haar derde bezoek. Feit en fictie overlappen in Stromboli: Sara, de hoofdpersoon, is ook schrijfster. Ze voelt zich gevangen in een eenkennig, welvarend dorp. Noort groeide op in Bergen en woonde daar met haar toenmalige man, kunstenaar Marcel Schellekens, en hun kinderen Julia en Mathieu. Net als in het boek ging Noort weg bij haar man en volgde een retraite op Stromboli, maar niet zo heftig als in de roman en zonder narcistische goeroe. En net als Sara werd Noort als tiener verkracht door een oudere buurjongen, waarover Noort in 2017 openhartig stuk schreef voor de Volkskrant. Maar er zijn ook verschillen. Zo ging Noort niet in retraite om haar trauma te verwerken; dat had ze al eerder gedaan. Ze wilde af van al haar ‘controledrift’. ‘Door dat blaaspijnsyndroom durfde ik bijna niets meer te eten en drinken, behalve gemberthee. Ik leerde – vooral dankzij mijn grappige, cynische medecursisten – zeggen: fuck it, ik drink gewoon een wijntje. Ik wilde me niet langer laten leiden door mijn zieke lichaam.’

Dat doet een beetje denken aan de roman Eten, bidden, beminnen van Elizabeth Gilbert. ‘Ik las dat boek na mijn scheiding en was in tranen omdat het zo herkenbaar was. Maar toen ik het nogmaals las, vlak voor ik Stromboli ging schrijven, dacht ik: wat een draak.’ Noort neemt de zelfhulpindustrie juist op de hak. Stromboli gaat ook niet over de zoektocht naar ware liefde, maar over de verwerking van opgekropte trauma’s, met de vulkaan als terugkerende metafoor. Sara’s geheimen borrelen langzaam omhoog. Op het eiland hoor je ook steeds de vulkaan, alsof het dondert, maar dan zonder wolken. ‘Dat gerommel geeft een enorme spanning; ik kan me voorstellen dat mensen dat eng vinden. Tijdens mijn retraite moesten we op een warme steen gaan liggen en ons de kolkende lava eronder inbeelden. Je gaat de vulkaan zien als een mens, als Moeder Aarde waar je op ligt. Dat had voor mij iets lichamelijks, bijna seksueel.’ Ze lacht. ‘Vooral na drie gin-tonics.’

Je kunt ook de vulkaan op lopen. Tijdens Noorts vorige verblijf was het boven te mistig om de lava te kunnen zien, dus wagen we nog een poging, deze keer bij heldere hemel. Het is een zware klim van drie uur, onder leiding van een gids. Terwijl we hijgend naar boven sjokken, zien we rookpluimen opstijgen uit het roodkleurige Marslandschap. Op de top zien we, van een veilige afstand, fonteinen van feloranje lava omhoog spuiten. Noort roept eerst ‘wauw!’ en ‘oh my god!’, maar valt daarna stil, zichtbaar onder de indruk van de kolkende massa. Als we weer beneden zijn, post ze op Facebook: ‘Een van de mooiste ervaringen ever!’

Dat Moeder Aarde zich niet laat temmen, blijkt een paar dagen later, als we weer in Nederland zijn. De vulkaan is uitgebarsten en bedekt het eiland onder een laag as. Eén wandelaar is gedood door vallende stenen. De eigenares van Il Gabbiano Relais, het serene hotel waar Noort deels haar boek schreef, had ons vooraf al gewaarschuwd dat de vulkaan erg actief was en op springen stond. Na de uitbarsting mailt haar echtgenoot dat de media de schade overdrijven. ‘Dit gebeurt iedere tien jaar’, zegt de hoteleigenaar. ‘De toerist die omkwam, was zonder gids naar boven gegaan en stond te dicht bij de kraters. Maar het blijft verdrietig.’ De vaste eilandbewoners weigeren te vertrekken en vertrouwen op seismologen en sirenes. En ondanks de risico’s trekt Stromboli natuurliefhebbers uit de hele wereld.

De actieve vulkaan. Beeld Rebecca Fertinel
Noort is klaar voor de klim. Beeld Rebecca Fertinel

De dag na de klim wandelen we met spierpijn door het dorp, langs ijssalons, souvenirwinkels en de kerk. Het is ruim 30 graden, dus we zoeken de schaduw op bij Pardes, een wijnbar met een weelderige tuin. We drinken een koud glas Donnafugata, afkomstig uit Sicilië, en eten inktvisringen. Hier trokken Noort en haar medecursisten zich ook geregeld terug. Hoe voelde ze zich eigenlijk na de retraite? ‘Die ontsteking genas gelukkig, met dank aan een Londense specialist, en mijn liefdesverdriet verdween op den duur ook. Ik ben nu vooral minder angstig. We zijn allemaal zo bang; om ouder te worden, om ziek te worden. Maar als angst je drijfveer is, ben je eigenlijk al dood. Dan kun je beter zeggen: fuck it, ik leef maar één keer. Ik weet dat ik beter geen alcohol kan drinken, geen sigaretjes mag roken en gezonder moet eten. Maar de angst ervoor is veel ongezonder. Ik ben soms bang dat mijn kinderen iets overkomt, maar niet meer voor mezelf.’

Stromboli was Noorts eerste roman na negen succesvolle thrillers. Rond de tijd dat Stromboli uitkwam, kreeg ze een wekelijkse column in het AD. Voor LINDA. schrijft Noort columns over liefde en seks, in het AD focust ze op vrouwenrechten en seksisme. Is de thrillerschrijfster een nieuwe weg ingeslagen? ‘Ik denk het wel. Wie weet heeft die fuck it-workshop meer opgeleverd dan ik dacht. Ik heb meer schijt aan wat mensen vinden van mijn mening.’ Ze ziet het nu als haar missie om kortzichtige mannen op hun plek te zetten. ‘Misschien als wraak op die ene die mij verkrachtte, dat kan. Mannen krijgen nog steeds meer kansen dan vrouwen en zijn met die privileges opgevoed. Ik wil aan hun stoelpoten zagen, voor onze dochters. Ik heb nu ook een macht die ik vroeger niet had.’ Noort steekt een sigaret op; ze op dreef. Is de heerschappij van de man voorbij? ‘De privileges van de witte, heteroseksuele man wel. Er zitten te veel middelmatige mannen aan de top, dus ik vind positieve discriminatie voor vrouwen niet zo erg.’

Strombolicchio voor de kust van Stromboli. Beeld Rebecca Fertinel

Noort krijgt veel mails van vrouwen die dankzij Stromboli hun eigen misbruikverhaal durven delen. ‘Soms van vrouwen van boven de 70 die hun geheim hun hele leven met zich meedragen. Er zijn nog zoveel verhalen die niet verteld zijn, ook van mannen die zijn verkracht. Daarom baalde ik ervan dat iedereen al na een week #MeToo-moe leek te zijn.’ Op Twitter wordt Noort door mannen soms een ‘aandachtshoer’ genoemd, maar ze krijgt ook kritiek van vrouwen. ‘Vrouwen die altijd geil doen om in de schaduw van mannen en hun macht te vertoeven. En vrouwen die zich bedreigd voelen door het feminisme, omdat ze vrezen de liefde van de man te verliezen. Ik ben niet tégen mannen, maar vóór vrouwen – waarom snappen mensen dat niet? Daarom begon ik Stromboli met die expliciete verkrachtingsscène, om het probleem dat ze niet willen zien in hun gezicht te wrijven. Een verkrachting is geen slechte seks waar de vrouw achteraf spijt van heeft. Het is geweld, machtsmisbruik. Ik heb het ook zo expliciet opgeschreven om daarna nooit meer de details van die verkrachting te hoeven vertellen.’

Heiligenbeeld in de straten van Stromboli. Beeld Rebecca Fertinel
Steegje op Stromboli. Beeld Rebecca Fertinel

Na de lunch is het tijd voor een rustige passeggiata, goed voor de spijsvertering. Het verveelt niet om door de inmiddels bekende straatjes te slenteren, langs spierwitte villa’s waar roze bougainville over de muren kruipt. Soms komt er een tuktuk voorbij, maar verder hoor je alleen de vogels en soms zie je een kat. ‘Zo’n kleine, geïsoleerde samenleving inspireert me’, zegt Noort, die een hoed heeft opgezet tegen de felle zon. ‘Je kunt niet vluchten voor je emoties en je angsten – wat een terugkerend thema is in mijn werk.’ Op een pleintje stoppen we voor een zwartwitfoto van regisseur Roberto Rossellini en actrice Ingrid Bergman. Ze maakten in 1950 de film Stromboli, terra di dio, die gedraaid werd op het eiland. Tijdens de opnamen begonnen Rossellini en Bergman een affaire waar een kind uit voortkwam, wat vooral de carrière van Bergman jarenlang schaadde. Maar op Stromboli worden ze geëerd als helden, omdat ze hier de liefde vonden.

We wandelen verder langs het zwarte strand. Voor Hotel Villagio, waar Noort de fuck it-cursus volgde, ligt een kleiner strandje. We klauteren over rotsen de zee in. Het water is verfrissend, maar al snel worden we gestoken door kleine kwallen, dus we gaan er snel weer uit. Op het terras bestellen we een Aperol Spritz en praten we over haar volgende boek. Zal dat een feministische roman worden? ‘Nee, ik werk aan een thriller, hoewel het genre me eigenlijk weinig interesseert. Ik wil vooral een zo groot mogelijk publiek bereiken en tussen de cliffhangers door een ander verhaal vertellen. De hoofdpersoon is een meisje van 15 dat gevangen zit in de vechtscheiding van haar ouders.’ Noort en haar ex-man zijn altijd on speaking terms gebleven. ‘Maar duizenden stellen beschadigen hun kinderen door zo’n vechtscheiding. Het is in zekere zin mishandeling.’ Noorts nieuwe boek ligt hopelijk over een jaar in de winkel. ‘Als ik maar niet verliefd word, want dan ben ik ineens twee jaar van de radar.’

Maar Noort wordt niet snel verliefd. ‘Dat is slechts drie of vier keer in mijn leven gebeurd.’ Vorig jaar had ze een kortstondige relatie met schrijver Raymond van de Klundert (Kluun), met wie ze daarvoor al jaren bevriend was. Op papier klonk het goed: twee bestsellerauteurs met een vergelijkbaar imago. ‘We zaten ook buiten ons schrijverschap op één lijn en hadden dezelfde energie.’ Maar het label relatie bleek te ‘benauwend’. Over de breuk wil ze niet in detail treden. Noort vindt daten ingewikkeld. Met een onbekend iemand gaat haar roem op den duur een rol spelen. ‘Mannen kunnen er vaak niet tegen als ze minder verdienen dan ik en ze willen niet meneer Noort zijn. Dat heb ik niet verzonnen; het is me vaak gezegd.’ Maar de schrijfster vindt het ook ingewikkeld om een ‘mediastel’ zijn met een andere bekende Nederlander. ‘De creatieve mannen op wie ik val, willen vaak de strijd met me aangaan, of ik met hen. Dat bleek in het verleden vaak een valkuil.’

Vorige zomer had Noort niet te klagen over aandacht, maar het is nu al een tijdje rustig. Ze zoekt ook geen vluchtige Tinderdates, maar intimiteit. ‘Op het gebied van liefde en seks ben ik een beschadigd mens, er hangt altijd een doemgevoel boven. Ik heb op jonge leeftijd het kwaad gezien in de ogen van een man. Om te voorkomen dat een man ooit nog gewelddadig wordt, geef ik hem vaak zijn zin. Ik heb dat grotendeels afgeleerd, maar als ik me onveilig voel, heb ik toch de neiging om mannen te pleasen.’ Wat haaks staat op alles waar ze nu voor staat. ‘Dat vinden vrienden ook apart: als ik verliefd ben, word ik heel verzorgend, breng ik mijn vriend ontbijt op bed en was ik zijn kleren. Ik val stiekem ook op rechtse types, vanwege hun humor en zelfvertrouwen. Ik heb dan de illusie dat ik zo’n machtsblok omver kan duwen en hem kan omvormen tot een vrouwvriendelijke man. Maar ja, als dat is gelukt, vind ik hem weer saai.’

Zonsondergang en een aperitief in Ginostra. Beeld Rebecca Fertinel

We sluiten de trip af met een boottocht om het eiland en bezoeken Ginostra, een dorp aan de andere kant van de vulkaan met slechts veertig inwoners. Vanaf een hooggelegen terras turen we onder het genot van een biertje naar de rode zon die in de paarsgekleurde zee zakt. ‘Mannen vinden vaak dat ik een muur om me heen heb’, zegt Noort. ‘En de mannen die daar doorheen willen breken, zijn niet de leukste. Dus nu kijk ik naar de mannen achter die muur.’ Want Noort wil wel een relatie. ‘Graag eentje voor altijd – en dat is op mijn leeftijd korter dan als je 26 bent.’ Zo’n broeierig eiland als Stromboli benadrukt dat verlangen. ‘Als je hier zit te schrijven, is het leuk als iemand je opzoekt, iemand die niet je beste vriend is of je kind. We slapen in de mooiste kamers, wandelen onder de volle maan en de sterren. Je kunt hier niet anders dan fantaseren over de liefde.’

Reisinformatie

Stromboli is het makkelijkst te bereiken via Napels. Met de ferry van Snav ben je in een kleine vijf uur op het eiland. Er gaat ook een boot vanaf Sicilië.


 Il Gabbiano Relais is een comfortabel aparthotel met zwembad op loopafstand van het dorp en het strand. Kamers vanaf 90 euro per nacht.


Pardes is een wijnbar in een weelderige tuin, met ook smakelijke pasta’s op het menu. Het is tevens het vaste honk van veel eilandbewoners.


Zurro is het beste restaurant van Stromboli, dat verfijnde gerechten serveert, zoals zwarte ravioli met zwaardvis. Je hebt hier uitzicht op de haven.


Magmatrek organiseert groepswandelingen naar de top van de vulkaan voor 28 euro per persoon. Wandelspullen zijn te huur in een bergwinkel ernaast.


Meerdere schippers verzorgen boottochtjes rondom het eiland, vanaf 25 euro per persoon. Boek een trip bij een van de loketten aan het strand, vertrek vanaf de pier naast club Tartana.

Risico

Stromboli is een actieve vulkaan, die begin juli nog uitbarstte, waarbij een toerist om het leven kwam door vallende stenen. Hij was alleen naar boven gegaan, zonder gids. Hoewel de schade meeviel, mogen wandelaars voorlopig niet hoger komen dan 400 meter (de top ligt op 900 meter). De metingen op en om het eiland zijn nauwkeurig, ook is er een waarschuwingssysteem voor uitbarstingen en tsunami’s. Maar een trip naar Stromboli is nooit zonder risico’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden