Analyse Saoedi-Arabië

Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman zoekt nieuwe vrienden in Azië

Kroonprins Mohammed bin Salman van Saoedi-Arabië zoekt vijf maanden na de moord op journalist Jamal Khashoggi nieuwe vrienden en olieklanten in Azië. Na bezoeken aan Pakistan en India komt hij donderdag in China aan. Maar de VS blijven belangrijk.

De Indiase premier Narendra Modi verwelkomt kroonprins Mohammed bin Salman van Saoedi-Arabië woensdag bij hun ontmoeting in New Delhi. Beeld REUTERS

De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman mag dan in het Westen even persona non grata zijn, in Azië krijgt hij deze week een warm welkom. In Pakistan met een straaljager-escorte, 21 saluutschoten en een persoonlijke lift van premier Imran Khan, in India met een klassieke bear hug van premier Narendra Modi. En dan moet China’s Xi Jinping donderdag nog komen.

Het is de eerste Aziatische reis van Mohammed bin Salman (kortweg MbS) sinds de affaire-Jamal Khashoggi, de kritische journalist die begin oktober waarschijnlijk op instigatie van MbS zelf in het Saoedische consulaat in Istanbul werd vermoord. Een actie die MbS’ groeiende internationale reputatie als moderne vernieuwer en bruggenbouwer in één klap teniet deed.

De Saoedische banden met de Verenigde Staten en Europa zijn sindsdien sterk bekoeld. In reactie daarop wendt Saoedi-Arabië zich tot Azië. Daar zijn genoeg andere landen die olie willen kopen, handel willen drijven en niet moeilijk doen over mensenrechten en democratie. MbS hoopt er zijn diplomatieke isolement op te heffen en steun te verwerven in zijn strijd tegen aartsrivaal Iran.

Aanslag in Kashmir

Woensdag werd MbS bij aankomst vanuit Pakistan in New Delhi van het vliegveld afgehaald door Modi zelf, een volgens Indiase deskundigen eervolle breuk met het protocol. Ondanks de lastige timing. India en Pakistan liggen op ramkoers na de aanslag in Kashmir, waarbij vorige week 44 Indiase militairen omkwamen. India zegt dat Pakistan er de hand in had en heeft wraak gezworen. Pakistan ontkent en dreigt terug te slaan.

Om beide partijen te vriend te houden en te voorkomen dat de kwestie zijn eigen missie zou overschaduwen, bood de kroonprins aan te bemiddelen. Hij verzekerde Modi ervan dat Saoedi-Arabië India’s zorgen over extremisme en terrorisme deelt, zonder overigens naar Pakistan te verwijzen, en beloofde intensievere samenwerking met India op het gebied van inlichtingenwerk en cyberveiligheid.

MbS prees de eeuwenoude banden tussen India en Saoedi-Arabië, die ‘in ons dna’ zitten, mede dankzij miljoenen Indiase gastarbeiders en 25 miljard dollar aan bilaterale handel. Veel belangrijker echter is de olie. Saoedi-Arabië is nu al India’s grootste leverancier, met 17 procent van de ruwe olie en 33 procent van het gas. Dit wordt nog meer nu India vanwege de Amerikaanse sancties tegen Iran zijn andere leverancier kwijtraakt.

Modi en MbS kondigden woensdag grote Saoedische investeringen aan, in een raffinaderij in Ratnagiri, maar ook in landbouw, infrastructuur en communicatie. MBS denkt aan 100 miljard dollar in twee jaar tijd. Meer dan tweemaal zoveel als de Saoedische investeringen in de afgelopen twee jaar, die op hun beurt de vrucht waren van Modi’s Midden-Oosten-reis in 2016. Een opsteker voor de premier, kort voor de verkiezingen in mei.

De Pakistaanse premier Imran Khan en de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman maandag in een rijtuig vooraf aan een welkomstplechtigheid in Islamabad. Beeld AFP

Hoewel India voor Saoedi-Arabië geopolitiek en economisch veel belangrijker is dan Pakistan, was ook MbS’ bezoek aan Islamabad cruciaal. Saoedi-Arabië en Pakistan, twee soennitische landen, zijn oude vrienden. Saoedi-Arabië geldt als de leidende staat van de islamitische gemeenschap, de ‘ummah’, kernmacht Pakistan als beschermer van de heilige plaatsen (er zijn al decennia Pakistaanse militairen in Saoedi-Arabië gelegerd). Beide landen hebben nu ruzie met de VS, Riyad vanwege Khashoggi, Islamabad vanwege zijn steun aan de Afghaanse Taliban.

Deze week hielp MbS Pakistan financieel uit de brand. Het land zit krap bij kas vanwege de rente op enorme leningen van China en heeft een reddingsoperatie van het IMF nodig. MbS zegde 20 miljard dollar steun toe, voor een nieuwe olieraffinaderij en andere infrastructuur. Wel gaat het om zachte toezeggingen, net als bij de belofte 2000 Pakistaanse gevangenen vrij te laten (Pakistaanse gastarbeiders hebben het zwaar in Saoedi-Arabië).

Nieuwe Zijderoute

Donderdag komt MbS aan in China, de grootste afnemer van Saoedische olie. De gesprekken met president Xi Jinping, die al in 2016 een ‘strategisch partnerschap’ sloot met koning Salman, zullen behalve over toegang voor Chinese bedrijven ook over investeringen in infrastructuur gaan. Beide landen zien heil in het Chinese Belt and Road Initiative, de Nieuwe Zijderoute. Al is China wel van de evenwichtige benadering. Samenwerking met Saoedi-Arabië wil niet zeggen dat China minder goede vrienden zal zijn met Iran.

De VS blijven volgens analisten ondanks al deze Aziatische toenaderingen de belangrijkste bondgenoot voor Riyad. Hoewel het Amerikaanse Congres kritisch is over de zaak-Khashoggi, blijft president Trump een vriend. Omdat Saoedi-Arabië een onmisbare bondgenoot is tegen Iran. En omdat het voor miljarden aan Amerikaanse wapens koopt en mogelijk ook nucleaire technologie, tot ontsteltenis van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden.

De premiers Khan en Modi moeten zich dan ook niet rijk rekenen, stelde de Pakistaanse schrijver Mohammed Hanif deze week in The New York Times. Ja, de bezoeken van kroonprins Mohammed bin Salman waren historisch, maar ‘de prins speelt met Pakistan en India omdat hij nu even met de nek wordt aangekeken door de jongens en meisjes in het Westen – de kinderen met wie hij het liefst wil spelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden