Sarkozy op weg naar botsing met Franse protestcultuur

Van alle zaken die de Fransen op hun geheel eigen wijze aanpakken, is wat hen het meest onderscheidt van hun tegenhangers in Europa of Amerika toch wel het gegeven dat politieke kwesties op straat kunnen worden beslist....

Parijs,
Uniek aan dit land is het idee en de verwachting dat demonstraties en stakingen het beleid kunnen keren. Hetzelfde geldt voor de angst van de huidige regering voor protestdemonstraties en voor het meer algemene idee dat dit de normale gang van zaken is.

Parijs,
Welomschreven grieven, die elders met minder wapengekletter worden aangekaart, vallen in Frankrijk soms samen met diepe dalen van ontevredenheid en kunnen leiden tot een veel bejubelde oude reflex – noem het maar nostalgie de la rue – waarbij in noodtempo grote massa’s op de been worden gebracht die blokkades en geweld gebruiken zonder dat de Franse democratische traditie daar iets tegen in het geweer kan stellen.

Parijs,
Feit is dat mei ’68, een maand van protest onder leiding van studenten, delen van latere generaties het idee heeft gegeven dat verandering – of om in de huidige context wat preciezer te zijn: het tegenhouden daarvan – kan worden afgedwongen in de rechtszaal van de straat.

Parijs,
Een paar voorbeelden. Tijdens de eerste ambtstermijn van Chirac vond er een golf van vervoersstakingen plaats die de regeringsplannen voor een herstructurering van de economie en de arbeidsmarkt de nek omdraaide en er de oorzaak van was dat er in het hele land van midden jaren negentig tot Chiracs aftreden vorig jaar geen hervorming van betekenis is doorgevoerd.

Parijs,
Onlangs nog, in 2006, toen Dominique de Villepin, de laatste premier onder Chirac, met wetgeving de procedures bij het in dienst nemen van jonge arbeidskrachten flexibeler wilde maken, werd door demonstraties niet alleen dat plan de grond in geboord, maar ook de hoop van Villepin om Sarkozy te kunnen verslaan als presidentskandidaat voor de Gaullisten.

Parijs,
En weer is het mei en weer hangt de mythische, romantische geur van revolutie in de lucht.

Parijs,
Voor aanstaande donderdag staat een nationale vervoersstaking op het programma en voor daarna grote demonstraties van docenten en studenten die zich verzetten tegen hervormingen in het enorme bureaucratische onderwijsapparaat. Een extreemlinkse leider met een groeiende aanhang heeft al gezegd dat hij graag zou zien dat er een algemene staking uitbreekt.

Parijs,
De omstandigheden komen bekend voor. Dat idee wordt nog eens versterkt door de sombere kijk van de Fransen op de toekomst en door de tanende populariteit van Sarkozy.

Parijs,
Maar er zijn ook verschillen.

Parijs,
Toen hij in het openbaar sprak over de negatieve stemming erkende Sarkozy de ernst van het probleem door steeds te zeggen dat ‘alles nog niet verloren was’ en hij ‘geen fatalist’ was.

Parijs,
In één adem maakte hij ook duidelijk dat hij zou vasthouden aan zijn vijfjarenplan voor het moderniseren van Frankrijk en dat hij niet zou weglopen voor een confrontatie op straat. ‘Ik ben niet gekozen om te buigen voor alle specifieke belangen en voor iedereen die tegen verandering is’, zei hij afgelopen week.

Parijs,
Hieraan kan Sarkozy nog de argumenten toevoegen dat de koopkracht het afgelopen jaar met 3,3 procent is gestegen (het beste cijfer in vijf jaar) en dat de groei in Frankrijk over 2008 zo’n 2 procent zal bedragen (hoger dan in Groot-Brittannië en Spanje).

Parijs,
Welke interpretaties, of wat voor advies krijgt Sarkozy aangereikt over zo’n gespannen situatie?

Parijs,
Ik kreeg drie verschillende antwoorden toen ik dat vroeg aan drie mensen die regelmatig door Sarkozy gevraagd worden hun inzichten te delen over de gemoedsgesteldheid, de economie en de positie in de wereld van het land.

Parijs,
Een van hen vertelde dat hij tegen Sarkozy had gezegd dat een uitbarsting van geweld de komende weken onvermijdelijk is. Volgens hem slagen belangengroeperingen erin de president af te schilderen als een symbool voor veranderingen die onverteerbaar zouden zijn voor groepen op ieder niveau in de Franse samenleving.

Parijs,
De tweede beschreef in minder sterke woorden de sfeer van verzet die tot ernstige onrust zou kunnen leiden. En de derde veegde het idee van een algemene staking van tafel, maar zei wel, en niet eens alleen maar voor de grap, dat het wel goed uit zou komen als het tussen nu en de schoolexamens begin juni flink gaat regenen.

Parijs,
Toch waren zij het wel eens over de mogelijkheid van een positief resultaat, omdat Sarkozy relatief sterk is en goed in staat is voet bij stuk te houden. Hun redenering luidt dat er geen noemenswaardige effectief georganiseerde politieke oppositie bestaat, dat de Socialistische Partij diep verdeeld is en dat er voor de rest van Sarkozy’s termijn geen verkiezingen op het programma staan die een bedreiging vormen voor zijn meerderheid in het parlement.

Parijs,
De traditionele vakbonden in Frankrijk zijn zwak en in sommige opzichten zijn ze waarschijnlijk minder bezig met een mogelijk terugtreden van Sarkozy, de arbeidsmarkt en belastinghervormingen, dan met de aanvallen op hun positie door extreem links.

Parijs,
In tegenstelling tot in mei ’68 is de Franse studentenpopulatie nu duidelijker verdeeld in een groep idealisten (of nihilisten) die graag de barricaden op zou gaan en een groep die gewoon zijn examens wil maken en vindt dat het staatsgestuurde kapitalisme in Frankrijk op de helling moet.

Parijs,
Sarkozy – zijn Ray-Bans en Rolexen laat hij nu thuis – staat zijn mannetje en zet zijn populariteit op de lange duur liever op het spel met hervormingen dan met de glamourfratsen die hij nu achter zich heeft gelaten.

Parijs,
Daarnaast is het zo dat Sarkozy in termen van beleid geen kant op kan, wat er ook aan protesten van de straat op hem afkomt.

Parijs,
Hij is tot president gekozen omdat hij zich als hervormer profileerde en zou al zijn geloofwaardigheid verliezen als hij zich niet hield aan zijn beloftes om een eind te maken aan het Franse conservatisme en de neiging om comfortabel met één been in het verleden te willen blijven leven.

Parijs,
Een ommekeer in het binnenlands beleid als reactie op meer demonstraties zou ook het einde betekenen van de geloofwaardigheid van Sarkozy als Europees leider – in juli neemt Frankrijk voor een half jaar het voorzitterschap van de EU over – en de invloed ondermijnen die Frankrijk in die periode wil uitoefenen op de benoeming van de eerste president en minister van Buitenlandse Zaken van Europa.

Parijs,
In nog breder perspectief zou Sarkozy’s bemoeienis met kwesties als Iran en het Midden-Oosten, of de terugkeer van Frankrijk als volwaardig NAVO-lid, waardeloos worden als ze van een man kwamen die de situatie in Frankrijk niet onder controle had.

Parijs,
Net als zijn voorgangers heeft Sarkozy in het jaar dat hij nu aan de macht is de uitzonderingspositie van Frankrijk af en toe als rechtvaardiging gebruikt voor zaken die Frankrijk niet wil aanpakken volgens de regels die daar in de ogen van anderen voor bestaan.

Parijs,
Nu, in zijn pogingen Frankrijk moderner te maken – en zelfs een beetje moderner dan andere landen – lijkt Sarkozy bereid om, als hij daartoe gedwongen wordt, met volle kracht een van de meest kenmerkende en duurzame ideeën van het land te ondergraven: dat van Franse demonstranten die denken dat ze door de straat op te gaan verandering kunnen tegenhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden