Saoedi-Arabië zoekt in Jemen grens van het oorlogsrecht op

Het is voor journalisten en onderzoekers buitengewoon lastig het door oorlog verscheurde Jemen binnen te komen. De Saoedische regering geeft vrijwel niemand toestemming. Opmerkelijk genoeg kreeg Human Rights Watch-onderzoeker Ole Solvang die wel. In de provincie Saada legde hij vast hoe burgers het slachtoffer zijn van ogenschijnlijk lukrake luchtaanvallen en omstreden clustermunitie door Saoedi-Arabië en zijn coalitie.

De luchtaanvallen hebben veel onvoorstelbaar veel schade aangericht in Saada, Jemen. Beeld ap
De luchtaanvallen hebben veel onvoorstelbaar veel schade aangericht in Saada, Jemen.Beeld ap

'Saada is zwaar getroffen door de oorlog', zegt Solvang, die half mei meerdere dagen in de noordelijke provincie verbleef. 'In de gelijknamige provinciehoofdstad zijn overal enorme kraters en verwoeste gebouwen te zien. De stad had voorheen zo'n 50 duizend inwoners, maar veel mensen zijn inmiddels gevlucht - vooral sinds Saoedi-Arabië de gehele stad tot een militair doelwit verklaarde.'

In september rukten de sjiitische Houthi-rebellen op vanuit hun bolwerk in de provincie Saada en veroverden grote delen van het land op de internationaal erkende regering van president Abd Rabbu Mansour Hadi. Daarom voert een door Saoedi-Arabië geleide coalitie van Arabische landen sinds eind maart luchtaanvallen uit op de Houthi's. Volgens de VN zijn er sinds eind maart meer dan 1.000 burgerdoden gevallen - een aanzienlijk deel van hen door coalitiebombardementen.

'Alle overheidsgebouwen in de stad Saada zijn getroffen door luchtaanvallen, maar we hebben bijvoorbeeld ook vastgesteld dat de coalitie vier markten vrijwel volledig heeft verwoest. Daarnaast hebben we de vernieling van vijf woonhuizen gedocumenteerd. Eén daarvan was recentelijk getroffen door drie bommen. Daarbij kwamen 27 leden van dezelfde familie om, onder wie 14 kinderen. Wij denken dat de meesten, zo niet allen, van hen burgers waren.'

Tekst loopt verder na kaart.

Clustermunitie

Dergelijke ogenschijnlijk lukrake aanvallen baren Solvang zorgen. 'De coalitie heeft absoluut de capaciteit doelen met precisiebombardementen te raken. We zagen dat overheidsgebouwen meerdere keren waren getroffen en een benzinestation zelfs exact in het midden van het dak was geraakt. Dan rijst de vraag: waarom werden dan die markten, woonhuizen en in april zelfs een vluchtelingenkamp nabij de grens gebombardeerd? We onderzoeken nu of daarbij het oorlogsrecht is geschonden.'

Daarnaast maakt de coalitie in de noordelijke provincie gebruik van omstreden clustermunitie. Clusterbommen werpen in de lucht honderden kleinere bommen uit, die zich over een groot oppervlak verspreiden voordat ze bij inslag ontploffen. Een deel van de bommen explodeert echter niet, maar blijft liggen op de grond. Omdat de munitie tot veel burgerslachtoffers leidt, hebben in 2008 ruim honderd landen het gebruik ervan verboden.

'Maar de landen die aan de coalitie deelnemen hebben dat verdrag niet ondertekend, net zo min als de Verenigde Staten - die clustermunitie leveren aan Saoedi-Arabië', zegt Solvang. 'We hebben in Saada meerdere gevallen van het gebruik van clustermunitie vastgesteld. Na een van die aanvallen raakten vier burgers gewond toen een van hen een niet-ontplofte bom opraapte - wat precies de reden is waarom zoveel landen het gebruik ervan hebben verboden.'

De luchtaanvallen van de coalitie komen erg dicht in de buurt van bevolkt gebied. Beeld ap
De luchtaanvallen van de coalitie komen erg dicht in de buurt van bevolkt gebied.Beeld ap
Een vernietigde rechtbank in Saada. Beeld reuters
Een vernietigde rechtbank in Saada.Beeld reuters

Bevolkte gebieden

Aan de Amerikaanse levering van clusterbommen is de voorwaarde verbonden dat de munitie door het ontvangende land niet mag worden gebruikt in gebieden waar burgers aanwezig zijn, maar Saoedi-Arabië lijkt daar volgens Solvang lichtzinnig mee om te springen. 'De gevallen die we hebben gedocumenteerd waren niet ín bevolkte gebieden, maar wel vlak daarbuiten. Bij een van de aanvallen vielen restanten van de bom bijvoorbeeld 250 meter buiten een dorp waar op dat moment een grote markt aan de gang was.'

Solvang wil niet zeggen dat de Houthi's geen blaam treft. 'Ook zij moeten alles doen om burgerslachtoffers te beperken. Zo zagen we in de stad Saada meermaals luchtafweergeschut rondrijden - een overduidelijk militair doel. De Houthi's moeten geen troepen plaatsen in en aanvallen vanuit bevolkt gebied, of ze moeten de bevolking evacueren. Maar zelfs als er wordt aangevallen uit bevolkt gebied, is de coalitie verplicht maatregelen te nemen om burgerslachtoffers te voorkomen. We roepen de coalitie dan ook op zorgvuldiger op te treden.'

Sadaa, Jemen. Beeld epa
Sadaa, Jemen.Beeld epa

Isabelle Prime

De ontvoerders van de Franse Isabelle Prime brachten maandag een video van haar naar buiten. De 30-jarige Prime, die werkte voor een aan de Wereldbank gelieerd consultancybedrijf, werd eind februari met haar tolk ontvoerd in Sanaa. In de video roept ze de Franse en Jemenitische presidenten op zich in te spannen voor haar vrijlating. 'Breng me alsjeblieft snel naar Frankrijk, want ik ben heel moe. Ik heb meerdere keren geprobeerd mezelf te doden omdat ik weet dat jullie niet zullen meewerken, hetgeen ik volkomen begrijp.' De identiteit van haar gijzelnemers is onbekend. In het verleden hebben stammen vaker buitenlanders ontvoerd voor losgeld of om de overheid te dwingen tot concessies. Jemen herbergt daarnaast een tak van Al Qaida, die zelf ontvoeringen pleegt, maar aan wie stammen naar verluidt ook gijzelaars hebben verkocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden