SARS jaagt politieke steekspel Hu en Jiang aan

Tal van rampen jagen in China veel meer mensen de dood in dan SARS tot nu toe heeft gedaan. Milieu- en natuurrampen, mijnongelukken, verkeersongevallen, aids, om maar wat te noemen....

De materiële schade, nu al becijferd op 22 miljard dollar, brengt de Azië-crisis in herinnering. Ze zal nog veel groter worden als na het toerisme en de horeca ook de productieve sector zal worden aangetast. Als SARS niet vóór de herfst onder controle is, zo voorspelt een leidende bank, zullen de buitenlandse investeringen - samen met de overheidsinvesteringen in de infrastructuur de belangrijkste economische motor - tien jaar lang wegblijven.

Ieder procentpunt minder economische groei betekent werkloosheid voor vijf miljoen mensen en een aanzienlijke toename van het risico van politiek oproer. Het betekent ook een knauw in de legitimiteit van het regime, dat na het verlaten van Mao's gelijkheidsideaal zijn rechtmatigheid ontleent aan de door Deng Xiaoping uitgevonden slogan 'rijk worden is glorieus'. Wel, zonder groei is er geen glorie.

Op de veel kortere termijn is SARS de vuurproef voor de nieuwe leiders: president-partijleider Hu Jintao en premier Wen Jiabao. Vrijwel onmiddellijk na hun aantreden zijn ze een gevecht begonnen voor hun politieke overleving. Die hangt af van de vraag of ze de oorlog die ze SARS hebben verklaard, op korte termijn zullen winnen.

Ze hebben pas laat ontdekt dat de leugens en het zwijgen over SARS een boomerang-effect hadden. De ziekte had zich ongestoord uitgebreid en was door luchtreizigers geëxporteerd, de geloofwaardigheid van de partij was gekelderd, de economie had een knauw gekregen, China's internationale reputatie zware schade opgelopen.

Hu en Wen proberen een nieuw imago op te bouwen van Giuliani-achtige types, die geen inspanning te dol en geen risico te groot is om het volk voor te gaan in de oorlog tegen SARS. De partij is na haar inertie ineens zeer SARS-bewust geworden. Het Volksdagblad liegt het zijn lezers alweer voor: 'De partij heeft snel gereageerd, heeft beslissende maatregelen genomen en is de massa's voorgegaan in de strijd tegen de preventie en controle van SARS.'

De epidemie heeft Hu, tot voor kort een grijze apparatsjik, een onverwacht snelle kans geboden om zich te profileren en vooral om zich te ontworstelen aan de greep van zijn voorganger Jiang Zemin. Als militaire chef en patroon van vijf van de negen leden van het Vaste Comité van het Politbureau is Jiang er op uit, Hu naar zijn hand te zetten.

De verantwoordelijkheid voor het toedekken van de epidemie ligt ongetwijfeld bij Jiang en zijn militairen. Na het einde van hun maskerade hielden ze zich een tijdje gedeisd, terwijl Hu zijn positie versterkte. Hij ontsloeg de minister van Volksgezondheid, een oud-lijfarts van Jiang Zemin. Om de pil voor Jiang te vergulden offerde Hu een eigen discipel op, de burgemeester van Peking.

Jiang kon niet verhinderen dat Hu een paar prominente volgelingen van oud-premier Zhu Rongji op sleutelposten zette, zoals de erkende trouble shooters mevrouw Wu Yi (Volksgezondheid) en Wang Qishan (burgemeester van Peking). Zhu Rongji heeft nog altijd maar één politieke cliënt in het Vaste Comité, premier Wen Jiabao, maar zijn machtsbasis is nu aanzienlijk versterkt.

Jiang Zemin is nog niet uitgeteld. Op zijn initiatief heeft het Politbureau besloten dat alle kaderleden opnieuw zijn leer over de Drie Vertegenwoordigingen moeten bestuderen, een breinbrouwsel dat de opname van kapitalisten in de communistische partij moet rechtvaardigen. De strijd tegen SARS zou een afgeleide zijn van die leer.

Deze campagne slaat nergens op, behalve op de wens om de aandacht af te leiden van SARS. Hu Jintao zelf heeft de leiding ervan op zich genomen om zich er zo goed mogelijk tegen in te dekken. Maar de tijd is niet aan zijn zijde. Hoe meer ravage SARS aanricht, des te gemakkelijker zal het Jiang vallen Hu de schuld te geven en hem te vervangen door een van zijn eigen acolieten. De machtigste van hen is Zeng Qinghong, formeel nummer vijf in de hiërarchie.

Als SARS binnen afzienbare tijd onder controle is, is Jiangs positie heel zwak geworden en kan Hu Jintao op eigen kracht gaan regeren.

Welke richting zal hij dan inslaan? Zal SARS zijn Tsjernobyl blijken en hem, zoals destijds de Sovjet-leider Gorbatsjov na de ramp met de kerncentrale, voeren tot steeds grotere openheid en zelfs politieke hervormingen? Of zal hij de partij slechts willen moderniseren om te maken dat ze in wezen hetzelfde blijft?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden