Sarko's Shakespeare

De Franse wet verbiedt speelfilms waarin politici onder hun echte naam voorkomen. Toch maakte de Franse regisseur Xavier Durringer een ongeautoriseerd portret van Nicolas Sarkozy. 'Hij is bezeten van revanche op het leven, op zijn jeugd, op de afwezige vader.'

'Hij komt van buiten de incrowd, volgde niet de elitescholen, heeft allerlei tics en is ook nog eens klein van stuk. Zijn tegenstanders, die hem tot diep in hun ziel haten, zijn elegante heren van meer dan 1,90 meter. Dan heb je eigenlijk al mooie elementen om een komedie te maken.'


Regisseur Xavier Durringer kan met veel empathie spreken over Nicolas Sarkozy, de man wiens greep naar de macht in Frankrijk hij vertelt in La conquête (De Verovering). Hij noemt hem een man die mensen kan laten geloven dat wat hij zegt de waarheid is, en die even later met dezelfde overtuiging het tegenovergestelde kan beweren. 'Sarkozy heeft een kracht van binnenuit. Hij is bezeten van revanche: op het leven, op zijn jeugd, op de afwezige vader. Er hangt eenzaamheid om hem heen. En als hij uiteindelijk wint, is hij tegelijk alles kwijt.'


Jaren heeft Durringer geaarzeld. Een film maken over een president in functie, dat was nooit eerder gebeurd. Begin er niet aan, zeiden veel mensen: het Élysée - het paleis waar de president zetelt - heeft lange armen. En de Franse wet verbiedt het politici onder hun echte naam in fictie op te voeren.


Durringer was niet de enige die bang was: niemand wilde de film financieel steunen, televisiezenders zagen niets in een co-productie. 'Ik heb tegen mijn eigen paranoia moeten strijden.'


Scenarioschrijver Patrick Rotman, de man van wie het idee voor de film afkomstig is, vertelt dat het Sarkozy zelf was, of eigenlijk diens populisme, dat de laatste duw gaf. 'Sarkozy bracht zo'n breuk met het verleden. We dachten: dit is het moment om het te doen.'


'Sarkozy heeft alle codes doorbroken', vindt Durringer. 'Hij liet zich fotograferen terwijl hij jogde of op de racefiets zat. De functie van president raakte daardoor ontheiligd. Omdat hij de codes doorbrak, konden wij dat ook doen. Alles in de film, ook over zijn privéleven, kan tot geschreven of gefilmde bronnen worden herleid. Zo is er geen kans op protesten.'


Veel politici hebben de waarheidsgetrouwheid van La conquête geprezen. Maar wat de president ervan vindt, zullen we nooit weten. Sarkozy, die graag zijn liefde voor film etaleert, heeft ervoor gekozen niet te gaan kijken. Dat is niet goed voor mijn geestesgesteldheid. Dan ga ik nog liever naar de psychiater, zei de president tegen Denis Podalydès, de acteur die hem speelt. 'Een betere aanbeveling kun je niet krijgen', vindt Durringer.


De makers willen zich met hun film richten op de mensen voor wie politiek ver weg is. Durringer: 'Het gaat ons om die 97 procent van de mensen die zich niet voor politiek interesseren. We wilden laten zien hoe het echt is, wat er wordt gezegd als er geen microfoon in de buurt is. Die brute taal, dat verschil tussen de schijnwerpers en de intimiteit - dat moet je zin geven om weer over politiek te praten.'


Durringer, die van zijn linkse sympathieën nooit een geheim heeft gemaakt, zegt met nadruk geen oordeel te hebben willen vellen. 'We wilden zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid blijven. Kijk, dit heeft Sarkozy je beloofd in 2007, hierom heb je op hem gestemd. Wie voor hem koos, ziet zijn keuze bevestigd. Wie tegen was, zal ook worden gesterkt in zijn mening.'


In La conquête gaat het om de binnen- en achterkamers van het politieke bedrijf, daar waar de valstrikken worden gespannen en de onhoorbare klappen worden uitgedeeld. Voor wie de Franse politiek een beetje volgt, is de film verrassend komisch. Podalydès lijkt totaal niet op de Franse president; hij heeft een voller hoofd, een minder lepe oogopslag. Toch, vanaf de eerste scène is er geen twijfel mogelijk: dit is Sarkozy die zich trekkebenend, schokschouderend, schouderslaand een weg wroet door het politieke strijdtoneel. Dit is de man die zijn tegenspelers, president Jacques Chirac en premier Dominique de Villepin, met twee of drie diep krassende zinnen aan de kant schuift.


We zijn getuige van de vileine onderonsjes met Chirac, de bijtende afmakers jegens lievelingsvijand Villepin: 'Dominique, jij bent dood.' Sarko's brute manieren wekken hun afgrijzen. Eten propt hij naar binnen, en als de spanning oploopt, paft hij een dikke sigaar of snoept chocolade. 'Hij heeft zichzelf echt niet in bedwang', oordeelt Durringer. 'Het is alsof hij de dompteur van zijn eigen lichaam moet zijn. Dat heeft iets chaplinesk. We hebben niet op karikatuur of imitatie willen werken; ritme en timbre van de stem zijn belangrijker.'


Om hem heen herken je de sarkoboys, zijn getrouwen: superagent Claude Guéant, tekstschrijver en republikeins geweten Henri Guaino, de hittepetitjes Rachida Dati en Rama Yade. Geleidelijk zie je iedereen in zijn richting buigen. Iedereen, behalve zijn echtgenote: Cécilia. Zijn betrouwbaarste adviseur, de enige die hem de waarheid durft te zeggen, verlaat hem op de dag dat hij president wordt. Hij wint een land en verliest zijn vrouw - een shakespeariaans drama, vindt Durringer.


Op de dag dat Sarkozy het ambt aanvaardt en Mireille Mathieu laat zingen op de Place de la Concorde, houdt de film op. Het is vooral de verovering die Durringer en Rotman intrigeert. 'Zit je eenmaal op die troon, wie heb je dan nog boven je?', vraagt Durringer. 'Tegen wie kun je vechten? Daarom profileert hij zich nu meer op het internationale vlak dan in eigen land, waar het verschil tussen wat hij doet en wat hij beloofde te groot is.'


De president scoort al zeker een jaar extreem slecht in de peilingen. Hebben ze al een film De neergang in gedachten? Durringer ziet daar geen drama in, maar houdt er wel rekening mee dat Sarkozy er in 2012 bij de verkiezingen al in de eerste ronde wordt geklopt. 'Ook op rechts zijn er velen die niet willen dat hij een tweede termijn krijgt.'


Rotman daarentegen acht de kans dat hij wordt herkozen meer dan 50 procent. 'Voor een Sarkozy op campagne moet iedereen beducht zijn. En vergeet niet dat er de eerste maanden van zijn presidentschap grote tevredenheid heerste.'


Maar er zal dan nog wel het nodige moeten veranderen. 'Sarkozy heeft fysiek weinig presidentieels. Kijk eens naar het verschil als hij naast Obama loopt', oordeelt Rotman. Fransen houden volgens hem van een republikeinse monarch, een president die boven de anderen verheven is. 'Meer sereniteit vragen ze. Ze willen geen president die scheidt en drie maanden later opnieuw trouwt. Sarkozy is zich blijven gedragen alsof hij nog op campagne was. Maar de kwaliteiten om een land te besturen zijn tegengesteld aan wat nodig is om gekozen te worden.'


De taal van de president

'Sarkozy spreekt als iemand die de grammatica en de syntaxis niet kent', vindt scenarioschrijver Rotman. 'Hij maakt de zinnen niet af, slikt woorden half in, trekt woorden samen, zegt ch't'di in plaats van je t'ai dit ('Ik heb het je gezegd') . Een beetje als een jochie uit de banlieue.'


Veel politici proberen bewust simpel te spreken, om beter begrepen te worden. Bij Sarkozy is dat volgens Rotman niet het geval. 'Het is geen opzet. Maar het werkt wel. Het geeft hem iets authentieks, het smeedt een band met de stemmers.'


Het grote verschil is volgens hem dat hij en public net zo spreekt als privé. 'In de fabriek, op het platteland - overal hanteert hij dat taaltje. Dat heeft veel aan zijn succes bijgedragen. Hij was dan wel burgemeester van het rijke Neuilly, maar tegelijk ook een paria, want minder rijk dan de anderen. Dat heeft hij gecultiveerd. Wraak is een voorname drijfveer. Wraak op zijn vader die hem verwaarloosde, wraak op de elite die alles cadeau kreeg. '


Rotman had een groot plezier in het schrijven van de dialogen: 'Politici gebruiken hun taal zoals een cowboy zijn pistolen. Die woordenwisselingen met Chirac of Villepin zijn van een grote gewelddadigheid. Voor allebei was geen plaats, dat wisten ze.'


'President van de republiek worden, dat is als ganzenbord', zegt Rotman. 'Je lijkt vleugels te krijgen, moet toch achteruit, belandt in de gevangenis, springt verder. Alleen wie de regels tot in de finesses beheerst, kan winnen. Sarkozy begon met het verven van het partijbureau. Hij heeft dertig jaar gewerkt om aan de top te komen. Villepin werd aan een gouden parachute neergelaten. Dat maakt veel uit.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden