Saoedi-expert over opheffen rijverbod voor vrouwen: groot nieuws, maar kleine stap

Imago en economie, dat zijn de drijfveren van koninklijke familie van Saoedi-Arabië om vrouwen toe te staan hun rijbewijs te halen, stelt Saoedi-expert Annemarie van Geel. 'Vrouwen moeten deelnemen aan het arbeidsproces. Daarvoor is het nodig dat ze mobiel zijn.'

Een vrouw achter het stuur in Riyadh. Beeld ap

'Groot nieuws', noemt Annemarie van Geel het bericht dat vrouwen in Saoedi-Arabië binnenkort mogen autorijden. 'Op Twitter en Facebook zie ik een heleboel van de vrouwelijke activisten die ik volg en in Saoedi-Arabië heb geïnterviewd. Ze zijn erg blij.'

Van Geel, Saoedi-expert van adviesbureau Faraasha, werkt aan een proefschrift over de maatschappelijke positie van vrouwen in Saoedi-Arabië. Als zodanig bezocht ze het land vele malen en had ze veelvuldig contact met vrouwen die al sinds begin jaren negentig actie voeren voor het recht op autorijden. Eindelijk wordt hun eis ingewilligd.

Van Geel ziet daarvoor twee redenen: imago en economie.

De nieuwe leiders van het land hebben het op zich genomen Saoedi-Arabië op te stoten in de vaart der volkeren. De ambitieuze jonge kroonprins Mohammed (32) is de drijvende kracht achter het moderniseringsprogramma Vision 2030. Saoedi-Arabië moet minder afhankelijk worden van olie.

'De koninklijke familie beseft dat de economie moet diversifiëren', zegt Van Geel. 'Niet alleen maar olie. Ook vrouwen moeten deelnemen aan het arbeidsproces. Daarvoor is het nodig dat ze mobiel zijn.'

Public relations

Verbetering van het imago van Saoedi-Arabië is onderdeel van de modernisering; het alom als achterlijk afgeschilderde rijverbod werd steeds meer een last. 'Je moet het ook zien in de internationale politieke context. De bemoeienis van Saoedi-Arabië met de burgeroorlog in Jemen wordt sterk bekritiseerd. Onlangs was er een arrestatiegolf onder geestelijken. Ook dat levert de Saoedi's veel kritiek op. In termen van public relations is opheffing van het rijverbod geweldige winst.'

Het feit dat het besluit van de koning dinsdagavond tegelijkertijd werd bekendgemaakt op persconferenties in Riyad en Washington wijst ook het belang van de pr, volgens van Geel. Ambassadeur in de VS prins Khaled bin Salman sprak van 'een grote en historische dag in ons koninkrijk'.

De aankondiging betekent niet dat vrouwen binnenkort massaal in de auto zullen stappen, zegt ze. Als de nieuwe regeling in juni volgend jaar van kracht wordt, zullen vrouwen met een buitenlands rijbewijs dat waarschijnlijk kunnen inwisselen voor een Saoedisch rijbewijs. Maar andere vrouwen zullen eerst een rijbewijs moeten halen. Maar dan zullen er eerst vrouwelijke rijinstructeurs moeten komen. De scheiding der seksen is in Saoedi-Arabië heel strikt. En veel vrouwen zullen zich niet op hun gemak voelen bij een mannelijke rijleraar.'

Vervolgens, zegt Van Geel, zijn er praktische belemmeringen in de openbare ruimte. Wat moet een vrouw die panne krijgt? Contact maken met een mannelijke verkeersagent of een mannelijke garagehouder? Lastig.

Voogdijschapsysteem

En dan is er nog het grootste obstakel voor Saoedische vrouwen, het voogdijschapsysteem. Voor veel belangrijke beslissingen hebben vrouwen toestemming nodig van een mannelijk familielid, meestal de vader of de echtgenoot. Of dat onderdeel wordt van de nieuwe regeling moet worden afgewacht.

Maar ook zonder formele belemmering kan het voogdijsysteem zich doen gelden. Veel vrouwen zullen achter de voordeur te van hun man of echtgenoot te horen krijgen: 'Autorijden? Geen sprake van!'

Van Geel hecht eraan één kanttekening te plaatsen: de omvang van de veranderingen voor Saoedische vrouwen moet niet overdreven worden. 'Het zijn kleine stapjes, geen stappen. Hervorming, democratisering: in Saoedi-Arabië is het nog altijd heel problematisch. Op het vlak van vrijheid van meningsuiting valt er nog heel veel te gebeuren.'

Saoedi-Arabië, het land dat moet veranderen

Volkskrant-verslaggever Rob Vreeken kreeg een visum en reisde in 2016 ruim twee weken door het land. Lees hier zijn stukken terug.

'Ze gebruiken de positie van de vrouw als een etalage'
In het reactionaire Saoedi-Arabië verleggen vrouwen millimeter voor millimeter hun grenzen. Elke stap vooruit is een strijd tegen het religieuze establishment. 'Autorijden? Slecht voor de eierstokken.' (+)

'Voor jongeren is het leven hier hard, oneerlijk en doods'
In het oerconservatieve vorstendom kan de nieuwe generatie het land doen ontploffen. Van de Saoedi's is 70 procent jonger dan 30 en van hen is eenderde werkloos. Een tikkende tijdbom (+).

De ongemakkelijke bondgenoot
Nederland werkt samen met het land dat lijfstraffen toepast en een intolerante vorm van islam exporteert. Relatieperikelen in zes hoofdstukken (+).

Kies je strijd, de rest komt wel
In de adviesraad van de koning zijn sinds enkele jaren 30 van de 150 leden vrouw. Twee van hen ontvouwen hun tactiek om het land langzaam maar zeker vrouwvriendelijker te maken (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.