Reportage Rusland

Sardana Avksentjeva is samen met een garde lokale politici uit heel Rusland de partij van Poetin aan het verslaan: ‘Ik doe helemaal niets bijzonders’

Sardana Avksentjeva zou de burgemeestersrace in Jakoetsk nooit winnen, dachten de partijbonzen in Moskou. Beeld Yuri Kozyrev / Noor

Geen snoepreisjes en galadiners meer voor de ambtenaren in Jakoetsk. De burgemeester daar staat symbool voor groeiend lokaal verzet tegen de partij van Poetin. De crisis van Verenigd Rusland heeft ook de hoofdstad bereikt: zaterdag zijn nieuwe demonstraties aangekondigd.

Topambtenaren in de koudste stad ter wereld voelden de diepe putten in het wegdek nooit. Daar hadden ze buitenlandse SUV’s voor met fijne dempingssystemen. Maar de SUV’s zijn verdwenen uit het wagenpark naast het stadhuis van Jakoetsk. ‘Als we slechte wegen hebben, moeten we de wegen opknappen en niet dure auto’s gaan kopen voor ambtenaren’, zegt de vrouw die de terreinwagens liet veilen.

Sardana Avksentjeva, burgemeester op knalroze Nikes, doet alsof ze net iets vanzelfsprekends gezegd heeft voor een bestuurder in Rusland.

Na de verkoop van de auto’s ontsloeg ze een ambtenaar die voor miljoenen roebels (tienduizenden euro’s) een galadiner geregeld had voor medewerkers van het stadhuis. Ze maakte een eind aan de buitenlandse zakenreisjes van haar personeel. Daarna weigerde ze een miljoen roebel neer te leggen om een Moskouse designer van exclusieve bontjassen in te vliegen voor een winterfestival van de gemeente; het vrijgekomen geld gebruikte ze om luchtreinigers te kopen voor basisscholen.

‘Ik doe helemaal niets bijzonders’, zegt ze met een strak gezicht. De twee journalisten in haar ambtskamer proesten het bijna uit. Dan geeft ze toe: ‘Oké, het zou niet bijzonder moeten zijn.’

Sardana Avksentjeva (49) is sinds september de eerste vrouwelijke burgemeester van Jakoetsk, een provinciehoofdstad in het oosten van Siberië. Ze staat symbool voor een garde lokale politici die de partij van president Vladimir Poetin door het hele land aan het verslaan zijn.

Diens partij Verenigd Rusland verenigt Rusland niet meer. Het vertrouwen in de partij staat op het laagste niveau in ruim tien jaar. Bij lokale en regionale verkiezingen vorig jaar leed de partij vrijwel overal verlies. Provincies en steden kwamen in handen van andere partijen en onafhankelijke kandidaten. De grootste verliezen leed de partij ver van Moskou, in provincies als die van Jakoetsk.

Deze zaterdag komt de crisis van de partij tot een nieuwe climax. Onafhankelijke kandidaten voor de Moskouse gemeenteraad hebben demonstraties aangekondigd omdat ze niet mogen meedoen aan verkiezingen in september. De tijden waarin oppositiekandidaten mochten meedoen aan de Moskouse burgemeestersverkiezingen zijn sinds 2013 al voorbij, maar nu is er ook geen ruimte meer voor critici in het parlement van de hoofdstad. Moskovieten lijken dat niet te accepteren: vorige week gingen 22 duizend mensen de straat op. Het protest van zaterdag is verboden door de burgemeester en dreigt dus uit te lopen op een clash tussen demonstranten en de oproerpolitie.

Onbekende kandidaat

In Jakoetsk, zes tijdzones verderop, dacht Verenigd Rusland dat het wel goed zou komen met de burgemeestersrace. Met hulp uit het Kremlin had de partij het voor elkaar gekregen dat de belangrijkste tegenpartij haar kandidaat terugtrok. De overgebleven kandidaat, de relatief onbekende Avksentjeva, zou nooit kunnen winnen, dachten de partijbonzen. De leidinggevende van het regionale vliegveld had geen toegang tot staatsmedia, kreeg geen toestemming van uitbaters van reclamezuilen om verkiezingsposters op te hangen en mocht niet gebruikmaken van zaaltjes in het stadhuis om kiezers te ontmoeten. En dan was ze ook nog eens een vrouw.

Maar de inwoners van Jakoetsk namen haar wel serieus. De tegenwerking die Avksentjeva kreeg, mobiliseerde de bevolking. Eigenaren van bestelbusjes stelden hun wagens bijna voor niets ter beschikking als rijdende reclamezuilen. De kandidaat die zich moest terugtrekken uit de race schaarde zich achter haar. Zelf verspreidde Avksentjeva haar plannen in halletjes van flatgebouwen, op binnenplaatsen en vooral via sociale media – ze heeft 113 duizend volgers op Instagram, niet gek in een stad met 282 duizend inwoners.

Die zagen een kandidaat met wie ze zich konden identificeren. Avksentjeva sprak regelmatig in de Jakoetse taal en gebruikte afbeeldingen van een lokale bloem in haar campagnematerialen. Hier stond geen partijbureaucraat die vanuit Moskou aangestuurd werd.

Haar beloftes waren simpel. Betere wegen. Goedkoper openbaar vervoer. Veiligere gasleidingen. ‘Ik geloof dat de burgemeester zich met simpele zaken moet bezighouden’, zegt Avksentjeva. ‘Hoe maak je het leven van inwoners comfortabeler?’

Ondanks de ongelijke middelen versloeg ze de kandidaat van Verenigd Rusland: Avksentjeva kreeg 40 procent van de stemmen, de afgevaardigde van de regeringspartij 32 procent.

Partijcrisis

Poetin distantieert zich steeds verder van Verenigd Rusland. Bij de presidentsverkiezingen van vorig jaar sprong hij van het zinkende schip en nam deel als onafhankelijke kandidaat. De crisis van de regeringspartij roept de vraag op waar de macht terechtkomt als Poetin in 2024 vertrekt als president – dan bereikt hij zijn grondwettelijke termijnlimiet.

Partijleider en premier Dmitri Medvedev erkent de crisis. ‘We merken een zeker gebrek aan vertrouwen. Mensen denken sterker dat hun mening en hun woorden niet gehoord worden’, schreef Medvedev begin deze maand in de regeringsgezinde krant Izvestia. De premier denkt dat betere communicatie de problemen oplost: ‘We praten een beetje te saai over wat we bereikt hebben.’

Maar juist een gebrek aan resultaat lijkt ervoor te zorgen dat Russen zich afkeren van de partij. De inkomens gaan al zes jaar omlaag, de pensioenleeftijden omhoog. Er valt nauwelijks positief nieuws te vertellen.

Met ‘de hereniging’ van de Krim met Rusland kan de partij in Jakoetsk niet meer komen aanzetten. Inwoners spreken met afschuw over de peperdure brug die Poetin onder applaus van Verenigd Rusland liet aanleggen om het geannexeerde schiereiland te verbinden met het Russische vasteland. Want wanneer krijgt Jakoetsk nou eindelijk eens de lang beloofde brug over de Lena-rivier? Twee keer per jaar, in de lente en herfst, is de stad afgesneden van de rest van de provincie als ijsschotsen een oversteek via veerboot of ijsweg verhinderen.

Als burgemeester onthoudt Avksentjeva zich van kritiek op Verenigd Rusland. ‘Ik geloof dat de partij een groep burgers vertegenwoordigt. Ik moet met ze communiceren, net als met andere partijen.’

Begin deze maand haalde de harde realiteit van de Russische politiek haar in. Een van haar plaatsvervangers werd opgepakt wegens corruptieverdenkingen. Kort daarna belandde de directeur van een bouwbedrijf, met wie Avksentjeva een arme wijk hoopte op te knappen, ook wegens corruptieverdenkingen in de gevangenis. De directeur stelt dat de zaak vooropgezet is: de provinciale autoriteiten onder leiding van Verenigd Rusland zouden wraak willen nemen voor Avksentjeva’s verkiezingszege. De partij ontkent.

De burgemeester wil er niet op ingaan. ‘Het systeem is ingewikkeld’, zucht ze tijdens een wandeling door een wijk met verloederde houten huizen uit de 18de en 19de eeuw die ze wil restaureren. ‘Omdat ik onafhankelijk ben, lijkt het voor sommigen alsof ik tegen iedereen ben.’

Toch is Avkentsjeva ervan overtuigd dat partijen als Verenigd Rusland zullen inzien dat het beter is om samen te werken met de burgemeester. ‘Jakoetsk is een stad van rustige, weldenkende mensen. Zij pakken hun stembiljetten en doen wat gedaan moet worden in een democratie. Niks geks aan de hand hier.’

Lees meer over de spanningen in Moskou:

Het heeft er alle schijn van dat de Russische autoriteiten zenuwachtig zijn geworden sinds ‘de grootste demonstratie van de laatste jaren’, afgelopen weekend in Moskou. De protestwind in de hoofdstad zou weleens kunnen uitgroeien tot een storm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden